Toplam 12 sonutan 1 ile 12 arasndakiler gsteriliyor.

Konu: Resimli Madencilik Szl (a)

  1. #1
    YAVUZ - ait Kullanc Resmi (Avatar)
    yelik tarihi
    Feb 2008
    Bulunduu yer
    stanbul
    Mesajlar
    61
    ndirilme
    0
    Uploads
    0

    Standart Resimli Madencilik Szl (a-z)

    Maden Terimleri Szl -A

    ABATAJ, 1) Tabii konumundaki madenin, kazma, martopikr, —> dinamit, vb. aralarla yerinden sklmesi ve tamaya hazr hale getirilmesi. 2) —> Kaz.
    ABSAL FASYES, 1) Derinlii 900 m’den fazla olan deniz diplerindeki keller. 2) Derin deniz fasiyesi. —> Fasiyes.

    ABSORPSYON, 1) Absorb etme, emme yani su veya dier svlarn, kat malzemenin gze-neklerinin iine girmesi. Yksek absorpsiyon kapasitesi, malzemenin byk yzey alan, toplam gzenek hacmi ile yeterli gzenek bykl ve dalmna sahip olmalarna baldr. Bentonit, fuller topra sepiyolit ve atapulgit bu zelliklere byk lde sahip olduu iin absorbant malzeme olarak kullan-lrlar. 2) Gaz, k, s ve nlarn bir maddeden geerken ksmen veya tamamen zlmesi ve emilmesi. 3) Kmrn bnyesinde gazlarn znm halde ve bir tr moleklsel szma eklinde bulunmas durumu. 4) Sourma 5) Az hareketli ntronlarn ince bor ve kadmiyum tabakalar tarafndan yutulmas.

    ABSORPLAYICI, 1) Elektrikte, yksek gerilime kar koruyucu olan ara. 2) Gkbilimde, emerek azaltma zelliini gsteren ortam. 3) Tarmda. tahllar iine ekerek aktaran aygt. 4) Rafinerilerde, petrol gazlarnn szlmesinde kullanlan artma tertibat.

    AC ( AMONYUM KLORR) YNTEM, Sentetik soda kl retim yntemlerinden biri. DUAL’da denilen ve Japonlar tarafndan gelitirilen AC yntemi, solvay ynteminin deiik bir eklidir. Bu yntemle tuzdaki sodyum ieriinin hepsi soda klne dntrlr. Bu oran Solvay ynteminde % 70 dir. Yan rn olarak kan —> Amonyum klorr ( NH4 CL) yani nadr en ok kuru pillerde elektrolit olarak, galvanizleme ve kalaylamada, ayrca metal yzeylerdeki oksit katmann gidererek metalin lehim tutmasn kolaylatrmak amacyla lehimcilikte de yaygn olarak kullanlr. —> Solvay yntemi.

    AI STASYONU, 1) Konveyr veya havai hattn yn deitirme yerindeki dzen. 2) Zaviye.
    AIK ALEV, 1) Ortamdaki grizuyu tututurabilen veya patlatabilen, yeterince kapatlmam ve korunmam alev.

    AIK AYAK LETME METODU, 1) Belli bir plan dnlmeden, tahkimat yaplmadan arasra atal direk vurmak veya topuklar brakmak suretiyle cevher yatann gelimesine gre gayri muntazam bacalar (galeri ve klavuzlar) srmek veya muntazam bacalar srp topuklar brakmak ve maden yatann kalnlna gre ak iletmelerde olduu gibi basamaklar yapmak suretiyle cevher ve yan ta salam olan metalik cevher yataklarna uygulanan yeralt (retim) iletme metotlar. Kstebek, Basit maara, Sistemsiz topuklu, Sistematik topuklu, Baaa, Yeralt huni (glori hol), Bayukar, Oda ve topuk, Tali (ara) katl ak ayak iletme metodu diye snflandrlabilir. 2) Tahkimatsz ayak iletme metodu.

    AIK LETME, 1) Maden zerindeki rt tabakasn almak ve bu suretle maden kitlesini istihsal edebilecek bir duruma getirmek amacyla uygulanan bir maden oca iletme sistemi. 2) Ak ocak. 3) Normal ak iletme. —> Yerst madencilii.

    AIK LETME METODU, Yeryzne mostra vermi veya nisbeten ince bir rt tabakas ile kapl bulunan madenin en az zayiatla, emniyetli ve yeralt iletme metoduna nazaran daha ekonomik olarak karlmas iin uygulanan sistem. Genel olarak ak iletme metodlar; normal ak iletme, —> Plaser iletmesi (kuru veya sulu) ve kapal iletme ile irtibatl olan —> Mterek iletme metodlar eklinde ayrlabilir. Maden yata damar eklinde ise bu yatan yeryzne yakn ksmlar, yatay tabaka halinde veya byk kitle halinde ise dekapaj/maden oran msait olduu takdirde maden yatann tamam bu sistem uygulanarak iletilebilir. Ak iletme metodu, uygulamada esas rt tabakasnn kaldrlma-sndan sonra madenin kazlp yklenmesi ve tanmasdr. Ak iletme metodu rt tabakas ve maden yata basamak eklinde yatay dilim-lere blnerek ve rt tabakasnn yapsna gre patlayc madde kullanarak veya kullanmadan gevetme ve kaz yapmak; kaz, ykleme, tama ve dkme arac olarak da ekskavatr-kamyon-dkc, ekskavatr-demiryolu-dkc, ekskava-tr-bant-dkc vb. aralar kullanlmak suretiyle uygulanr. —> Gezer aktarc, Dner kepeli ekskavatr.

    AIK OCAK, —> Ak iletme.

    AIK POLGON, —> Poligon.

    AIK POZSYON, Maden ticaretinde kullanlan ve ilerdeki bir pazar durumuna kar, kesin balant yaplmam ( tamam satlmam) durum. Baz ABD takas odalarnda kesin satlar nemli olup, gnlk olarak yaynlanr ve istatistiklere girer.

    AILIM YARMASI, 1) Bir ak iletmede, sfr kotunun aasndaki bir basama amak iin yaplan ilk giri az. 2) lk ukur.

    AILI DSKORDANS, —> Aykr tabakalama.

    ADAM AY, Belli bir iin projelendirilmesi srasnda personel ihtiyacnn, ihtiya sresinin de belirtilerek ifadesi.

    ADAM YOLU, Bir galeride insanlarn emniyetle yrmesini salayabilmek iin braklan ve asgari 60 cm. genilikte olan galeri ksm veya yol.

    ADESE, 1) Kenar zonlar ince, ortasna doru kalnlaan mercek eklindeki maden yata 2) Mercek.

    AD BERL, —> Beril.

    AD MERMERLER,—> Mermer cinsleri.

