Euromines Ovacık Altın Madeni İnceleme Raporu

EUROMINES
______________

Ovacık Altın Madeni

İnceleme Raporu
________________








Knight Piesold Limited
Kanthack House
Station Road
Ashford, Kent
TN23 1PP, United Kingdom

Telefon: +44 1233 658200
Faks:+44 1233 658299
e-mail: [email]environment@knightpiesold.co.uk[/email]




Ekim 2001
11569\r15011\MC




İÇİNDEKİLER

1. GİRİŞ 1
2. PROJENİN ANLATIMI 1
3. MADENİN YERİ 2
4. AÇIK OCAK 3
5. CEVHERİN ÖĞÜTÜLMESİ 3
6. ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ 4
7. ATIK SULAR 4
8. ATIK YÖNETİMİ TESİSİ 5
9. DEKANTASYON 7
10. ATIK BERTARAFI 7
11. ÇEVRESEL İZLEME 7
12. SONUÇLAR 8




1. GİRİŞ

Normandy Madencilik, Türkiye’nin Batısındaki Bergama İlçesi yakınında bir altın madeni işletmektedir. Maden birkaç yıl önce tamamlanmış olmasına rağmen izin alma sürecinde yaşadığı önemli güçlükler nedeniyle tam manasıyla işletmeye geçememiştir. Diğer endişeler yanında tesisin mansab yönünde yapacağı etkiler ve proseste siyanür kullanımı temel çevresel endişeleri oluşturmuştur.

Ovacık Madeni’nin işletmeye alınmasında meydana gelen gecikmeler sadece Türkiye’deki metal madenciliği projelerinin geleceğini etkilemekle kalmamakta, Avrupa’da da işletme izni aşamasında olan benzer madencilik projelerini de etkilemektedir. Bu siyasi arka plan dikkate alınarak, Türkiye Madenciler Derneği, Euromines’ı anılan projenin bağımsız bir değerlendirmesini yapmak amacıyla maden sahasını ziyaret etmek üzere Haziran 2001’de davet etmiştir.

Ovacık İşletmesi’ne anılan ziyaret Türkiye Madenciler Derneği’nin önde gelen temsilcileri, Normandy Madencilik’in yönetim kurulu murahhas üyeleri ve yerel idarecilerin refakatinde 14 Haziran 2001 günü gerçekleştirilmiştir. Maden, ziyaret tarihinde yaklaşık bir hafta süredir işletmeye alınmış bulunduğundan, projenin bütün bölümlerini ziyaret ve çevresel ve işletme performansını gözden geçirme fırsatı elde edilmiştir.

Euromines heyeti aşağıdakilerden oluşmuştur.

Corina Haberstreit Euromines Müdürü
Adelino Teboado Rio Tinto plc’nin Euromines Komite Üyesi
Mike Cambridge Euromines’e Teknik Danışmanlık Yapan Knight Piesold Ltd’nin Müdürü

Yerel yöneticilere ilave olarak refakat heyeti aşağıdakilerden oluşmuştur:
İsmet Kasapoğlu Türkiye Madenciler Derneği Başkanı
Caner Zanbak Türkiye Madenciler Derneği Temsilcisi
Orhan Güçkan Eurogold Madencilik A.Ş. Yönetim Kurulu Murahhas Üyesi
İsmet Sivrioğlu Ovacık Madeni Genel Müdürü


2. PROJENİN ANLATIMI

Madencilik projesi Bergama’dan yaklaşık 9 km uzaklıktaki Ovacık Köyü yakınında olup bir altın eldesi prosesinden ibarettir. Proje, başlangıçta bir açık ocaktan, işletme başladıktan sonraki 6 ay içerisinde yeraltı işletmesinden yapılacak cevher istihracını öngörmektedir. Cevher maden sahasında işlenmekte ve altın eldesi standart pülp içinde karbon (CIP) prosesi ile gerçekleştirilmektedir. Proje, cevher istihracı ve işlenmesine ilave olarak bir atık yönetim tesisi (AYT) ile normal olarak kıymetli metal madenlerinde bulunan alt yapıyı da içermektedir.

