Mermer Ocağı Uretim

[sevket_sevket]

Genel olarak üretim elmaslı tel kesme yöntemi ile gerçekleştirilmektedir. İşletmede bu yöntemin uygulanmasının nedeni formasyonun az çatlaklı oluşu ve tel kesme yöntemiyle üretim kapasitesinin yüksek olmasıdır.

Elmaslı tel kesme yöntemi ile mermer üretimi temel özelliğini, mermer kütlesi içerisinden birbiri ile irtibatlı yatay ve dikey deliklerin delinip, elmaslı telin bu deliklerden geçirilerek, delikler arasında kalan mermer kütlesinin kesilip devrildikten sonra prizmatik bloklar halinde doğranması oluşturur.

Elmaslı tel kesme yöntemini ile mermer üretimi için ocakta çalışılacak aynanın bir ucunun boşaltılıp, önüne tel kesme makinesinin kurulabileceği, L şeklinde bir ağız açılması gereklidir. Bu işlem en uygun ve ekonomik olarak, aynanın ucunda, aynaya dik bir yüzeyin tel kesme ile kesilmesidir.

Ocakta L şeklinde ağız açıldıktan sonra mermer çıkartma işlemi üç etapta gerçekleştirilmektedir;

1- Aynada kesilecek kütlenin sınırlarında dikey ve yatay deliklerin delinmesi,

2-Elmaslı telin mermer kütlesine ve tel kesme makinesini koşulması,

3-Kesme işlemi.

Deliklerin Delinmesi

Mermer ocaklarında elmas tel kesme yöntemi ile blok üretimi, telin kayaç içerisinden geçirilip makinenin volanı tarafından çevrilmesi ve bu sırada elmas içerikli boncukların mermeri kesmesi prensibine dayanır. Bu amaçla, öncelikle ana kütle üzerinde elmas telin geçeceği delikler açılır. Kesime muhatap olan ilk noktalar delik yüzeyi ve iki deliğin çakıştığı köşelerdir. Bu nedenle açılan deliklerin düzgünlüğü ve birbiri ile çakışması önemlidir.

Kesim yapılacak alan için delik noktaları, blok sınırları ana kaya üzerinde tespit edilir. Delik noktalarının belirlenmesinde seçilen üretim teknolojisinin doğru ve en verimli şekilde uygulanması, genel ocak planlaması, ocağın bir sonraki aşamada ve gelecekte alacağı konum çok önemlidir. Bu parametrelerin değerlendirilmesinde süreksizlikler, homojenlik, renk-desen durumu, görüldüğü kadarı ile mermer içerisindeki yabancı oluşumlar, üretilecek bloğun işleme ve kullanım amacı, çalışma kolaylığı ve verimi, makine ve ekipmanların teknolojik özellikleri, üretimi gerçekleştirecek ekibin niteliği göz önüne alınmaktadır. Kesme boyutunun belirlenmesinde ve sondaj noktalarının tespitinde her zaman maksimum verim ve mümkün olduğunca blok esastır.

Yöntemde dikey kesimler için dik, yatay kesimler için yatay deliklerin delinip kesim için elmaslı telin birbiriyle irtibatlı bu deliklerden geçirilmesi gereklidir. Deliklerin arasındaki mesafe aynadan çıkartılacak en büyük mermer kütlesinin kesimine olanak tanımalıdır. Ancak burada dikkat edilecek nokta; kütlenin büyüklüğü kesilen kütlenin rahat hareket ettirilip devrilmesi için kullanılacak, ocaktaki titanonun kapasitesi ile sınırlıdır. Kesimde olabildiğince büyük kütle kesilmesi mermerdeki doğal düzensizliklerin (çatlak, renk değişimi, vb.) etkilerini en aza indirmek ve blok üretimini artırmak için gereklidir. Bunun yanında manevra sayısı da azalacağı için manevra zamanından da tasarruf sağlanacaktır. Tel kesme yönteminde mermer çıkartmak için harcanan toplam zamanın yaklaşık %40’ı manevralar (tel kesme makinesinin yerleştirilmesi, telin koşulması, vb.) için harcanmaktadır.