    ADNAN GKSEL YNTEM, Toz halindeki demir cevherinin sinterleme yerine, buharla sertletirilerek izabe edilebilir hale getirilmesi. Bu yntemde demir tozuna % 7-8 orannda kire kartrlarak har yaplr, dner bir teknede granle edilir ve daha sonra arabalara yklenir ve ierisine 170-180C scaklkta 12 at civarnda basnl doymu buhar verilen kazana srlr. Kazanda 7-8 saat tutulduktan sonra buharla sertletirilmi granle malzeme yksek frna arj edilerek pik demir elde edilir. Bu ilem srasnda malzeme sertleirken metalize olduundan kupol ocana da arj edilmek suretiyle pik demir elde edilebilmektedir.

    ADSORPSYON, Gaz molekllerinin veya erimi maddelerin bir kat ktlenin yzeyine (ekilmesi) yapmas. Relatif olarak gazlarn veya solsyonlarn kontakt yzeyinde konsantrasyonu. Kegel’e gre kmr katmanlarnn yzeylerinde gaz adsorpsiyonunu kmr iindeki klcal boluklar salar. Bu gre gre, kmr oluumunda ortaya kan metan gaz molekler kuvvetler vastasyla klcal boluklarda saklanr.

    ADYABATK KOMPRESYON ISISI, (SIKIMA ISISI), “ Poisson” Kanununa gre taze havann girdii yerde urad basn artndan doan s olup ortalama olarak her 100 metrede hava scaklnn 1C artmas. Havann bu skma veya fazla basncndan ileri gelen hava ssnn ykselii, havann tekrar yukar katlara kmas ile azalr. Adyabatik kompresyon ss derin maden ocaklarnda, ocaa gnderilen havann snmasna neden olur. —> Ocak iklimi, Jeotermal Gradyen.

    AERAJ, —> Havalandrma.

    AEROB, 1) Yaayabilmesi ve reyebilmesi iin serbest oksijenin bulunduu ortamlara gereksinim duyan organizma. Serbest oksijen olmadan da yaayabilenlere “Anaerob” ya da “Havasz yaar” denir. 2) Havayla yaar,

    AERODNAMK, Bir cisimle bu cismin iinde hareket ettii hava veya gaz arasndaki veya bir boru iinde hareket eden hava veya gazla, boru cidar arasndaki ilikileri inceleyen bilim dal. Gaz eklindeki ortamn basnc ksa zamanda deimiyorsa bu durumda svlar iin geerli olan hidrodinamik hareket kanunlar bu ekildeki gaz ortamlar iin de geerlidir. Gaz ortam basnc nemli deiiklikler gsteren gaz hareketleriyle ilgilenen aerodinamik dalna “Gaz Dinamii” denir. Gaz ktlelerinin denge kanunlaryla ilgilenen fizik dalna da “ Aerostatik” denir. Madencilikte havalandrma, aerodinamik, gaz dinamii ve aerostatik fizik kanunlarnn uygulanmas, ilemlerin temelini oluturur. Ocak havaladrmasnn daha az enerji harcanarak yaplmasnda; seilen galeri kesitlerinin, tahkimatn, vantilatr kanatlarnn, ocak kaplarnn ve kullanlan tama aralarnn aerodinamik bakmndan ( hava hareketine kar az bir diren verecek ekilde) ekillendirmeleri, byk nem tar.

    AEROSKLON, Santrifj toz ayrc, —> Siklon.

    AEROSOL, Gaz halindeki bir ortamda, genellikle de havada, ok kk paralara blnp dzgn biimde dalm olan sv ya da kat paracklarn oluturduu sistem. Gerek aerosol paracklarnn ap mikronun birka binde biri ile yaklak bir mikron arasnda deiir. Sspansiyon durumundaki daha kk paracklar sz konusu olduunda, sistem aerosol olmaktan kp gerek bir zelti nitelii kazanr.

    AEROSTATK, —> Aerodinamik.

    AFLRMAN, —> Mostra.

    AGLOMERA, 1) Volkan bombalar ve lapillerin (kk taneciklerin) gelii gzel bir ekilde imentolanmas ile meydana gelen kaya. 2) ekilsiz, yuvarlaklamam ve birbirlerine scaklk sebebiyle kaynam iri paralardan oluan volkanik tf.

    AGLOMERASYON, Kk tanelerin bir arada kompakt hale getirilmesi ilemi.

    AGREGA, 1) imentoyla har yapmak iin kullanlan kum, akl, mcr, krlm talar, v.b. maddelerden oluan karm. Agrega ; beton agregalar ve hafif agregalar olarak iki gruba ayrlmtr. Kum, akl ve mcrdan oluan beton agregalar, TS 706 ve 707 ile belirlenmi olup ; ince agrega, iri agrega ve tvenan agrega olarak ayrlrlar. Hafif beton agregalar imalinde kullanlan hafif agregalar ise ;
    a- Doal hafif agregalar (Pomza, tf, tfit, diyatomit, zeolit, asbest ———> puzalonik topraklar)
    b- Yapay hafif agregalar ( Perlit, genleen kil, yksek frn crufu, uucu kl, vermiklit, cam elyaf, kmr crufu, zeolit) olarak alt gruplara ayrlr. 2) Beton ya da har yapmak zere imento, katran, kire, alta ya da baka bir yaptrc madde ile kartrlan malzeme. Agrega, inaat malzemesinin hacmini, ypranma veya anmaya kar direncini artrr. En ok kullanlan agregalar arasnda kum, tlm veya krlm ta, akl (yuvarlak), krma mucur, cruf, yaklm ist ve yaklm kil saylabilir. nce agregalar genellikle kum, tlm ta veya tlm mucurdan, kaba agregalar ise akl (yuvarlak), krlm ta paralar, mucur veya baka kaba malzemeden oluur. nce agrega, ince beton plaklarn ve baka narin yap elerinin yapmnda veya dzgn bir yzey elde etmek istendiinde, kaba agrega ise daha kitlesel elerin yapmnda kullanlr. 3) Balangta birbirinden ayr ok sayda paracn birbirleri ile karp kaynamas sonucu oluan ktle.

    AGRICOLA, Georgius, 1494-1555 seneleri arasnda yaam ve mineraloji ilminin kurucusu ( yl 1546) saylan Alman bilim adam. Gzleme dayanan doa bilimlerinin de kurucularndandr. De Re Metallica ( Metaller zerine) adl yaptnn temel konusu madencilik ve ergitme teknikleridir. Mineraloji alannda ilk ders kitab saylan De Natura Fossilium da minerllerin fiziksel zelliklerine dayal ilk bilimsel snflandrmay yapm; Agricola bu eserinde bir ok yeni minerli, olumalarn ve birbirleriyle balantlarn tanmlamtr. Bu eser, Agricola’ya mineralojinin babas unvann kazandrmtr.
    Saksonya’nn madencilik blgesindeki yasalar ve toplumsal gelenekleri inceleyen Agricola, talyada yapm olduu tp tahsili ile ilgili olarak madencilerin meslek hastalklarna ilikin ayrntl bilgiler vermitir.
    De ortu et causis subterraneorum ( Yeralt oluumlarnn yeri ve nedenleri) adl yaptndsmaden damarlarnn oluumunu incelemi ve oluumlar sulu zeltinin kelmesine, balamtr.
    Agricola’nn Erasmus, Melanchthon ve Gthe gibi mehur adalar arasnda saygn bir yeri olmutur.