3. MADENİN YERİ

Ovacık madeni, en yakın büyük yerleşim yeri olan ve 48 bin nüfusu bulunan Bergama İlçesi’nden yaklaşık 9 km mesafededir. Maden sahası, Bergama’yı Dikili’ye bağlayan devlet yolunun kuzeyinde bulunan Narlıca, Çamköy ve Ovacık köylerinin kabaca coğrafi merkezinde bulunur. Bu üç köyün toplam nüfusu yaklaşık 1500 dür.

Arazi yapısı, dar bir kıyı bölgesi ile iç kısımlarda bir miktar engebe ile Doğu Akdeniz kıyı bölgesinin tipik yapısına sahiptir. Topoğrafya, genellikle düz alüvyal vadi tabanında bulunan komşu nehir yatağı ile kontrast oluşturan volkanik aktivitiden arta kalma intrusif tepelerden oluşur. Esas itibariyle tarıma dayalı bir yapıya sahip olan yörede, madenin alt kısmında kalan vadide pamuk, zeytin ve tütünden oluşan ana ürünler ile ikincil olarak sebze ve meyve yetiştirilmektedir. Her ne kadar işsizlik oranları nisbeten yüksek (%20 üzerinde) ise de, bölgenin geliri temelde tarım ve turizm sektörlerinden kaynaklanmaktadır. Proje sahası genellikle kırsal olmakla beraber altın madenciliğiyle tanışıklığı muhtemelen 2000 yılı aşkın bir geçmişe sahiptir. Maden sahası kıyıdan 20 km ve Bakırçay Irmağı’nın 1,5 km kuzeyinde bulunan alçak volkanik tepeler üzerinde bulunmaktadır. Saha mevsimsel olarak akan bir dere (Kemice Dere) ile Bakırçay Vadisi arasında yer alır. Kemice Dere’nin özellikle sağanak yağış şartlarında birkaç gün süre ile akan bir dere olduğu, diğer zamanlarda, yağışların yoğun olduğu ilkbaharda bile yüzey akışının minimum olduğu anlaşılmıştır. Maden sahası, Kuzeydeki Kemice Dere Vadisi’ne doğru hafifce eğimli olup, bitki örtüsü esas itibariyle otlarla bodur ağaçlardan oluşmaktadır. Sahaya erişimin sağlandığı güney yamaçları daha dik olup yastık lav mostralarının bir göstergesi olarak iri çakıllar mevcuttur ve bitki örtüsü ot, bodur çalılık ve ağaçlardan oluşur.

Tesisin ana üniteleri ile alt yapısı bu alçak tepelerden birinin ucunda yer alır ve büyük kısmı, Çamköy Köyü’nün maden sınırıyla birleştiği kuzeybatı tarafı hariç topografya tarafından çok iyi bir şekilde gizlenir. Atık havuzu da Kemice Dere Vadisinde yer alır ve genel manzara dışında kalır. Bergama devlet yolundan görülebilen tesis üniteleri uzakta kalmakta ve maden sahasının arkasındaki daha yüksek engebeler nedeniyle profili bozmamaktadır.

Proje, açık işletme, yeraltı girişi, proses tesisi ve atık yönetim tesisinin yaklaşık 500 metrelik bir yarıçap içerisinde yer aldığı son derece yoğun bir yerleşime sahiptir. Madene erişim maden sahasının giriş kapısının bulunduğu dik güney yamacına bağlanan ve Bergama Dikili devlet yolundan ayrılan asfalt bir yolla sağlanmaktadır. Maden sınırı emniyet ve iş güvenliği nedenleriyle tel örgüyle tamamen çevrilmiş olup, sahaya giriş-çıkış ana giriş kapısında kontrol edilmektedir. Maden sahasına giriş kuzey yamacında, güvenlik kapısını geçtikten sonra olup, yol atık tesisinin yanından ve sahanın yaklaşık merkezinde yer alan ana tesis birimlerine uzanmaktadır.


