Mühendislik Egitimi

Egitim kurumunun amacı;
“ögrenmeyi ögrenmis, arastıran, bilgi üreten, yabancı dil bilen, teknolojiyi kullanabilen, sosyal
bilimlere açık, çevresini sorgulayan, yaratıcı, üretken, toplumla bütünlesen, kalite bilincine sahip, yerel degerleri göz ardı etmeyen, zamanın degerini kavrayan, kendisiyle barısık, etik degerlere sahip, entelektüel özellikli, meslek örgütüne ve örgütlenmesine inanan, ülke ve meslek sorunlarına duyarlı” Mühendisler yetistirmek olmalıdır. Maden mühendisleri yetistirmeyi hedefleyen ve uygulayan etkin bir EGİTİM süreci bugün için egitim veren yüksek ögretim kurumlarında yasanmaktadır. Bu egitim sürecinden geçen maden mühendisinin genelde isletmelere, özelde mermer isletmelerine katkısı önemli olmaktadır. Bu durum gerek mezunlardan gerekse sanayiden gelen geri bildirimlerde açıkça ifade edilmektedir.

Mühendis ve İsletme

Günümüzde her sanayi kolunda bulunan isletmeler, politikalarını, toplumsal çerçeve içinde yeniden belirlemektedirler. Artık, isletmeleri yönlendiren müsteri istekleri kavramı, kalite ve hızın ötesinde, çevre unsurlarını da kapsamaktadır. Çevre kalitesi de Toplam Kalite olgusu içinde yer almakta ve önemi her geçen gün giderek artmaktadır. Çevre dostu teknoloji ve yaklasımları olan isletmeler, uluslararası düzeyde rekabet avantajı kazanmaktadır (Apak, 1996: 144). Gelistirilen ISO 14000 Çevre Yönetim Standartları esas itibariyle, kalite yönetiminde ISO 9000 serisinin dayandıgı ilkeleri benimsemektedir. Bu standartlar, sorunların semptomlarını ele alma yerine, kaynaklarında çözmeye yöneliktir. ISO 9000 ile müsteri ihtiyaçlarının karsılanması, proses kontrolü ve kalitenin sürekli gelistirilmesi amaçlanır. ISO 14000 ile amaçlanan ise müsteri ihtiyaçlarının yasal düzenlemeler dogrultusunda çevre gereksinmelerinin de içerecek sekilde
karsılanmasıdır. İsletmelerin hem sürdürülebilir kalkınma ilkelerini gerçeklestirmesi ham de çalısanlarını kaza ve meslek hastalıklarından korumasında çalısanların egitimi hayati önem tasımaktadır. Egitimin yanı sıra üst yönetimin tutumu diger çalısanların davranıslarını belirleyici niteliktedir. Konunun üzerine yeterli kararlılık ile gidildiginde, yapılan çalısmalar, üretim ve satıs ile aynı seviyede takip edildiginde, isletmenin çevre ve is güvenligi performansı kendiliginden artacaktır (Adoni, 1998: 27). Bu konuda en yetkin teknik elemanlar Mühendis diplomasına sahip teknik elemanlardır. Türkiye'de herhangi bir is yeri yöneticisine genç mühendisler hakkında düsünceleri sorulursa, tam olarak yanıt verememekle beraber, teknik kabiliyet listenin basında gelir. Ancak bu teknik kabiliyet tam olarak açıklanamaz. Buna göre ise alınır alınmaz birçok yöneticiler, mühendislerden çözülmemis birçok teknik problemlerin hemen çözülmesini, islerin iyi gitmedigi birçok bölümlerde hemen iyilestirilmesini; çalısmayan bir tezgâhın hemen çalıstırılmasını beklerler. Beklerler ama özellikle genç mühendislere yardımcı olacak hiçbir girisimde bulunmamaktadırlar. Bu durumda mevcut isletmelere fazla sayıda mühendis istihdamının önünde en büyük engel teskil etmektedir.