    AA, Madenlerde tahkimat, kaplama ve birok yardmc ilerde kullanlan tabii malzeme. Akasya, beyaz salkm (yalanc akasya), mee, kayn, karacam, am, kzlam, kknar, akkknar ve kzlaa cinsleri dayanma sreleri, madencilik imalatnn nem derecesi, maruz kalaca basn miktar, rme, vb. durumlar kaale alnarak bir aa dierine tercih edilir. En iyi direk akasya aacndan yaplr, fakat pahaldr. Akasya; ekme, basn ve bklmeye kar mukavimdir. Akasyay mee takip eder. Madencilikte kayn, karaam, am, kzlam, kknar, akkknar ve kzlaa srasyla tercih edilirler. Kayn yava gelien, kzlaa hzl gelien aa trleridir. Gevrek ve krlgan olan kzlaa abuk da rd iin madencilikte az kullanlr. Aa taze veya kuru oluuna gre 490 ila 1000 kg/m3 younluunda; 140 ila 540 kg/cm2 basn mukavemetinde; 190 ila 980 kg/cm2 bklme mukavemetindedir. 2) —> Ahap.

    AA DREK, Maden ocaklarnda kullanlan, henz maden ocandaki kullanm iin hazrlanmam ahap tahkimat mlzemesi.—> Aa, Ahap.

    AA KASA, lerletimli uzun ayakta, taban yollarna paralel olarak tavan tutmak ve taban yolu tahkimatna destek olmas amacyla eski aalarn (kullanlm maden direklerinin) —> domuzdam eklinde dzenlenerek iinin tala doldurulmu hali. Aa kasalar, (kurulu ekilde) ayak arkasnda braklr. Gerekli dayanm salamak amacyla drt taraf aa direklerle takviye edilir. —> ekil.

    AA TAHKMAT, 1) Ahap birimlerle kurulan tahkimat dzenini tm. 2) Aa ba.

    AA TAHKMATLI AYAK LETME METODU, Arazinin bozuk, cevherin salam olmad taban ve tavann tutulmas icap eden —> Ak-, Rambleli- ve Anbarl ayak iletme metodlarnn uygulanmasna imkan olmayan maden yataklarnda, direk fiyatlarnn ykseklii nedeniyle ok zengin damarlarda ve dier iletme metotlarna yardmc olarak topuklarn alnmasnda yani topuklarda braklan madenin retime alnmasnda uygulanan tahkimatl yeralt (retim) iletme metodu. Aa tahkimatl ayak iletme metodu basit-, kp-, apraz evreve- ve eik kilit tahkimatl iletme metodu diye snflandrlabilir.

    AA TAHND, Maden ocaklarnda kullanlan ahah malzemenin, abuk rmesini nlemek ve bylece mrn uzatmak iin koruyucu tuz eriyii, kreozot, vb. maddelerle zel bir ekilde emprenye edilmesi.

    AA VDASI, Aa malzemeyi balamak iin kullanlan konik gvdeli, have bal, uzun hatveli (byk adml), sivri ulu zel vida.

    ADALILIK, Akmazlk ya da viskozluk olarak da bilinir. Sv ya da gaz halindeki bir akkann biim deiikliine, baka bir tanmla, bir blmnn hemen yanndaki bir blme gre yer deitirmesine kar gsterdii diren.
    Adallk, aka ya da biim deiikliine kar koymama zellii demek olan akkanln tersidir. —> Viskozite.

    AIR ANFO, Dkme ANFO ve bir patlayc emlsiyonunun uygun bir oranda kartrlmasndan elde edilen patlayc. Ar ANFO’nun normal ANFO’ya stnlkleri; suya kar daha yksek diren, younluk ve enerjide art, daha yksek randman ve toplam patlatma maliyetindeki dtr. Ar anfo ayrca dkme veya pnmatik doldurmaya msaade eder. Bu patlayclarn enerjileri emlsiyonlardaki gibi llr. Ara enerji deeri ANFO ve emlsiyonlarnkiler arasnda yer alr. 1,15 gr/cm3 younluundaki tipik bir %30 emlsiyon ve %70

    ANFO karmnn NHG —> (Patlayc nisbi hacim gc) si 125’e eittir.

    AIR AMUR, Sondajlarda kullanlmak zere hazrlanm bentonitli amura ince tlm barit ilave edilmek suretiyle elde edilen devridaim amuru. Bu amur basnl formasyonlarda kuyudan vuku bulacak erupsiyonlar (fkrma) ve gkleri nlemek iin kullanlr.

    AIRLIKLI ORTALAMA, letmecilikle ilgili planlamada, fizibilite ( iletilebilirlik) hesaplamala-rnda dikkate almak zere; yaplan lm, tenr veya sl deer gibi bulgular etkileyen yan faktrleri de dikkate alarak, bu bulgularn farkl katsaylarla arpm sonunda elde edilen deerlerin ortalamas. rnein damar kalnl 1 m olan bir kesimdeki tenr ile damar kalnl 20 cm fakat farkl tenrdeki bir kesimin mtereken deerlendirilmesinde arlkl ortalamay dikkate almak gerekir. Bir bakr yatandan 6 numune alnmsa, farkl damar kalnlklar dikkate alnarak aadaki gibi hesap yaplr:
    Numune Damar Analiz sonular
    no kalnl cm % Cu % Cu. cm
    1 110 5,5 605
    2 85 3,2 272
    3 60 2,8 168
    4 90 4,8 432
    5 95 5,1 484
    6 160 3,6 576
    600 25,0 2537
    Burada aritmetik ortalama 25:6=%4,16 iken; 1 m’lik bir damarn arlkl ortalamas 2537:600=%4,23 Cu olarak bulunur. Ancak iletmecilikte uygulama kabiliyetini de dnmek gerekir. rnein 3 nc numunenin alnd yerde 60 cm lik bir ayna tekil edilmesi zorunluu tenr deerini drecektir ve bunun da % 1,9 Cu olaca kabul edilirse, fiili durumda tenrn takriben %4 olabilecei hesaplanabilir.

    AIRLIK SAAT, Sondaj kulelerinde bulunan ve kuyu dibinde alan matkabn zerine verilen basky dorudan gsteren l aleti.

    AIRLIK TJ, Normal tijlerden daha kaln ve etli olan; takm dizisinde matkabn veya karotiyerin zerinde bulunup matkabn zerine bask uygulayarak, formasyonun iyi kesilmesini salayan ve ayrca takm dizisinde denge salayarak tehlikeli bklmeleri ve sapmalar nleyen tij.