4. AÇIK OCAK

Cevher yatağı sağlam porfiritik andezitik taban kayacı içerisinde yer alan epitermal kuvars damar yapısına sahiptir. Altın içeren katman yaklaşık 8 metre genişliğinde, kuzey doğuya yaklaşık 50 ila 60 derece yatımlı ve düşey olarak yer seviyesinden en az 250 m aşağıya uzanan oksitli bir damardan oluşur. Toplam kaynak 3 milyon ton olup, ortalama tenörü 9 gr/ton altındır ve başlangıçta bir açık ocaktan, daha sonra yeraltı işletmesinden istihrac edilecektir. İstihrac miktarları tesise yılda 300 bin ton cevher sağlayacak şekilde tasarımlanmış olup, şimdiki rezerv verilerine göre projenin 8 yıllık bir ömrü bulunmaktadır.

Ziyaretin yapıldığı tarihte maden sahasının batısında yer alan açık ocakta hazırlık çalışmaları yeni başlatılmıştı ve yeraltı girişi açılmış durumdaydı. Birinci safhadaki açık ocağın başlangıç alanının üzeri açılmış ve cevher üretim hazırlıklarına başlanmıştı. İzin alınması sırasında, kayıtlara göre, özellikle bir çevre endişesine sebep olan cevherin ilk kontrollü patlatılması kısa bir süre önce yapılmış ve raporlara göre köylüler tarafından farkına varılmamıştı. Ziyaret sırasında cevher bir sonraki hazırlık çalışmaları için delinmekteydi.

Açık ocağın hazırlanması safhasında alınan ve esas itibariyle kükürtlü malzeme içermeyen kayaç, atık barajı 1. safha seddesinin inşasında kullanılmıştır. Ovacık cevheri üzerinde yapılan asit kaya drenajı (ARD) deneyinin cevherin asit üretmediğini, dolayısıyla malzemelerinin asitlenmesinin beklenmediği rapor edilmiştir. Açık ocak ve yeraltı hazırlıklarından elde edilen malzemenin atık yönetim tesisinin ilerdeki inşaatında dolgu malzemesi olarak kullanılması madenin ömrü boyunca devam edecektir.

5. CEVHERİN ÖĞÜTÜLMESİ

Cevher, açık ocağın doğusunda yer alan tüvenan cevher silosuna Scooptram’larla beslenir. Çeneli ve konik kırıcıdan oluşan kırma devresi, elekler vasıtasıyla, kapalı stok sahasıyla birlikte tesise 2 günlük besleme sağlayacak ince cevher silolarına gönderir. İnce cevher silosuyla ögütme devresi arasındaki konveyörlü besleme bandına pH kontrolü için kireç ilave edilir. Belirli bir yükseklikte bulunan konveyör sistemi tamamen kapalıdır. Çubuklu ve bilyalı değirmenlerden oluşan öğütme sistemi siklonlar vasıtasıyla öğütülmüş cevheri tesis tikinerine besler ve iri malzemenin geri beslendiği bir devreye de sahiptir.

Ziyaretin yapıldığı sıradaki kuru havaya rağmen nakliye, kırma ve öğütme iyi uygulama prensipleri uyarınca yapıldığından tesisten toz emisyonlarına rastlanmamıştır.



6. ZENGİNLEŞTİRME TESİSİ

Zenginleştirme tesisi dünyanın çeşitli altın tesislerinde bulunan altın elde etme devrelerine benzer şekilde pülp içinde karbon devresi içermektedir. Akış şeması Avustralya’nın uluslararası üne sahip altın tesisi tasarım şirketi J.R. Engineers tarafından tasarımlanmış oldukça standard CIP Proses devresidir.