Mermer Sektörü ve Maden Mühendisi

Türkiye nitelikli dogal taslara sahiptir. Mermer sektörü potansiyelini degerlendirme konusunda çok çaba sarf etmektedir. Son 15 yılda, ortalama yıllık 13,6 oranında büyüdü; bu, dünya ortalamasının iki katı. Ülke genelindeki yaklasık 700 ocakta mermer üretilmekte, 120 fabrika ve 1600 atölyede islenmektedir. Rezervin %90’ı Türkiye’nin batı bölümünde yeralmaktadır. Mermer ocaklarında üretim asamasında yasanan sorunların basında mermer kütle kayıpları gelmektedir. Mevcut çalısan ocaklar % 30-35 blok verimleri ile çalısmaktadır. Bunun temel nedenlerinden birisi jeolojik kosullar olsa da önemli bir nedeni de yeterli mühendislik çalısmalarının yapılmamıs olmasındandır. Mühendislerin üretimde fiilen etkili olmaları ile bunları önlemek, kontrol etmek mümkün olabilmektedir. Yurt dısı uygulamalarında tecrübeye dayalı mühendislik hizmetleri yanısıra jeofizik cihazlarla yapılan ön arastırmalarla blok verimliligi ve en uygun ocak isletme yönünün belirlenmesi çalısmaları en son tekniklerle gerçeklestirilmektedir. Alaylı dönemi artık kapanmalıdır, mermer ocaklarında mühendislerin ve aynı dili konusabilen meslek yüksek okulu ve endüstri meslek liseleri çıkıslı tekniker ve teknisyenlerin istihdam olanakları arttırılmalıdır. Mermer ocaklarında üretilecek blokların boyutları, yatagın jeolojik yapısı ve eklem sistemlerinin durumuna göre üretim yapılmalıdır. Üretimde ayrıca renk, desen ve kristal dokusuna göre uygun üretim yöntemi uygulanmalıdır. Bu konuda yetismis teknik elemanlar bilinçli üretim gerçeklestirebilir. Mermer isleme fabrikalarında da durum farklılık arz etmemktedir. Aksine bazı faktörlerle daha da önem tasımaktadır. Son yıllarda bilindigi üzere olusan çevre bilinci sonucu insanlar içinde yasadıkları ortamı korumaya çalısmaktadır. Yıllardan beri bilinçsizce yapılan madencilik girisimleri sonucu tahrip olan doga, nitelikli, bilinçli ve duyarlı mühendisler tarafından korunmaktadır. Günümüz bilgi çagıdır. Bilgi çagı, e-dönüsüm, bilgi ekonomisi gibi adlarla anılan ve merkezinde internet olan bu sürecin katkıları ve etkileri tam olarak anlasılamamakla birlikte geleneksel kurumları hem tehdit ettigi hem de büyük fırsatları beraberinde getirdigi söylenebilir. Bu büyük fırsatlar mühendisler tarafından yakalanıp degerlendirilebilir. Mermer isletmelerinde kullanılacak her türlü makine ve techizatın seçimi önemlidir. Bir isletmede basarılı kullanılan bir makine baska bir isletmede verimli olarak kullanılmayabilir. Makine seçimi yapmak pek çok faktöre baglıdır. Bu seçim bilinçli yapılacaksa mühendis tarafından yapılmalıdır. Günümüzde bir üründe kalite ön planda tutulmaktadır. Mermer blok üretiminde kaliteyi belirleyen; blok boyutu, çatlak ve olumsuz unsurların içerigi ile renk ve desen durumuna göre I. Kalite, II kalite, III. Kalite sınıflandırma yapılmaktadır. Üretimde ve islemede kaliteyi artıran tüm girisimler mühendisler tarafından planlanabilir. Sektör geçmiste kalifiye eleman çalıstırmamanın faturasını bilinçsiz girisimler, fazla oranda üretim kaybı, gereksiz yatırımlar, kalitesiz üretim olarak ödemistir. Mühendislerin mermer isletmelerinde etkinliklerini artması ile nitelikli kalifiye elemanların bu sektöre kazandırılması mümkün olabilmistir, ancak bugün için bu yeterli düzeyde degildir.

ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

a) Teknolojik gelismeleri yakalamak, yeni teknolojiler ortaya çıkarmak ülkenin kalkınmasını hızlandırmak için endüstri ile üniversitenin ortak çalısmaları tesvik edilmelidir. (Örnegin ortak çalısma yapan kuruluslara bazı tesvik tedbirleri yasal olarak konulmalıdır.) Ögretim üyelerinin ve
yardımcıları endüstride belirli zamanlar bulunması mutlaka saglanmalıdır.
b) Kaynaklar arttırılarak arastırma yapılması tesvik edilmeli, arastırma yapan ögretim elemanlarına maddi destek saglanmalı ve bu arastırmalar isletmelerde çalısan mühendisllerle ortak yürütülmelidir.
c) Arastırma laboratuarı gelistirilmeli, yüksek lisans ve doktora tez konularının çogu endüstri problemlerinden seçilmeli ve uygulamaların bir çogu mümkün ise endüstri ile ortak yapılmalıdır. Bu konuda yüksek lisans düzeyinde sanayi-üniversite dönüsüm zamanlı tezli çalısmalar yapmak bugün için ülkemizde de mümkündür.
d) Madencilik faaliyetlerinin tamamını içeren doküman merkezi olusturulmalı, bilgiler merkezi bilgisayar aracılıgı ile doküman merkezinden faydalandırılmalı ve bilgi akısı düzenli saglanmalıdır.
e) Mesleki deneyimlerin derlenmesi, aktarılması ve paylasılması ve yeni gelismelerin izlenmesi mühendislik meslegi açısından çok önemlidir. Bu amaçla sürekli meslek içi egitim merkezleri kurulmalı ve desteklenmelidir.
f) Zayıf olan üniversite sanayi isbirligini gelistirme olanakları aranmalı ve yeni isbirligi modelleri
gelistirilmelidir. Kurulacak olan Üniversite-Sanayi Ortak Arastırma Merkezlerine destek verilmelidir.
g) Bilgi çagının beraberinde getirdigi büyük fırsatlar degerlendirilmelidir.
h) Ülkesi ve çevresini büyük bir askla seven ve üretim faaliyetlerini bu bilinçle yapan dogayı mümkün oldugunca koruyan teknik elemanların çevreci girisimleri desteklenmelidir.
Yukarıda anlatılan sorunların çözülmesi ve önerilerin gerçeklesmesi için devlet, sanayi kurulusları ve üniversiteler tarafından mutlaka bazı önlemler almalıdır. Türkiye Maden Mühendisleri Odası da egitim konusunda etkin çalısmalar yapmalıdır. _sletmelerde firmalarında daha fazla maden mühendisi ve diger mühendisleri istihdam etmeli, etkin mühendislik hizmetlerinden yararlanmalıdırlar. Bu sekilde dogal kaynaklarımız ve is gücümüz en optimal kosullarda degerlendirilmis olacaktır.

SONUÇ

Günümüzde yurt içinde ve yurt dısında orta ölçekli mermer isletmeleri uygulamalarında standart enflasyonu yaratmak istemedikleri için entegre sistem kurma yoluna gitmektedirler. Bir isletmede devreye girecek çevre ve is güvenligi sistemlerinin belli bir olgunluga ulastıktan sonra mevcut kalite sistemine katılmasında yarar vardır. Sistemleri ayrı ayrı yürütmeye çalısmak hem yönetim, hem de çalısanlar seviyesinde bazı dezavantajlar getirebilmektedir. Ayrı sistemler kurmanın ayrıca isgücünü zaman zaman bosa harcama ve gereksiz masraflara yol açma riski de vardır. Bunun yerine, kalite, çevre ve is güvenligi ile ilgili isletme kurallarının ortak olarak yazıldıgı prosedürler, bu üç konunun isletmede daha iyi koordine edilmesini ve çalısanlar tarafından daha çabuk kabul görmesini saglayacaktır. Özetle mermer isletmelerinde kalite, çevre, isçi saglıgı ve is güvenligi entegre sistemi olusturulmalıdır. Olusturulacak bu sistemlerin basına mutlaka mühendisler ve diger teknik kadrolar getirilmelidir. Bu önlemlerin alınması sonucu teknoloji ve ticaret alanında yabancı ülkelerle karsılıklı iliskilerin gelistirilmesiyle Türkiye mermer endüstrisinin önemi uluslararası pazarlarda artarak devam edecektir. Bunu saglayacak olanlar da basta maden mühendisleri ve diger mühendislerin katkısıyla sektör çalısanları ve yatırımcılarıdır.[/color]

Kaynak : Pano Dergisi Mayıs 2006
Sayı 4