    AIR MAY, Sanayide ve laboratuvarda cevher veya kmrdeki yabanc maddeleri, younluk farkndan istifade ederek ayrmada kullanlan, younluu sudan byk homojen bir sv veya zelti. Genel olarak sanayide ar mayi elde etmek iin ok ince toz haline getirilmi manyetit, barit, ist, ferrosilisyum, inko klorr vb. maddeler kullanlr.

    AIR MAY LE AYIRMA, Cevher ve kmr hazrlamada ok yaygn olarak uygu-lanan, minerallerin farkl zgl arlklarndan yararlanan, basit ve yksek randmanl bir zenginletirme yntemi. Bu ynteme ar ortam ayrmas da denir. Ar ortam ayrmasnda iinde belirli younlukta akkan bulunan bir banyoya konan mineral tanelerinden, akkan younluuna gre, daha ar olanlar batar ve daha hafif olanlar yzer, bylece batan ve yzen olmak zere iki rn alnarak ayrma salanr. Kmr zenginle-tirmede genellikle temiz kmr ayrmak iin younluu 1,3-1,4, istle miksti ayrmak iin de younluu 1,8-1,9 olan ar mayi kullanlr. Hidrolik ayrma yntemi kullanlan lavvarlarda kmr kurtarma randman %97,5, ar mayi ile ayrma yntemi kullanlarak ayrma yapan lavvarlarda ise kmr kurtarma randman %99,5 ve daha yksek oranlarda olur. Ar mayi ile ayrmada ayrma younluunun 1,9’un stnde olmas durumunda viskozitenin artmas nedeni ile ayrmann kontrol ve ar ortam elde etmek iin kullanlan maddenin geri kazanlmas zorlar. Ar ortam ayrclar genel olarak statik ve santrifjl (dinamik) ar ortam ayrclar olmak zere iki gruba ayrlabilir. —>Ar mayi, Ar ortam ayrclar, Santrifjl ayrclar, Kmr ykama yntemleri.

    AIR ORTAM AYIRMASI, —> Ar mayi ile ayrma.

    AIR ORTAM SKLONU, DSM (Dense media) Siklonlar.—> Hata faktr (Ep deeri.)

    AIR SODA KL, Dkme younluu 0,96-1,06 gr/cm3 arasnda deien—>Soda kl. Ar soda kl retimi, hafif soda klnn hidratas-yonu ile salanr. Ar soda kl dk toz ieren serbest akl bir maddedir ve daha pahal olmasna ramen, genel olarak toz orannn dezavantaj olarak kabul edildii cam ve demir-elik endstrisinde kuru olarak kullanlr.

    AIR VE ORTA PROFLLER,—> Uzun hadde rnleri.

    AIZ, 1) Baca, kuyu vb. madencilik imalatnn balang ksm. 2) Giri.

    AHIRCI, —> Seyis.

    AHAP, 1) —> Kereste. 2) Aa malzeme.

    AIRDOX, —> Basnl hava ile patlama.

    AS-DOE YNTEM, Ham demir ve elik arasnda bir yerde sv metal retmeyi amalayan yeni bir teknoloji. Bu yntemin amac, yksek frn, oksijen konverterine ilaveten sinter ve kok fabrikalarn ortadan kaldrarak scak metal retimi yapmaktadr. AS-DOE ynteminde peletlenmi cevher kullanlr.

    AJUR, Maden iletmelerinde hazrlk ve istihsal ilerinde yaplan her eit imalata ait aamalarn usullere uygun olarak llmesi sonunda ocak haritalarna ilenmesi. —> Ocak planlar.

    AJSTR, Ocaklarda su, havalandrma, basnl hava borularnn taklp sklmesini, tulumba, vin, pervane, oluk gibi kk yeralt makinelerinin gnlk onarm ve bakm ilerini yapan ii. —> Makinist.

    AKALAMA, 1) Ocakta biriken sularn boaltlmas. 2) Ak iletmelerde ev gvenlii iin suyun araziden boaltlmas. 3) —> Drenaj.

    AKIKAN YATAKLI YAKICILAR, —> Akkan yatakl yakma sistemi, Kmr yakma sistemleri, Yanma

    AKIMLA KLASFKASYON, Akkan ortam ierisinde tane iriliine gre snflandrma ilemi. Bu ortam gaz veya sv olabilir.

    AKIM EMASI, Madencilikte uygulanan zenginletirme ilemlerinde, tuvnan girdiye uygulanan prosesin eitli aamalarnda kullanlan cihazlar sembollerle gsteren diyagram.

    AKIKAN DOKU, —> Fluidal tekstr.

    AKIKAN YATAKLI YAKMA SSTEM, Toz halindeki kat yaktlarn kolay bir ekilde yaklabilmesi iin gelitirilmi kat yakt yakma kazannn alma dzeni. Kazana hava akm yardm ile toz kmr flenip alttan flenen hava ile de yatak hareketli tutulmak suretiyle kmrn dier sistemlere nazaran daha iyi yanmas salanr. Kller de dier taraftan hava akm ile dar atlr. Kkrd yksek toz kmrler yakld zaman, evre sorunlar bakmndan, yanma sonucu kan SO2 ‘yi zararsz hle getirmek iin kazana
    kmrle birlikte kalker tozu da verilir. —> ekil, Kmr yakma sistemleri, Yanma. Akkan yatak yakma sistemlerinden biri de basnl akkan yatakl yakma sistemidir. —> ekil.

    Bu tip akkan yatakl toz kmr yakma tesislerinin boyutlar; atmosferik basnllara nazaran; kk ve verimleri daha yksektir.

    AKFER, Yeralt suyunu tayan geirimli (sutar) katman.

    AKK, st eritli veya eitli renkli bir —> Kalsedon. Kayacn meydana geliine gre eritler birbirine paralel veya dalgal olur. Akik sun’i olarak renklendirilebilir. Fosillemi odun, akik haline gelmi odundur.

    AKK JASPLARI,—> Jasp.

    AKS VS, Mermer ocaklarnda, mermer bloklarn sedimantasyon istikametinde yrtlmalarn temin iin kullanlan, genellikle otomobil akslarndan yaplan, 5-8 cm. apnda, yaklak 30 cm. uzunluunda, ucu y*** ve keskin elik ivi.

    AKMA SINIRI, —> ekme deneyi.

    AKMA EKLNDE HEYELAN, inde plastik fakat daha ince ve akc bir formasyon bulunan kitlede genellikle szan sularn etkisi ile ani olarak oluan —> Heyelan tr.

    AKORT LK, 1) Bir iiye, birim retim iin, belirli bir cretin denmesine dayanan cret sistemi. 2) Para bana iilik.