Siklon üstünden doğrudan beslenen tikiner de kıvamlanan cevher, tikiner altından liç devresi adsorpsion tanklarına pompalanır. Karbon adsorpsiyon tanklarına ters akış yönünde beslenir. Yüklü karbon sıyırma kolonu/altın kazanma devresinden geçirilir, yüksüz karbon bir rejenerasyon fırını vasıtasıyla adsorpsiyon devresine geri gönderilir. Yüklü çözelti, elektrolit tankı ve elektro kazanma devresinden geçirilir, nihai ürün altın/gümüş doreyi elde etmek için fırına beslenir.

Tesisin işletmeye alınması planlanandan önce gerçekleştirilmiş, tesisten alınan ilk veriler tesisin şartnameye uygun bir performans gösterdiğini, metal kurtarma randımanlarının tasarım düzeyleri üzerinde gerçekleştiğini göstermektedir. Tesis devresi hem prosesin, hem de uygun olduğu yerlerde çevresel emisyonların kontrol ve izlenmesine elveren çevrim içi çalışan otomatik proses kontrol sistemine sahiptir. Proses kontrol sistemi, emisyonların zorunlu çevresel limitleri karşılayamaması halinde tesisin ilgili bölümlerinin otomatik olarak kapatılmasını sağlamaktadır.

Tesis temiz, muntazam ve modern bir madenden beklenen standartlara sahiptir. Ayrıca, halihazırda görüşülmekte olan Avrupa Birliği direktif taslaklarının şartlarını yerine getirebilecek şekilde bütün stok tanklarının işaretlendiği ve operatörler için emniyet sistemlerinin uygun bir şekilde yerleştirildiği çevresel kontroller bulunmaktadır. Sağlık ve güvenlik çok açık bir biçimde operatörün önceliklerini teşkil etmektedir ve tam anlamıyla entegre olmuş bir iş güvenliği yönetimi ve yerel sorumlulukların uygulanmasında bir kararlılık bulunmaktadır.

7. ATIK SULAR

Proses akışındaki atıklar ve proses atıksuları gibi sıvı ve katı maddelerden oluşan atıklar, atık barajına deşarj edilmeden önce sıkı çevre kontrollerini sağlamak için bir arıtma devresinden geçirilir. Atık Yönetim Tesisine (Atık Göleti) deşarjın birinci kademesinde siyanür (CN), INCO SO2 sisteminde imha edilmektedir. İkinci kademe ise adsorpsiyon devresinden gelen çözeltideki metalleri çökelterek boru çıkışı için (deşarjda) öngörülen limitlerin altında kalmak için yapılan ferrik sülfat ilavesidir. Tesiste bir döküntü olması ve acil olarak CN imhasının gerektiği hallerde hipoklorit arıtmasını içeren üçüncü bir kademe de mevcuttur. AYT’den su deşarjı planlanmamış olup, suyun fazlası dekantasyon sistemi aracılığıyla doğrudan proses su tankına geri gönderilmektedir.

AYT’nin benimsenen inşa biçimi dikkate alındığında ve halihazırda Avrupa’daki maden sahalarından çevreye yapılan emisyonlar için izin verilen standardlarla karşılaştırıldığında, atık tesislerine yapılan atık deşarjı için öngörülen çevresel sınırlamaların aşırı derecede sıkı olduğu düşünülmektedir.

8. ATIK YÖNETİMİ TESİSİ

AYT sahanın kuzey kesiminde Kemice Dere içinde yer almakta ve ekseni yaklaşık güneydoğu/kuzeybatı doğrultusunda, cevher gövdesine yarı paralel uzanan bir vadiyi kaplayan tesisten ibarettir. Tesis iki sedde, bir astarlanmış depolama sahası ile dekantasyon ve derivasyon sistemlerinden oluşmaktadır. AYT yerel bir Türk müşavir şirket tarafından tasarımlanmış ve ardından Avustralya’lı Woodward Clyde tarafından gözden geçirilmiştir.

