Maden Yatakları Sınav Soruları

**Rok Stone** · 25-01-2008, 12:32

İTÜ

2002-2003 KIŞ YARIYILI (26 Kasım 2002)
MADEN MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ
MADEN YATAKLARI ARA SINAVI CEVAPLARI

1. Bolkarda (Ni de) yatakları aşa ıdaki hangi element veya elementler için ekonomik önem taşırlar ?
a. Au, Ag * , b. Pb, Zn , c. Fe * , d. Cu * .

2. Hidrotermal maden yataklarında sfalerit (=çinkoblend) mineralleri ekonomik olabilecek kadar hangi iz elementleri içerirler ?
a. Au, Pt * , b. Ag, Bi * , c. Cd, Ge , d. Sb, Hg * .

3. Çember yapılar (ring dyke veya cone sheet) hangi maden yatakları için karakteristiktir ?
a. Elmas * , b. Pegmatitik * , c. Pnömatolitik * , d. Karbonatitler .

4. Porfiri bakır yataklarının ayrışma zonlarından olan fillik zonda hangi karakteristik mineral bulunur ?
a. Serisit , b. Biyotit * , c. Kaolen * , d. Kuvars * .

5. Pirit mineralinin bileşimi (formülü) aşa ıdakilerden hangisidir ?
a. Fe2 S * , b. Fe S * , c. Fe2 S3 * , d. Fe S2 .

6. Basit pegmatitlerin yan kayacı aşa ıdakilerden hangisidir ?
a. Peridotit * , b. Granit * , c. Metamorfik kayaç , d. Kireçtaşı * .

7. Aşa ıdaki deyimleri birer cümle ile açıklayınız
Tenör : Cevher içindeki faydalı element, faydalı bileşim veya faydalı mineralin oranıdır. % (a ırlık) , bazen gr/ton veya gr/m3 olarak ifade edilir.
Etki alanı : Maden yata ından alınan bir örne in veya bir sondajın temsil etti i do ru parçası, alan veya hacim.
Senjenetik : (=Eş oluşumlu) Cevher kütlesi veya cevher mineralleri içinde bulundukları yankayaç ile aynı zamanda ve benzer koşullarda oluşmuştur.
Porfirik : İçinde di er minerallere göre daha iri mineraller içeren kayaçların doku özelli idir.
Fenitleşme : Karbonatitlerin oluşumu sırasında CO2 getirimi ile yankayaçlarda silisçe fakirleşme, alkali elementlerce zenginleşme olması

Aşa ıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri doldurunuz

8. Kireçtaşı (CaCo3) Û Hidrotermal ve pnömatolitik akışkanlar (SiO2, vb.) Û Granit arasında kimyasal alış veriş olayı için metasomatoz deyimi kullanılır. Bu olay sonucunda, kalsiyum silikatlı minerallerden oluşan kayaçlara skarn denir.

9. Belli tür maden yataklarının yo un olarak bulundu u geniş bölge için metallojenik provens deyimi kullanılır. Örnek olarak Akdeniz boksit provensi (veya Sıvas - Malatya demir provensi, Güneydo u Asya kalay provensi) verilebilir.

10. Plaka tektoni ine göre ;
Ofiyolit oluşumuna ba lı Cr, Ti, Ni, Pt yatakları okyanus ortası sırtlarda
Lowell Guilbert modelindeki porfiri Cu yatakları aktif kıta kenarı
ortamında oluşurlar.

11. Ola an bir ana magmanın majör elementleri 8 tanedir ve bunlar yaklaşık çokluk sırasına göre şunlardır : 0, Si, Al, Fe, Mg, Ca, Na, K

12. Magmanın sıvı (likit) diferansiyasyonu ile silikatlı sıvıdan ayrılan sülfürlü bileşikler tarafından oluşturulan ortomagmatik yataklara örnek olarak Ni, Cu (Au, Pt) cevherleşmeleri verilebilir.

13. Hidrotermal yataklardan çok düşük ısılı (< 100 oC) ve granitik kayaçlara (ısı kayna ına) uzak olanlar için teletermal deyimi kullanılır.