    AKROSAJ, 1) Dik ve meyilli kuyularn dip ve balar ile ara katlardaki manevra yerleri ve bunlarla ilgili dier yerlerin tamam. 2) Kuyunun etrafn evreleyen —> Rset lam. 3) Kontur. —> ekil s. 8.

    AKSYAL VANTLATR, —> Vantilatr.

    AKTARICI KAZICI, —> Dreglayn gibi kullanlan uzun bumlu klasik —> Ekskavatr, Bager, Kepeli bager. Bunlara aktarc ovel veya striping (erit halinde dekapaj yapma) ovel de denir. —> ekil 3 damarl rt kaz geometri-sinde aktarc kazc anma kapasitesi, s. 7.






    AKTARICI OVEL, —> Aktarc kazc.

    AKTARILAN ORTAM, tme ilemi yapan deirmenleri tanmlamada kullanlan bir kavram olup; deirmen ierisindeki bilya, ubuk veya iri paral cevheri aktararak darbe ve srtnme kuvvetleri etkisiyle cevher paralarnn ufaltlmasn salayan ortam. Aktarlan ortam, tlen cevher ve su olarak tm yk, dme hareketiyle ekillenen k ucundan boalan hacimce srekli besleme yaplan yapay bir sv olarak deerlendirilebilir. Aktarlan ortamla alan deirmenler, ortam elik bilya olduunda —> Bilyal, elik ubuk olduunda —> ubuklu, akl olduunda akll ve tlen cevherin iri paralar olduunda —> Otojen deirmen olarak adlandrlr.

    AKTARMA NOKTASI, 1) Bir nakliye bandndan dierine maden akn salayan yer. 2) Transfer istasyonu.

    AKTF ENERJ, stenilen tr enerji elde edebilmek iin tketilen elektrik enerjisi. Elektrik enerjisinin, elektrik motorlar vastasyla mekanik enerjiye, lambalarla k haline dnen ksm. —> ebekeden ekilen enerji. Reaktif enerji.

    AKTF PERLT, —> Perlit.

    AKTFLEYC REAKTF, —> Reaktif.

    AKTNOMETRE, —> Radyometre.

    AKVAMARN, —> Beril.

    AKL LOKOMOTF, Hareket edebilmek iin ihtiyac olan elektrik enerjisini, ocak ebekesi yerine, bnyesinde tad akmla-trden alan —> Ocak lokomotifi. Bunlar grizu emniyetini haizdir ve kapal iletmenin her yerinde altrlabilir. Ocak havasn kirletmemesi, durularda enerji harcamamas ve mekanik paralarn azl gibi hususlarda, dizel lokomotiflerine nazaran stnl vardr.

    ALACA SOMAK, —> Balgam ta.

    ALANGUR, Vin ve varagellerde meylin balad ksm. Bu ksmdaki bklm demirlere de alangur demiri denir.

    ALAIM, Metalurjide birka metalin beraber eritilip birbirleriyle iten karmas ve katlamas sonucu oluan ve erimeye karan metallerin zelliklerinden daha baka zellikler gsteren metalik madde. Alamlarda mterek ergime noktas alam meydana getiren metallerin ergime noktalarnn her birinden dktr; genellikle sertlik ve kopma mukavemetleri yksektir. Birbiri ile karm kristal yaplar dolaysyle genellikle korozyona kar mukavemetleri yksektir.

    ALAIM DKME DEMR, —> Dkme demir.

    ALBATR, 1) —> Oniks mermeri. 2) Su mermeri. —> Kaymakta. —> Kalsit

    ALAK FREKANS NDKSYON FIRINI , —> Diren frnlar.

    ALAK GERLM DAITIM EBEKES, —> Elektrik enerjisi datm ebekeleri.

    ALITAI, Doada jips (CaSO4.2H2O) ve anhidrit (CaSO4) olmak zere iki tr bulunan ve ticarette al elde edilmesine yarayan endstriyel hammadde. Anhidrit (kristal susuz) baz lkelerde slfrik asit retiminde kullanlr; bunun dnda kullanm alan pek yaygn olmamakla beraber, son yllarda kimya endstrisinde nem kazanmtr. Jips (kristal sulu), dk derecede stlnca kristal suyunun yarsndan fazlasn kaybeder ve alya dnr. Beyaz toz halinde olan al, yeniden su emdiinde sert bir ktle haline gelir ve bu zelliinden dolay, baz katk maddeleriyle beraber geni bir kullanm alan bulmutur. imento retiminde % 3-5 orannda al ta ilave edilerek klinker elde edilir. Ticari deeri olan jips % 85-95 saflkta olup, % 5-15 lik ksm kireta, dolomit, kil mineralleri ve dier evaporik kellerden ibarettir. Jipsden al elde edilmesi dehidratasyon ilemi ile ve aadaki formle gre oluur:
    160-180 Yksek su buhar basnc altnda
    CaSO4.2H2O —> CaSO4 1/2 H2O+3/2 H2O
    bylece elde edilen yarm hidratl kalsiyum slfat; iri kristallidir ve bunun tlmesiyle a- Al elde edilir. Bunun ekme dayanm 66 kg/cm2, basn dayanm 560 kg/cm2 olup priz sresi 15-20 dk’dr. Ayn yarm hidrat slfat; 150C s ve atmosfer basnc altnda elde edilirse; b- Al olarak tefrik edilen tr oluur. b- Alnn ekme dayanm 13 kg/cm2, basn dayanm, 56 kg/cm2 ve priz sresi 25-35 dk dr. Ham jips, beyaz boya ve dolgu maddesi olarak kat ve pamuklu tekstil maddelerine katlr. b- als bilinen normal yani adi al olup, dnya tketiminin % 90'n tekil eder. a als daha kaliteli ve ince tlm olup, kalp, seramik ve tpta kullanlr ve dnya tketiminin % 10’unu oluturur. imento sanayiinde pirizlenmeyi geciktirmek, kmr tozlarnda kl orann arttrmak, nikel izabesinde eritmeyi kolaylatrma ve bira sanayiinde mayalandrma iin kullanlr. Al, scak ve souk yaltm malzemesi olarak da tercih edilir. Ayrca yangn geciktirme, nemi dengeleyici zellikleri ile de kullanm yerleri bulmutur. Ayrca kimya sanayiinde de aldan yararlanlr.

    LET, Kesme, bime, srtme, sktrma, tme, ekme ve baka yollarla bir nesne zerinde maddesel deiiklik yaratmak, maddeye biim vermek veya nesneleri lmek amacyla kullanlan ara. Kullanann kas gc ile alan trlerine el aleti, hareket verici bir g mekanizmasyla donatlm olanlarna ise ileme makinesi veya takm tezgh ad verilir.
    Modern el aletleri; 1- eki, balta ve keser vb. aletler vurma aletleri, 2-Bak, biz,testere, trp, keski, matkap ve rende gibi aletler; kesici, delici ve kazyc aletler, 3- Tornavida gibi aletler, vidalama aletleri , 4- Metre, mira, teodolit, nivo, takeometre gibi lme aletleri, 5- Tezgaha monte edilen mengene gibi tamamlayc aletler; yardmc aletler; olarak snflandrlabilmektedir.