Sınırlandırıcı seddeler, örtü tabakasının dekapajı ve açık ocağın açılması sırasında çıkan pasa kayanın zonlanmamış sıkıştırılmasıyla vadi eksenine dik olarak inşa edilmiştir. Raporlara göre, sınırlandırıcı seddeler Devlet Su İşleri (DSİ)’nin gözetiminde, su tutma barajları için yerel inşa kurallarına ve genel olarak ICOLD (Büyük Su Barajları Uluslararası Komisyonu) standardlarına uygun olarak inşa edilmiştir. Mansab yönündeki sedde, nihai kret seviyesinden 8 m daha aşağıda ve kısa bir süre önce yapılan ölçümlere göre mansab ve memba yönlerine bakan şevlerin eğilimleri sırasıyla, 1:3,3 ve 1:3,07 dir. Söz konusu şevler daha sarp görünmekle beraber olumsuz duraylılık göstergelerine rastlanmamıştır. Mansab yönünde mevcut seddenin yüzeyinde, üzerinde gevşek iri çakıllar bulunan dar basamaklı teraslar bulunmaktadır. Bununla beraber, baraj inşasının bundan sonraki aşamasında söz konusu şevler ilave kaya dolgusu ile örtüleceğinden mevcut durum geçici bir durumdur. Ziyaret sırasında, seddenin yüzeyi ve kret çizgisel idi ve seviyede herhangi olumsuz bir işaret bulunmuyordu.

Sedde kademeli inşa metodu ile yükseltilecek ve açık ocak ilerledikçe çıkacak pasa kayası ile desteklenecek ve nihai mansab şevi eğimi 1:13 olacaktır. AKD oluşturabilecek sülfürlü malzemenin seddeye katılmamasını sağlamak amacıyla pasa kaya mineral yapısının düzenli olarak incelenmesi önerilmektedir.

Seddeler, ICOLD tasarım kılavuzu değerlerini tuttuğu rapor edilen yerel depremsellik kriterlere uygun olarak inşa edilmiştir. 1998’de seddenin birinci kademesi tamamlandıktan sonra Golder ***ociates tarafından bir risk değerlendirme çalışması yapılmış ve emniyet faktörü tatminkar bulunmuştur.

Seddenin eteğinde, yerel doğal yüzey akışı ve sızıntıdan kaynaklanabileceği gibi, rapor edildiği üzere yerel olarak sulama amaçlı kullanılan kanalizasyon arıtma tesisi atıksu deşarjından da kaynaklanabilen sınırlı su birikintisine işaret eden ıslak arazi bitki topluluğu tespit edilmiştir. Bu birikinti herhangi bir endişeye neden olmamakla beraber, buradaki türden drenaja sahip bütün seddelerde olduğu gibi, tesisin bakımı ve incelenmesi için böylesi su birikintilerinin topuk alanından uzakta tutulması faydalıdır.

Memba yönündeki sedde benzer yapıda olup dolgu malzemesi açık işletme hazırlıkları sırasında veya örtü tabakasından elde edilen kayalardan ibarettir. Bu sedde, tasarımda öngörülen yükseklikte bir defada inşa edilmiş olup kısa bir süre önce yapılan ölçümlere göre memba ve mansab yönündeki şevlerin eğimleri sırasıyla 1:2,4 ve 1:3,2 olarak rapor edilmiştir. Bu seddenin memba yüzeyindeki kaya dolgunun dış tabakası teraslanmış olarak bir kil astar içermektedir. Bu sedde de doğal bitki örtüsü gelişimi göstermektedir ki mevsimsel olarak memba yönünde oluşacak göletin faydasını görecektir. Kret ve şevler ziyaret tarihinde çizgisel bir görünüm arz etmekteydi ve herhangi olumsuz bir işaret bulunmuyordu.