14. Porfiri molibden yatakları monzonitik granit ve siyenit türü kayaçlara ba lı olarak bulunurlar.

15. Diskordan maden yata ı kütlelerinin şekillerini maddeler halinde yazınız.
1. Damarlar
2. Stokverk
3. Baca ve pipolar
4. Saçınımlar
şiliyren
5. Yı ın veya stoklar
Podiform

16. Maden yataklarının hangi özellikleri incelenir ? Maddeler (en az halinde yazınız.
· Jeolojik özellikleri belirlenir
o Yan kayaç özellikleri (stratigrafik, petrografik, yapısal, vb.)
o Cevher kütlesinin jeolojik özellikleri
o Jeolojik ortam
o Yaş, yankayaç ile kronolojik ilişki
· Ayrışmalar
· Cevher kütlesinin konumu (derinli i, do rultusu, vb.)
· Cevher kütlesinin şekli
· Ceher kütlesinin boyutları
· Mineralojik özellikleri (parajenez, süksesyon)
· Kimyasal özellikler
· Metasomatoz
· Fiziksel özellikler (minerallerin sertlik, boyut, doku, vb. özellikleri)
· Radyoaktivite özellikleri
· Zonlanma
· Cevherleşmenin kökeni (oluşum özellikleri)
· Oluşum ısısı
· Oluşumu etkileyen di er faktörler (pH, Eh, basınç, vb.)
· Tenör ve tenör da ılımı
· Rezerv
· Ekonomik özellikler

17. Pnömatolitik yatakların aşa ıdaki özelliklerini yazınız.
Yankayaçları : İki mikalı (biyotit, müskovit) granit veya bunların dokana ındaki di er kayaçlar
Yataklanma şekli : İnce damar, stokverk, saçınım
Yataklanma yeri : Granitlerin apeksleri (Flöze damarlar)

18. Aşa ıdaki yatak örneklerinin türlerini (jeolojik olaylara ba lı sınıflama) ve hangi element veya mineraller bakımından önem taşıdıklarını yazınız
Bushweld (Güney Afrika) : Ortomagmatik (Stratiform tip) Cr, Pt
Gördes (Manisa) : Pegmatitik (Basit pegmatit) Müskovit, feldispat
Karakuz (Malatya) : Pnömatolitik Fe
Divri i (Sıvas) : Pirometasomatik Fe
Meram (Konya) : Hidrotermal (Ofiyolit içinde) Manyezit
Bingham (ABD) : Hidrotermal (Porfiri Cu) Cu

19. Pirometasomatik yataklar için kullanılan di er deyimleri yazınız.
a. Kontak Pnömatojen Yataklar
b. Kontak Metasomatik Yataklar
c. Skarn Yatakları

20. Porfiri bakır yataklarında cevher minerallerinin zonlu da ılımını bir düşey kesitte (şekil yardımıyla) gösteriniz.

**MiNeR** · 03-02-2008, 01:02

İTÜ

2005-2006 KIŞ YARIYILI (16 Kasım 2005)
JEOLOJİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ
MADEN YATAKLARI ARA SINAVI CEVAPLARI

İlgili kutuları karalayınız

1. Murgul (Artvin) yata ı aşa ıdaki hangi elementler veya mineraller için ekonomik önem taşır? (2 puan)
a. Au, Ag *, b. Pb, Zn *, c. Cu, pirit g, d. Cu *

2. Hidrotermal maden yataklarında galen mineralleri ekonomik olabilecek kadar hangi iz elementleri içerirler ? (2 puan)
a. Au *, b. Ag g , c. Cd, Ge *, d. Sb, Hg *,

3. Hangi cevherleşme ortomagmatik yataklarda bulunmaz ? (2 puan)
a. Nikel-bakır *, b. Krom *,
c. Kalay g, d. İlmenit-manyetit-titanomanyetit *,

4. Porfiri bakır yataklarının ayrışma zonlarından olan potasik zonda hangi karakteristik mineral bulunur? (2 puan)
a. Serisit *, b. Biyotit g , c. Kaolen *, d. Kuvars *,

5. Manyetit mineralinin bileşimi (formülü) aşa ıdakilerden hangisidir ? (2 puan)
a. Fe2 O *, b. Fe O * , c. Fe2 O3 *, d. Fe3 O4 g

6. Pnömatolitik yataklar hangi ısı aralıklarında oluşur ? (2 puan)
a. 400 - 100 oC *, b. 700 - 600 oC g ,
c. 600 - 400 oC *, d. 1500 - 700 oC *

7. Yeraltında ana magmanın bir plüton oluşturarak kristalleşmesinden sonra geriye kalan artık magma oransal olarak hangi majör elementler bakımından zenginleşir ? (2 puan)
a. O, Si, Mg, Fe; Ca *, b. İz elementler *,
c. Cr, Pt, Fe, Ti *, d. O, Si, Al, Na, K g

8. Aşa ıdaki deyimleri birer cümle ile açıklayınız (5 puan)
Diferansiyasyon : Magmaların farklı kısımlara ayrılması
Potansiyel rezerv : Daha ilerideki yıllarda ekonomik olabilece i düşünülen rezerv
Fümerol : Volkan bacalarından çıkan gazlara verilen isimdir
Porfirik : Magmatik kayaçların di erlerinden daha iri kristallerin bulunmasıyla oluşan dokuyu ifade eder
Filon : Cevher damarı