    ALEV KESC, Emilen metann dar atlmas veya kullanlmas srasnda oluacak alevin gerideki tesislere geiini nleyen dzen.

    ALEV SIZDIRMAZ CHAZ, Patlayc gaz ortamnda almak zere ALSz standart isteklerine gre dizayn edilip teste tabi tutulmu, sertifika ve imal lisans verilmi cihaz. Patlayc gaz ortamnda alabilen bu tr cihaz veya tesisat (Ex) Explosion Proof, (ALSz) alev szdrmaz cihaz veya tesisat diye isimlendirilir. Bir cihazn alev szdrmaz olabilmesi iin —> Alev szdrmazlk konusu ile ilgili zel standart, ynetmelik ve artnamelerle belirlenen koruma tiplerinden biri veya daha fazlasnn btn zelliklerini dizayn ve yapsnda salamas ve bunlarn testler neticesinde de salandnn yetkili otoritelerce onaylanmas lazmdr. —> Patlayc gaz gruplar. Alev szdrmazlk test istasyonu.

    ALEV SIZDIRMAZ CHAZ TANITMA KODU, ASLz (Alev szdrmaz) test sertifikas ve imal lisans alnm bir cihazn etiketinde bulunan ve cihazn alev szdrmazlk karakterini belirten kod. Bu kod aadaki ekilde verilir.
    Ex d.e I.II T5
    Alev
    szdrmaz cihaz x — — —
    Alev szdrmaz
    koruma tipi — x — —
    Patlayc
    gaz grubu — — x —
    Cihazn
    scaklk snf — — — x

    ALEV SIZDIRMAZLIK (ALSz), Devaml veya zaman zaman ark ve kvlcm kararak alan cihazlarn, bilh***a elektrik motorlarnn patlayc toz, buhar, gaz bulunan iyerlerinde yani patlayc ortamlarda, kullanlabilmelerini salayan zellikleri. Bu tr cihazlarn patlayc ortamlarda kullanlmalar iin yapllarnda ve kullanllarnda zel tedbirler alnmas gerekmekt ve bu konu genel olarak “Alev szdrmazlk” kapsam iinde tanmlanmaktadr. —> Patlayc gaz ortam.

    ALEV SIZDIRMAZLIK KORUMALARI, Alev szdrmaz cihaz ve tesislerin, alev szdrmazlk zelliinde olmalarn salamak iin kullanlan koruyucu aksesuar. Alev szdrmaz cihaz ve tesislerin koruma tipleri ve sembolleri:
    (d) Alev szdrmaz muhafaza
    (e) Artrlm emniyet
    (i), a, b Kendinden emniyetli
    (p) Basnl koruma
    (q) Tozla koruma
    (c) Yala koruma
    (s) zel koruma
    (N) Snrl hava szdrmaz

    ALEV SIZDIRMAZLIK TEST STASYONU, Alev szdrmazlk test sertifikas ve iml lisans vermeye yetkili otorite olan Maden Dairesi Bakanl adna alev szdrmazlk konularn inceleyen, testlerini yapan, bu testlerden elde edilen neticeleri deerlendirip ilgililere aktaran, sertifika ve iml lisans artlarn takip ve kontrol eden kurulu. —> Patlayc ortam standartlar.

    ALFA ALI, —> Alta.

    ALFA SEPYOLT, —> Lleta.

    ALFRED (BERNHARD) NOBEL, (d. 21 Ekim 1833, Stokholm, sve-.10 Aralk 1896, San Remo, talya); Dinamiti ve daha gl patlayc maddeleri gelitiren sveli kimyac, mhendis ve sanayici. Ayrca Nobel dllerini datan vakfn kurucusu.

    ALIN, 1) Ayak, taban veya galeri ( lam, klavuz, baaa, bayukar vb.) ilerlemelerinde ve ak iletmelerde cevher, kmr veya tata retim ve ilerleme almalarnn yneldii dikey yzey paras. 2) Mermer iletmelerinde tan knt yapan en ileri yz. 3) Ayna. 4) Arn.

    ALINDA TAVAN BASINCI, stihsal yerindeki alnmam kmr damar zerinde tavan katmanlarnn oluturduu basn birikimi.

    ALINDI BELGES, Maden hakk iin mracaatlarda ilgili dairece verilen ve zerinde gn, saat ve dakika yazl ve ncelik hakkn belirleyen belge.

    ALIN KONVEYR, Kazlan madenin ayak boyunca tanmasn salayan konveyr.

    ALIN MEKANZASYONU, Alnda madenin karlmasnda gevetme ve ykleme ileminin makine ile yaplmas. Alnda madeni gevetme ve ykleme ileminin; hemen hemen tamam makine ile yaplan ayaklar “Tam Mekanize Ayak”, ksmen yaplan ayaklar da “Yar Mekanize Ayak” diye isimlendirilir. Bu ayaklarda tahkimatn yerletirilmesi el veya makine ile yaplabilir. Mekanize kmr kazsnda tavann, taban talarnn salam veya rklne, kmrn sertlii veya yumuaklna gre genel olarak, rendeliyici (hobel, kesici veya kesip ykleyici potkaba makinesi veya tanburlu kesici) ve darbeyle koparc (ramgeret) makineler, tahkimat nitesi olarak da alna dik testere veya sra halinde sarma ile hidrolik veya srtnmeli mnferit madeni direkler veya takm halinde hidrolik yryen tahkimat kullanlr.

    ALDAT, 1) Bir ucu zerinde dnebilen ve teki ucu blmler veya bir topografya planetesi zerinde yer deitiren tahta veya madeni cetvel. 2) Bir teolitin hareket eden ksm.

    ALYMAN YNTEM, Heyelanl sahada alnan izleme noktalarnn , ilk konumlarna gre ortaya kabilecek deiikliklerin, hareketsiz zemin zerinde alnan iki nokta arasndaki bir referans dorultuya gre belirlenmesi ekli. Bunun iin aliyman balanglarndan birisine kurulan elektronik takeometre ile izleme noktasnn dorultudan sapma as ve noktaya olan mesafe llr. Bu ller belli zaman aralklar ile tekrarlanarak izlenen noktann hareket yn ve miktar deerlendirilir.

    ALLOMETAMORFOZ, —> Metamorfoz.

    ALLOTROP, Kimyasal elementlerin farkl grnebilme zellii. rnein, fosfor, allotropik deiim zelliinden dolay sar ve krmz grnebilmekte; karbon; elmas, grafit ve amorf ( is) ekillerinde olabilmekte; gazlar arasnda oksijen, ozon hline dnebilmektedir. Berzelius tarafndan isimlendirilen allotropi, bir strktr ( i yap) olaydr. Allotropik maddelerin bir yapdan dier yapya dnmesi herzaman mmkndr; dier taraftan kimyasal zellikleri temelde farkl deildir.