Anılan sedde su toplama havzasından doğal drenaj ve yüzey suyunu toplamakta olup 55.000 m3 kapasitesi bulunmaktadır. Ziyaret sırasında seddenin memba yönüne bakan kil kaplı yüzeyinde önemli büyüklükte bir gölet oluşmuştu. Memba seddesi ardındaki suyun azami seviyesi, suyun AYT’ye pompalanması veya ekstrem bir olayda Kuzey tarafından inşa edilmiş olan üzeri açık derivasyon kanalı vasıtası ile kontrol edilmektedir. Derivasyon kanalı ikizkenar yamuk şeklinde bir kesite sahip olup, doğal andezit kayaç içinde açılmıştır. Bildirildiğine göre AYT’den kaynaklanan 24,6 m3/s debili taşkınları taşımak üzere tasarımlanmıştır. Derivasyon kanalı 450 m uzunluğunda, toplam eğimi 1:500 olup, tasarım kesit tabanı 3,5 m genişlikte, yan duvarları 1,5 m yükseklikte olup duvarların eğimi 1:1’dir. Yapım boyutları özellikle kanalın en alt (invert) seviyesi ile seddenin en üst (crest) seviyesi arasındaki kot farkı tasarım boyutlarından farklı olabileceğinden bir sonraki incelemede kontrol edilmelidir.

Üstü açık derivasyon kanalı, kapatma dahil sedde inşaatının her safhasında aşırı yağışlarda taşmayı önleyecek şekilde tasarımlanmıştır. Ziyaret sırasında, memba seddesinde derivasyon kanalı girişi yakınlarında yapılmakta olan toprak kazı işlerinin söz konusu kanala girişi toprak dolgu ile engellediği gözlemlenmiştir. Tesis bütünlüğünün ve derivasyon kanalının taşkında tam kapasite ile çalışmasının sağlanması açısından bu girişin sürekli olarak açık bulundurulması gerekmektedir. Derivasyon kanalının durumunun düzenli olarak incelenmesi şarttır ve bu işlem düzenli AYT muayene prosedürlerine dahil edilmelidir.

Atık havuzu tabanı 500 mm kalınlıkta kil tabası, 1,5 mm kalınlıkta HDPE astarı ve üzerinde 200 mm kalınlıkta koruyucu kil tabakasından oluşan çok tabakalı sistemle astarlanmıştır. Kil-HDPE-kil katmanlamasının 10-10 cm/saniye’lik bir permeabilite oluşturduğu rapor edilmektedir ki bu değer inert veya inert olmayan madencilik faaliyeti atık malzemelerinin bertarafı sırasında başka yerlerde şart koşulan standardların üzerindedir. Sedde yüzeyleri ve vadi yamaçları da aynı şekilde astarlanmıştır.

Havza dahilinde üst kil tabasının üzerindeki konsolidasyonu iyileştirmek ve çökelme randımanını artırmak için granüler bir drenaj tabakası serilmiştir. Drenaj sisteminin tasarımı, her türlü atık sızıntısının etkin bir şekilde önlenmesi ile sonuçlanacak ve kontrol dışı kayıplar ihmal edilir düzeyde kalacaktır. Böylesi kaçakların, sızdırmazlığın performansının teyidi için düzenli olarak izlenebildiği ve izlendiği varsayılmaktadır.

Memba yönündeki sedde yüzeyleri de su toplama göletinden kaynaklanacak hidrostatik basınç altında yer değiştirmesini önlemek amacıyla izlenmelidir.

9. DEKANTASYON

Dekantasyon sistemi, atık alt drenajından gelen sızıntı suyu ile durusu göletinden gelen taşıntıyı alan ve havza astar sistemi üzerine inşa edilmiş olan beton bir kuleden oluşur. Dekantasyon kulesi, dekantasyon yapılarına düşey yüklerin iletimini azaltan, temel üzerine, dolayısıyla astara aşırı gerilimlerin iletilmesini önleyen bir kaya dolgu ile çevrelenmiştir. Dekantasyon kulesine giren su dalgıç pompa sistemi ile tesise geri gönderilmektedir.