Aşa ıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri doldurunuz

9. Nabit Kükürt (volkanizmaya ba lı) egzalatif yataklara ait karakteristik bir cevher mineralidir. (2 puan)

10. Karbonatitlere ba lı yataklar genellikle stok, baca, çember (ring dyke veya cone sheet) şeklinde yapılar halindedir (3 puan)

11. Kalsiyum silikatlı mineraller genellikle pirometasomatik yataklarda bulunur (2 puan)

12. Hamsiköy (Maçka-Trabzon) Cu cevherleşmesi porfiri bakır yatak tipine ait Türkiye’den bir örnektir (2 puan).

13. Bir maden yata ındaki mineral toplulu una parajenez denir. Bir maden yata ında bir arada bulunan minerallere örnek olarak 1. Manyetite, hematit, ilmenit veya 2. K***iterit, volframit, molibdenit veya 3. Kalkopirit, sfalerit, galen veya 4. Antimonit, zinober, realgar verilebilir (4 puan)

14. Plaka tektoni ine göre ; Kuroko tipi masif sülfit yatakları ada yaylarındaki volkanik yay ortamında, Kıbrıs tipi masif sülfit yatakları ise okyanus plakalarındaki okyanus ortası sırt ortamında oluşurlar. (4 puan)

15. Karbonatitlere ba lı maden yataklarının başlıca ekonomik element veya mineraller şunlardır : (4 puan)
P (Ü apatit), Fe (Ü manyetit), Nb, Zr, Ce, La, NTE, Th, U, Flüorit

16. Sülfosel minerallerin varlı ı volkanojenik hidrotermal yatakların plütojenik hidrotermal yataklardan farklı olan özelliklerinden bir tanesidir (2 puan).

17. Karmaşık pegmatitlerin kökeni plütonizmaya ba lı artık magma olmasına karşılık, basit pegmatitlerin kökeni metamorfizmaya ba lı ilk (migma) magmadır (2 puan)

18. Pnömatolitik yataklarda başlıca Sn, W, Mo ve Bi cevherleşmeleri ile Türkiye’ye özgü olarak Fe cevherleşmelerine rastlanır (4 puan)

19. Hidrotermal yataklar ba lı oldukları hangi jeolojik olaylara göre sınıflandırılabilir ? (3 puan)
Plütonizmaya ba lı hidrotermal yataklar
Volkanizmaya ba lı hidrotermal yataklar
Metamorfizmaya ba lı hidrotermal yataklar

20. Volkanizmaya ba lı maden yataklarının cevher oluşumuna göre genel ayırımını (alt sınıflamasını) yapınız ve her birinin özelli ini birer cümle ile belirtiniz. (6 puan)
a) Egzalatif Yataklar Ü Fümeroller (solfatar, mofet)
b) Volkanojenik Hidroter. Yt. Ü Hidrotermal akışkanlar
c) Egzalatif Sedimanter Yt. Ü Denizaltı egzalatif veya hidrotermal
d) Pomza ve perlit yt Ü Sulu ortamda hızlı so uma

21. Maden yataklarının özellikleri nasıl incelenir ? Maddeler halinde (en az 8 tanesini) yazınız. (8 puan)
· Jeolojik harita yapımı (1/10.000 veya daha büyük ölçekli)
· Jeolojik kesit, blok diyagram, vb. yapımı
· Örnek alımı
· Sondaj
· Jeofizik araştırmalar
· Jeokimyasal araştırmalar (laboratuvarda, arazide)
· Mikroskopik incelemeler
o Mineral tayini
o Mineral boyutları
o Mineral yapı ve dokuları
o Mineral sertlikleri
o Mineral yüzdeleri
o Isı tablası ile oluşum ısıları tayini
· Fiziko-kimyasal araştırmalar
· Radyoaktivite ölçümleri
· İzotopik ölçümler
· Di er aletsel analizler
o X-Ray Difraktometre
o X-Ray Flüoresans
o Atomik absorbsiyon
o Diferansiyel termik (DTA) ve gravimetrik (DGA) analizler
o Elek analizleri
· Modelleme çalışmaları