Deliklerin delinmesinde karşılaşılabilecek en önemli güçlük dikey ve yatay deliklerin çakıştırılmasıdır. Bu da birim blok maliyetini ve zaman kaybını arttıran en önemli olumsuzluklardır. Tam olarak çakışmamış delikler telin dönüşünü engeller. Yatay delikler arasında 5 santimetreden fazla kot farkı bulunması halinde ve dik, özellikle dar açılı deliklerin birleşim noktalarında elmas telin kopma riski artar. Deliklerin birbiriyle bağlantısının sağlanmasını kolaylaştırmak için teodolit, lazer kullanılmasının yanında bar-şakül kullanılarak da aynı işlem yapılabilir. Bu yönteminde önce dikey delik delinir ve yatay delikler dikey deliğe bağlanır. Bar-şakül sisteminde dikey delik, çapı 8-10 cm arasında olan uçlar ile yapılır. Delik çapının büyük olması yatay deliklerin karşılanmasını kolaylaştırır. Kısa yatay delikler (L 5m’den küçük) pnömatik tabancalarla açılacağı gibi, uzun deliklerde ( L 5 m’den büyük), yön sapması olmaması için darbeli delicilerle açılması gereklidir.

Elmaslı Telin Koşulması

Blok boyutları tespit edilmiş, delikleri açılmış ve kesim için diğer hazırlıkları tamamlanmış ocaklarda kesim öncesi son aşamayı tel miktarının belirlenmesi oluşturur. İlk kesme aşamasında kullanılacak minimum tel uzunluğu, daima boşta kalan tel, kesime muhatap olan telden fazla olacak şekilde belirlenir. Kesme sırasında mümkün olduğunca tek parça veya en az parçalı tel kullanılır. Parçalı tel kullanılması halinde boncukların aynı yönlü olmasına dikkat edilir. Kesimde kullanılan ve teli oluşturan bocukların çap ve aşınmışlık derecesi birbirine yakın olmalıdır. Mermer kütlesine koşulacak telin boyu (TB);

TB=2L+H+15

olarak metre cinsinden hesap edilir. Burada L kesilecek kütlenin uzunluğu, H ise yüksekliğidir.

Elmas telin deliklerden geçirilmesi kılavuz bir ip (misina) yardımı ile yapılır. Genellikle kılavuz ipin ucuna bağlanan hafif bir malzeme (örneğin pamuk, top, mantar) veya küçük bir taş delik ağzına basınçlı hava ile birlikte verilir. Basınçlı havanın etkisi ile ip diğer delikten çıkar. Boncuk yönlenmesi ve telin dönme yönü de dikkate alınarak kılavuz ipe bağlanan elmas tel ipin çekilmesi ile deliklerden geçirilir.

Basınçlı hava genellikle yatay deliklerden verilir. Basınçlı havanın dikey deliklerden verilmesi halinde, çoğunlukla ip yatay deliğe doğru yönelmez ve delik dibinde yığılır. Bazen de ipin yatay delikten verilmesine rağmen deliklerin kesişme noktasında ip yığılabilir.

Bu gibi durumlarda ip çekilerek işlem tekrar edilir. Hava kaçağı olan deliklerde veya bir başka nedenle yatay delikten dikey deliğe ipin geçmemesi halinde yatay delik boyunca bir su borusu yerleştirilir. Delik içerisine yerleştirilen su borusunun ağzına iple beraber basınçlı hava verilir. Tüm çabalara rağmen yatay delikten verilen ipin üstten çıkmaması durumunda, deliklerin kesişme noktasında biriken ip yeterli uzunluğa sahip bir demir kanca yardımı ile dikey delikten çekilerek çıkarılır.

Tel kesme makinesi, makinenin volanı ile mermerin içinde elmaslı telin geçtiği delik çıkışı aynı hizaya gelecek şekilde yerleştirilir. Makinenin aynadan mesafesi eğer mümkün ise 3 m. olmalıdır. Raylar aynı seviyede olacak şekilde yerleştirilir. Rayların yatay olarak yerleştirilmesi tercih edilirse de öne ya da arkaya 3-5 derece eğimli olabilir.