Havuzdaki proses su seviyelerinin uygun kontrolünü sağlamak ve taşma riskini ortadan kaldırmak amacıyla havuzda ileride oluşabilecek her türlü seviye için işletme kuralları oluşturulmak zorundadır. Ayrıca, AYT izleme prosedürleri, özellikle katı atık seviyesi yükseldikçe dekantasyonun temel yapısının bütünlüğünü sağlayan şartların korunmasını teminen kulenin düzenli olarak muayene edilmesini de içermelidir.

10. ATIK BERTARAFI

Ziyaret sırasında atıklar, havuzun güney tarafında bulunan çok çıkışlı noktadan havuzun merkezine deşarj edilmekte idi. Bu aşamada, atık bertarafı metotlarının etkinliği konusunun değerlendirilmesi için henüz çok erkendir.

Atıklar, işletme aşamasından önceki tasarım safhasında karakterize edilmişlerdir. Bununla beraber, atık bertarafı sisteminin işleyişinin optimize edilmesini temin amacıyla, atıkların fiili depolanma karakterizasyonu teyiden yapılmalıdır. Fiili olarak çökelen malzemenin başlangıç safhalarında teste tabi tutulması teşvik edilmelidir. Bu testler, tasarımda yapılan varsayımları teyid etmekle kalmayacak aynı zamanda ilerideki bertaraf ve kapatma işlemlerine yararlı olacaktır.

Tadil edilmiş atık yönetim planı, ileride uygulanacak atık bertarafı için işletme metodunun tanımını ve atık havuzunun sürdürülmekte olan izlenmesi için kılavuzu içermelidir.

11. ÇEVRESEL İZLEME

Şirket, hem yerel çevre hem de proses için bir çevresel izleme sistemini başlatmıştır. Otomatik proses kontrol sistemi aracılığı ile yapılan proses izleme, tesisteki olağandışı oluşumların kontrol odasından tespit edilmesi ile birlikte veriler, emisyonların kontrol seviyelerinin üzerinde olduğunu gösterdiğinde ve uygun olmayan bir durum göstermesi halinde tesisin problem giderilene kadar kapatılmasını sağlamaktadır. Mesela, gaz temizleyicisi (scrubber) çevresel şartları karşılamaktan aciz kalmışsa, otomasyon sistemi kontrol panosondan kırma-eleme sistemini devre dışı bırakabilir. Bu otomatik devre dışı bırakma işlemi, otomatik veya elle düzenli bir şekilde kontrol edilen toz, gürültü, titreşim, su kalitesi, CN emisyonu gibi tesisin diğer parametreleri için de geçerlidir.

Tesis dışı çevresel izleme, özellikle toz emisyonları ve su kalitesi için yapılmaktadır. Yerel ortamı izlemek için toz ölçüm cihazları başta AYT olmak üzere proje sahasının her yerinde ölçüm yapmaktadır. Atık havuzunun mansabında yeraltı suyu kalitesinde olabilecek değişimleri kontrol etmek amacıyla kuyular açılmıştır. Ancak AYT’nin membaında, şirket için baz alınabilecek veri sağlamak açısından yararlı olabileceği düşünülen kuyular henüz açılmamıştır.

Raporlardan anlaşıldığı üzere AYT’ye yapılan deşarjlar ile havuz seviyesi izlenmekte ve aylık olarak kaydedilmektedir. Kayıt aralığının, çökelme kriterlerinin yerine getirilmesini ve atık bertarafının izlenme gereksinimlerini karşılamasını sağlamak açısından gözden geçirilmesi gereği bulunmaktadır. Ayrıca, gerek atık havuzunda ve gerekse memba yönündeki toplama havzası göletinde su seviyesinin günlük olarak izlenmesi tavsiye edilmektedir.

Mevcut izleme sistemi tamamen doğru ve iyi işletme kuralları ile uyum halindedir. Bununla beraber, yukarıda belirtildiği gibi ilave izleme faydalı olacaktır. Özellikle, mevcut AYT yönetim planı, işletme sırasında edinilen deneyimler ışığında, resmi muayene formları ve protokollerini içerecek ve aynı zamanda işletmeciye rehber ve tesisin ilerideki denetiminde yardımcı olacak şekilde kısa vadede güncelleştirilmelidir.