22. Hidrotermal yataklardaki ayrışma türlerinden 5 tanesini oluşan mineralleri de belirterek yazınız. (5 puan)
· Silisleşme (Ş kalseduan, kuvars oluşumu)
· Serisitleşme (Ş serisit oluşumu)
· Kloritleşme (Ş klorit oluşumu)
· Killeşme (Ş kaolen, montmorillonit oluşumu)
· Karbonatlaşma (Ş kalsit, dolmit, ankerit, vb... oluşumu)
· Zeolitleşme (Ş zeolit oluşumu)
· Alünitleşme (Ş alünit oluşumu)
· Piropilitleşme (Ş klorit, kalsit, epidot, serisit, pirit oluşumu)
· Di er (barit, talk, serpantin, biyotit, albit, .... oluşumu)

23. Hidrotermal yataklarda ; (5 puan)
Nabit mineraller genellikle hipotermal yataklarda bulunur
Silikatlar genellikle hipotermal yataklarda bulunur
Oksitler hipotermal, mezotermal, epitermal yataklarda bulunur
Sülfidler genellikle mezotermal yataklarda bulunur
Sülfoseller genellikle mezotermal yataklarda bulunur
Karbonatlar genellikle epitermal yataklarda bulunur

24. Aşa ıdaki yatak örneklerinin türlerini (jeolojik olaylara ba lı sınıflama) ve hangi element veya mineraller bakımından önem taşıdıklarını yazınız (10 puan)
Ovacık (Bergama-Balıkesir) : Volkanojenik hidrotermal, epitermal (Au)
Murgul (Artvin) : Volkanojenik hidrotermal Cu, pirit
Zamantı (Kayseri) : Hidrotermal (plütojenik) (Pb, Zn)
Hasançelebi (Malatya) : Pnmatolitik (Fe)
Fen (Norveç) : Karbonatitlere ba lı (fosfat-apatit, Nb)

25. Pirometasomatik yatakların tanımını yazınız. (5puan)
Pirometasomatik yataklar iç kökenli, plütonizmaya ba lı, katılaşan magmanın artık elementlerden itibaren, yüksek ısılarda (500 - 300 oC) ve nispeten yüksek iç basınçlarda, granitik kayaçlar ile karbonatlı kayaçlar arasındaki dokanakta veya bu dokana a yakın yerlerde, metasomatik olarak oluşan yataklardır.

26. İki adet madenin (metalik veya endüstriyel hammadde) Türkiye ve dünya için ekonomik önemini irdeleyiniz (6 puan)
(Ödev konusu)

27. Porfiri bakır yataklarındaki cevher zonlarının sadece isimlerini aşa ıdaki şekilde okların karşısına yazınız (4 puan)

Dıştan içe do ru :
- Fakir piritli zon
- Zengin piritli zon
- Cevher zonu (Cu)
- Fakir çekirdek zonu

**volkan** · 05-04-2008, 03:23

Süleyman Demirel Üniversitesi Maden Mühendisliği Bölümü
Maden Yatakları Dersi Arasınavı 21.11.2007
SORULAR
1.Cevher, gang, potansiyel, metal terimlerini örnekler vererek açıklayınız.
2.Mağmanın katılaşma evrelerini ve bu evrelerle ilişkili maden yataklarını Niggli diyagramında kullanarak açıklayınız.
3.Diferansiasyon ve nedenlerini açıklayınız.
4.İç kökenli maden yataklarındaki gazları ve bu gazların maden yataklarının oluşumuna etkisini açıklayınız.
5.İç kökenli yatakların yan kayaçlara yerleşimi kaç şekilde olur? Şekil çizerek açıklayınız.
6.Fersman’ın düşey zonlanma şemesını şekil çizerek açıklayınız

Süleyman Demirel Üniversitesi Maden Mühendisliği Bölümü
Maden Yatakları Dersi Final Sınavı16.01.2007
SORULAR
1.Terra-rossa, segregasyon, asbolan, garniyerit, gang terimlerini açıklayınız.
2.Hidrotermal yatakları
a.oluşum sıcaklıklarına göre sınıflayınız.
b.ekonomik önemini açıklayınız.
c.yataklanma şekli ve yan kayaç alterasyonlarını yazınız.
3.Kontak metasomatik yatakların
a.oluşum koşullarını
b.bu yataklarda oluşan ayırtman gang ve cevher minerallerini şekil çizerek açıklayınız.
4.Oksidasyon ve sementasyon zonu yataklarda gelişen süperjen mineralleri (ikincil mineraller) ve birincil mineralleri şekil çizerek zonlara göre yazarak bu yatakların ekonomik önemini belirtiniz.
5.Alpin tipi kromitlerle stratiform kromitlerin özelliklerini karşılaştırınız.
6.Epijenetik, senjenetik, katman ve katmansı ile cevher terimlerini gerekirse şekil ve gerekirse örnek vererek açıklayınız.
7.İç kökenli maden yataklarının oluşumda etken olan unsurlar nelerdir, açıklayınız.