Kesme İşlemi

Makine çalıştırılmadan ve yol verilmeden önce volana bağlanan elmas telin kesim yolu temizlenir. Tel güzergahının 25 cm sağında ve solunda bulunan toplam 50 cm ‘lik temiz bir alan iş güvenliği için gereklidir. Böylelikle çevredeki kırıntıların kesilen ara yüzeylere düşerek sıkışmalara ve tel kopmalarına neden olmaları, kırıntı ve parçaların telin hareketiyle fırlayarak çevreye zarar vermesi ve olası diğer tehlikeler önlenir.

Elmas telin mermer yüzeyindeki yolu üzerinde düzensiz noktaların bulunması halinde, söz konusu keskin ve şekilsiz noktalar iş güvenliği ve çalışma kolaylığı nedeniyle külünkler yardımıyla düzeltilir veya buralarda yivler açılır. Gerekmesi halinde, benzer şekilde telin delik çıkış ve dönüş bölümlerinde de yivler açılır. Daha sonra elmas tel üzerindeki kıvrımlar kayboluncaya kadar makinenin geri hareketi ile tel gerdirilir. Telin gerginlik derecesi volanın serbestçe dönemeyeceği, ancak el yardımıyla dönebileceği şekilde ayarlanır. Bu konumda elmas tel, nihai hızına ulaştığı konumda sahip olduğu gerilime oranla daha gevşektir.

Elmas tel, volana takıldıktan sonra kesim süresince elmas boncukların tüm çevresinin aynı oranda aşınması ve telin deliklerde yer edinmesi için en az iki devir yapacak şekilde el ile çevrilir, mermere alıştırılır. Bu işlem ile köşeler hafifçe yuvarlanır ve gelecek yük bütün tel boyunca eşit olarak dağıtılır. Böylelikle teldeki kayma gerilmesi düşer ve volan motorunun ilk başlama hareketi için gerekli normal devir sağlanır. Bu işlemlerin yapılması elmas telin yerçekimine karşı hareket ettiği taban kesimlerinde, özellikle kesme işleminin başlarında ve boncukların tel üzerinde sabit olduğu plastik kaplı sert taş elmas tellerinde daha önemlidir. Aksi halde düzensiz taban kesimleri ve tel kopmaları söz konusudur. Elmas telin elle döndürülebilecek kadar boşluk içermesi makinenin ilk kalkış hareketini ve telin ilk çevrimini de kolaylaştırır. Ayrıca teldeki boşluk volanının ilk hareketi sırasında, telin dönmemesi halinde volan lastiğinin yanmasını önler.

Kesme yolu temizlenmiş, volan etrafından geçirilerek bağlanmış ve mermere alıştırılmış telin kesme yolu üzerine en az bir noktadan yeterli debiye ve basınca sahip su verilir. Su verildikten sonra tel kesme makinesi volanı çalıştırılır ve makinenin geri hareket hızı ayarlanarak mermer blok kesimine başlanır. Kesme işlemi, özellikle tel kopmalarına karşı güvenli bir yere yerleştirilen makinenin kumanda panelinden takip edilir.

Başlangıçta makinenin geri hareketi yavaştır. Makine, elmas telin yoluna ve özellikle deliklerin birleştiği noktalardaki keskin dönüşlere alışması, kendisine yol hazırlanması için düşük geri hızda çalıştırılır. Makinenin birkaç dakikalık geri hareketinden sonra hız aşamalı olarak arttırılır. Tel kesme makinesi normal ilerleme hızına ulaşıldıktan sonra blok kesimine tam olarak geçirilir.