12. SONUÇLAR

Ovacık maden sahası Türkiye Madenciler Derneği ve Euromines heyetleri ve şirket çalışanları ile birlikte 14 Haziran’da ziyaret edilmiştir. Ziyaret, projenin bütün bölümlerini kapsamış, işletmenin fiziksel yönü ile kısıtlı kalmamış, zamanın elverdiği ölçüde zenginleştirme tesisi, AYT ile sağlık ve güvenlik yönetim sistemi gözden geçirilmiştir. Ziyaretin sonuçları madenin çok iyi planlandığı, tasarımlandığı ve uygulanmaya konduğunun tespitidir. İşletme kontrollerinin çalışanların ve diğer insanların emniyetine büyük önem verecek şekilde bilinçli olarak ve iyi düşünülerek tesis edildiği görülmektedir. Çevresel kontroller tesisin performansını izleyecek şekildedir ve gereksiz emisyonları önleyici uygun yönetim araçlarının sisteme monte edildiği görülmektedir. Ayrıca, tesis tasarımında AB Direktiflerine genel bir uyum sağlandığı görülmektedir.

Açık işletmenin çalışmaları hakkında hüküm vermek için henüz çok erkendir; bununla beraber etkileri en aza indirmek için konulan çevresel kontroller yerindedir ve işletme tecrübesi ile bunların uygunluğu tespit edilebilecektir. Bütün madenlerde olduğu gibi, yönetim sistemleri tecrübe ile iyileştirilmek durumundadır ve tüm dökümanları düzenli güncelleştirmeye tabi olacak aktif dökümanlar olarak değerlendirmek gerekir.

AYT faaliyetleri de işletme tecrübesinin daha çok başlarındadır ve yönetim planı hazırlanmıştır. Söz konusu plan, işletme tecrübesi ışığında gözden geçirilmeli ve sistem AYT’nin, istenmeyen olayları önleyecek şekilde izlenerek münasip bir biçimde kontrolü sağlanacak şekilde iyileştirilmelidir. Alınan bilgilere göre AYT tasarımı, böyle bir yapıdan istenen standardları karşılayacak durumda ve işletme kontrolleri projenin bu erken safhası için uygundur. AYT deşarj sınırları bilh***a çok sıkıdır ve normal şartlarda CN ve benzeri bileşiklerin emisyonlarının kontrolü için gerekenin ötesindedir.

Madenin mansab yönünde çevresel amaçlı izleme lokasyonları bulunmaktadır. Ancak şirketin menfaatleri açısından mevcut durumun izlenmesi için memba yönünde bir kuyu açılması tavsiye olunmaktadır. Ayrıca atık havuzunda fiilen çökelen atık üzerinde deneyler yapılarak AYT’nin performansının tasarım kriterlerini yerine getirmesi sağlanmalıdır. Tesis yöneticileri, AYT yönetim planını muntazaman güncelleştirilen, canlı bir döküman olarak algılamalıdır. Büyük barajlarda yapıldığı gibi atık barajı her yıl bir uzmanın denetimine tabi tutularak atık havuzunun tasarım parametrelerine uygun olarak çalıştığı ve istenmeyen belirtilerin bulunmadığı teyit edilmelidir. Bu harici denetçi, mevcut dahili çevresel denetleme prosedürlerine ilave olarak ele alınmalıdır.

Nihayet maden yönetimi önümüzdeki bir yıl içinde, özellikle AYT için resmi bir kapatma planı hazırlamayı gündemine almalıdır. Bu madenin süresinden önce kapatılması için değil ancak maden kapatıldığında çevresel hedeflerin tutturulması ve sahada uzun vadeli yükümlülüklere yol açmaması amacıyla AYT’nin kapatılmasının maliyet-etkin bir tarzda gerçekleştirilmesini sağlamak içindir.




Tarih 12 Ekim 2001

İmza

M.Cambridge
BSc, FICE, FIQ, FGS