    ALLOTROPK METAL, eitli kristal strktrne (yapsna) sahip olan metal. Misal olarak demir, a, , d ve olmak zere drt ayr strktrde olabilen allotropik bir metaldir. Miknatisi ve yumuak olan a demir “ferrit” 768 C da demire, demir 910C’da “austenit” d demire, d demir 1390C demire dnr. a demir d demir haline geerken kristal strktr deitiinden hacmi klr.

    ALMAN GM, Nikel, bakr ve inkodan oluan beyaz renkli; gme benzer alam. —> Bakr alamlar.

    ALOKTON KMR YATAKLARI, Nebat enkazlarnn yetitikleri yerlerden baka yerlere tandktan sonra kmrlemeleri sonucu meydana gelen kl fazla kmr yataklar. —> Otokton maden yataklar.

    ALOXTE, —> Korund.

    ALSz (ALEV SIZDIRMAZLIK ONAY ARET), Yetkili otorite tarafndan dizayn ve prototipi incelenmi ve test edilerek sertifikalandrlm alev szdrmaz cihazlarn etiketine konan alev szdrmazlk test istasyonunun amblemine alev szdrmazlk onay iareti denir. Trkiye’de bu iaret ift parantez iinde ((ALSz)) dir.

    ALSz TEST SERTFKASI VE MAL LSANSI, Bir cihazn dizaynnn ve prototipinin alev szdrmazlk test istasyonunda incelenip test edilmesi sonucu bu cihaz iin hazrlanm ve yetkili otoritelerce onaylanm test sertifikas ve imal lisans. malat firma, belirli bir cihaz iin test sertifikas ve imal lisansn aldktan sonra standartlara uygun olarak bu cihaz imal edebilir.

    ALT, Mermer madenciliinde tan imalatta oturduu taraf.

    ALTBANT KONVEYR, Alt ksm ile tama yapan konveyr.

    ALTERASYON, 1) Yerkabuunu tekil eden (kayalar) formasyonlar oluturan minerallerin fiziksel ve kimyasal etkilerle kompozisyonlarnn deimesi. 2) Bozulma. 3) rme.

    ALTERNATR, —> Generatr.

    ALT HALAT, —> Kuyruk halat.

    ALTIN AYARI, Saf altn taklarda kullanabilmek iin katlan gm ve bakrn miktarlarndan dolay ortaya kan altn kalitesini belirleyen ilem. Altn ilemecilerinin eline, altn 995/1000 veya 999,5/1000 tanmlamalaryla yani 24 ayar olarak gelir. Altn ileyenler bunu taklarda kullanabilmek iin 22,18 ve 14 ayar haline getirir. stenilen ayara getirilmek iin saf altna ilave edilecek katklar, beyaz altnda 1/3 orannda gmten ve sar altnda 2/3 orannda bakrdan oluur. 995/1000 saflktaki 24 ayar altnda; 22 ayar altn 995/916= 1,086 2445 hesab ile elde edilir ve burada 86,24 gr katk, 18 ayar altn 995/750= 1,32666... hesab sonucu 326,66 gr katk ve 14 ayar altnda ise 995/585=1,700 8547yan 700,85gr. katk ilave edilir. Saf altn milyem olarak dikkate alan hesaplamada ise;
    24 ayar altn, 1000/24 = 41,66 milyem
    22 ayar altn, 1000/22 = 45,45 milyem
    18 ayar altn, 1000/18 = 55,55 milyem
    14 ayar altn, 1000/14 = 71,42 milyem olur.

    ALTMETRE, 1) Hava basncndan yararlanarak alan, ykseklik lme cihaz. 2) Ykseklik ler. Bellibal iki tr altimetre vardr. Biri hava basncn gsteren basn altimetresi, dieri bir radyo sinyalinin havadaki bir cisimden yere gidi dn sresini len radyo altimetredir.

    ALTKESME, —> Potkaba ekmek.

    ALT TABAN YOLU, Uzun ayak retim sisteminde, ayaktan gelen kmr tayan bant veya vagonlarn bulunduu galeri.

    ALUNDUM, —> Korund.

    ALMN, 1) Alminyum oksidinden ibaret olan deerli bir ta. Almin iinde bulunan renkli maddelere gre —> Yakut (krmz), zebercet (sar), safir (mavi) gibi ayr adlar alr. 2) Suda znmeyen 2050C’da eriyen, beyaz bir toz olan (Al2 O3).

    ALMNA, 1) tlm boksit cevherinin, sudkostik etkisi, yksek scaklk ve yksek basnl buhar etkisi altnda znrletirilip; bu ortamda erimeyen komponentlerin ktrlerek filtre edilip amur hlinde atlmalarndan sonra, sv fazda teekkl etmi olan sodyum alminat zeltisinin, a maddesi olarak ilve edilen alminyum hidrat etkisi, kartrma ve soutma sonucu alminyum hidrata dntrlmesinden sonra alminyum hidratn ktrlp filtre edilmesi ve bunun da kalsine edilmesi sonucu meydana gelen ve alminyum retiminin ara maddesi olan suda znmeyen 2050C da eriyen beyaz bir toz olan alminyum oksit. ( Al2 O3).

    ALMNOTERM, Alminyumun, yksek scaklklar elde etmek ve baz metalleri hazrlamak iin kullanlmas.

    ALMNOZ, —> Pnomokonyoz. Toz.
    ALMNYUM, (Al), Gm parlaklnda beyaz, zgl arl 2.56 (2.7) olan, 658C’de ergiyen, 2056C’’de kaynamaya balayan hafif metal. ekme mukavemeti muhtelif durumlarda 7-18 kg/mm2. Uzama, muhtelif durumlarda %2-6 veya %20-35. Alminyum metali, dvmeye, ekmeye ; zel bir kaynak tozu ile kaynak yaplmaya uygun olup ; ince tel eklinde ekilebilir, en ince tabaka eklinde haddelenebilir ve darbeyle ilenebilir. Ak havada ve inceltilmi organik asitler etkisine kar dayankldr. Alminyum, yumuak olup, demirden kat daha hafiftir ve alminyumun zgl arl bakrdan defa dk olmakla beraber iletkenlii bakr iletkenliinin %62' sine eriir. Alminyum oksijene kar byk bir ilgisi olmakla beraber ince bir amorf almin tabakas (Alminyum oksit veya hidroksit) ile (0,1) korunursa havadan mteessir olmaz, suyu da bozundurmaz. Alminyumun yumuakl birok uygulama alannda saf olarak kullanlmasna imkan vermez; bu bakmdan, genellikle “hafif alamlar” ad verilen eitli alminyum alamlar yaplr. retim, gmrk, uluslararas ticaret ve alminyumla ilgili rgtlerin sistemlerinden kaynaklanan, alminyum snflandrmalar vardr. retim aamalarna gre alminyum snflandrmasn aadaki gibi yapmak mmkndr :
    a)Dkm mamullleri (dkm ingotu, ileme ingotu, srekli dkm levha, granle alminyum, toz alminyum), b) Hadde mamullleri (en az 6 mm kalnl haiz “scak levha” , 0.2 mm-6mm arasnda olan “souk levha”, 7-200 mikron arasnda kalnl olan —> “Folyo”),
    c) Ekstrzyon mamulleri (ii dolu profiller, ii bo profiller, alminyum tel)
    d) Para dkm mamulleri (kum dkm mamulleri, kokil dkm mamullleri, basnl dkm mamulleri).