Tel kesme makinesinin çekilme hızı ile elmas telin mermer içerisindeki ilerleme hızı uyumlu olmalıdır. Tel kesme makinesinin olması gerekenin altında bir hıza sahip olması halinde öncelikle kapasite düşer. Gereksiz olarak düşük hızda üretimin devam etmesi halinde elmas tel yalpa yapar ve şekilsiz kesim yüzeyleri oluşur. Daha da yavaş olması halinde ilmik oluşumu ve sonrasında tel kopmaları ile karşılaşılır. İlerleme ve kesme hızları arasındaki uyumsuzluklar ve sonrasında ortaya çıkan olumsuzluklar volan lastiğine ve gövdesine de zarar verir.

Ray sonuna doğru elmas teli kısaltmak için veya herhangi bir nedenle kesim halindeyken makineyi durdurmak gerektiğinde ilerleme hızı yavaşlatılarak teldeki gerilim düşürülür. Bu işlem için her defasında makine, geri hareket etmeksizin telin yuva yapması ve kırıntılardan temizlenmesi amacıyla birkaç dakika tele bol su verilerek çalıştırıldıktan sonra durdurulur. Böylelikle tekrar kesime geçildiğinde elmas telin rahatça hareket edebileceği bir ortam sağlanır.

Elmas tel bütünlük sağlayacak şekilde (beşer, onar metre gibi) en uygun noktalardan kısaltılır. Kısaltma işlemi sırasında öncelikle çok ekli bölümler alınır. Elmas tel fazlalığı alan makine ray başlangıcına çekilir. Elmas tel uzunluğunun seçiminde ve kısaltılması sırasında dikkat edilmesi gereken en önemli konu, makineye uygulanan moment nedeniyle dışarıda kalan tel boyunun, mermerin içerisinde kalan ve mermerle temas halinde olan tel boyundan uzun olma gerekliliğidir.

Kesimin sonuna doğru makine ve kayaç üzerindeki yardımcı makaraların paralellikleri kontrol edilir. Elmas telin gerilimi çıkışa yaklaştıkça kademeli olarak düşürülür. En yakın dış yüzeye (çıkış noktalarına) yaklaşık 5 cm mesafede makinenin geri hareketi durdurulur. Elmas tel ağırlığı, yerçekimi ve dönme hızı etkisiyle kesikten yavaşça çıkar ve volan üzerinde kalır. Böylelikle kesme işlemi tamamlanır.

Bloğun devrilmesi

Kesim işlemi tamamlandıktan sonra yerinden kesilmiş parça titano veya iş makinesi yardımıyla emniyetli bir şekilde devrilir. Devrilmeden sonra büyük ebattaki blok sevk edilecek ve istenilen boyutlarda sayalama denilen işlemle parçalanır.

Bu işlemleri takiben aynadan çıkartılan mermer kütlesi, yine tel kesme makinesi kullanılarak ticari bloklar elde etmek amacıyla doğranır. Genellikle 1.5x1.5x2 metre (4.5 m3) boyutlarında kesilen mermer blokları ekskavatörlerle ve kepçelerle kamyonlara yüklenerek fabrikalara gönderilir.

Bir mermer traverten ocağı ve dikey deliklerin delinmesi


Bir traverten ocağı ve Tel kesme makinesi ile deliklerden geçirilen elmas tel yardımıyla kesim işlemi


titano ile blok yıkımı çizim

[gkhnrd]

bu paylasım cok guzel olmus sevket bey teşekkurler..

[sevket_sevket]

Rica ederim....

[ahmed_0521]

Paylaşım için teşekkürler.

[golder]

mermer ocağı işletme bilgileri başlığında ingilizce verileri olan varsa paylaşabilir mi acaba?? şimdiden teşekkürler

[ersegroup]

Merhaba sevgili arkadaşlar,

1 yıldır mermer ihracatı ile uğraşıyorum. Mermeri ocaktan çıkarma süreci hakkında Türkçce bilgi talep etmekteyim. Bu bilgilere sahip olan arkadaşlar paylaşabilirlese çok sevinirim.

Saygılar
Selcuk Yeginer

[halilersin]

Değerli katkılarınız için çok teşekkür ederim.

[MiNeR]

Bende bu konuya videolu anlatım ile katkıda bulunayım.

[MiNeR]

Videolu anlatım yukarıdadır.