    ALMNYUMLAMA, Demir gibi ucuz bir metali, ince bir alminyum tabakas ile kaplayarak gerek sulu ortamda, gerek yksek scaklklarda anmaya kar koruma usul.

    ALMNYUM BRONZU, erisinde % 89-95 arasnda bakr, % 5-11 aluminyum bulunan aluminyum alam.

    ALMNYUMUN SINIFLANDIRILMASI, —> Alminyum rnleri.

    ALMNYUM TAI, Boksit.

    ALMNYUM TUNCU, % 4-15 arasnda bir oranda alminyum ve daha az miktarlarda baka metaller ieren bakr alamlar. Gl ve yenime (korozyona) kar direnli bir alam olan alminyum tuncu pek ok makine parasnn ve aletin yapmnda kullanlr. Altns rengi ve kararmaya kar direnci nedeniyle kuyumculukta ve mimarlkta da kullanm alanna sahiptir.

    ALMNYUM RNLER, Kullanm alanlarna, retim teknolojilerine, ticari ve endstriyel sistemlere bal olarak elde edilen ve bunlar dikkate alnarak tasnife tab tutulmu alminyum mamlleri. retim teknolojisine bal olarak alminyum; ( 1) Dkm rnleri, (2) Hadde rnleri, (3) Ekstrzyon rnleri, (4) Para dkm rnleri olmak zere drt grupta toplanabilirler. Dkm rnleri, kendi gurubunda
    a) Dkm ingotu: Alaml kle, alamsz kle, elektrik iletgeni ( ECG).
    b) leme ingotu: Yuvarlak ve keli ingot ( Ekstruzyon rnlerinin retimlerinde kullanlr.)
    c) Srekli dkm levha ve ubuk.
    d) Granle alminyum.
    e) Toz alminyum, olarak snflandrlr. Hadde rnleri de, a) Scak hadde (6 mm ve daha st kalnlkta levha rulo). b) Souk hadde ( 0,2 mm- 6 mm arasndaki levha, rulo, erit, disk). c) Folyo ( 7-200 mikron inceliinde levha) olarak tanmlanrlar. Ekstrzyon rnleri; a) eitli profiller ve b) Alminyum tellerden oluurlar. Para dkm rnleri ise; a) Kum dkm rnleri, b) Kokil dkm rnleri. c) Basnl dkm rnleri gibi e ayrlabilirler.
    zellikle gelecekteki kullanm alanlarnn dikkate alnmas ile yaplan ve lkemiz “ Gmrk tarife ve istatistik pozisyonu” nda ( GTP) esas alnan alminyum rnleri snflandrlmas u ekildedir: Kle; alminyum toz ve pullar; ekstruzyon rnleri; levha, iletkenler; folyo; dkm rnleri.

    ALVAL CEVHER YATAKLARI, Primer ve daha yal cevher yataklarnn mekanik etkiler altnda paralanarak, baka bir yerde tekrar depo edilmeleri ve zenginlemeleri suretiyle teekkl eden cevher yataklar. Bunlar sekonder maden yataklar diye tanmlanan gruba girer. —> Eluvial maden yataklar.

    ALVYON, Gen jeolojik zaman iinde, sularla srklenerek bir yerde birikme meydana getiren gevek sedimanlardan oluan en gen formasyonlar.

    ALPAKS, Mekanik direnci pek yksek olmayan (18 kg/mm2), ok kolay bir dkm salayan %13 silisyumlu, alminyum-silisyum alam.

    ALTIN RAFNASYONU, Izabe sonucunda elde edilen ve bnyesinde % 90-95 Au bulunan rnn, % 99,5 Au saflna getirilmesi. zabe sonucu elde edilen altnn bnyesinde, altnn yansra bakr, kurun, demir, bizmut, arsenik, antimuan ve inko bulunabilir. Bu empritelerin ayrlmas ile, satlabilir kalitede ( % 99,5 Au) altn elde edilir. % 90- 95 Au ieren dore altnn rafinasyonu “ Miller Yntemi” ne gre yaplr. Buna gre dore metal Al2 O3 esasl bir potada ergitilir ve eriyen sv metal iine Al2 O3 esasl fleme borusu ile Cl2 -gaz gnderilir. Em-priteler sv klorr bileiklerine ( Ag Cl, Cu Cl2, Pb Cl2, Zn Cl2 ) dnr veya bir blm buharlar. Klorlama sresinin sonlarna doru empriteler iyice azalnca altn da Au Cl3 ek-linde buharlamaya balar. Bu noktada ilem tamamlanr. Oluan bu sv, curuf alndktan sonra yaklak ( % 99,5 Au, % 0,4 Ag, % 0,1 di-erleri) kompozisyonundadr. stenirse bu metal anot bakr eklinde dklerek elektrolitik rafinasyona ( Wohlwill prosesi) gnderilerek % 99,9 halinde altn retilir. Miller ynetmiyle elde edilen altn kleler 996-997 ve Wohlwill yntemi ile elde edilen altn kleler 999,5-999,8 saflktadr.

    ALTIN SUYU, 1) Altn ve platini zndren nitrik ve hidroklorik asitler karm. 2) Kral suyu.

    AMALGAMASYON, Altn ve gm ihtiva eden tlm cevherlerden civa yardm ile altn ve gmn civa ierisi ne alnmas ilemidir. Bu ilemden sonra bir yandan civa tekrar kazanlr; dier yandan kymetli metaller elde edilir.

    AMAZON TAI, 1) Rengi sar yeilden mavi yeile kadar deien bir K- feldispat tr (Mikroklin). 2) Amazonit.

    AMBUAJ, 1) Yangn baraj kapatldktan sonra barajn arkasna lam veya su vermek suretiyle yangnn sndrlmesi. 2) —> amurlama.

    AMELE BRL, 10 Eyll 1337 tarih 151 sayl Ereli Havzai Fahmiyesi Maden Amelesinin Hukukuna Mteallik Kanunun 4. maddesi uyarnca Ereli Kmr Havzasnda alan iilere, ekonomik ve sosyal yardm salamak amacyla Amele Birlii ve htiyat Teavn sandklar (Amele Birlii Biriktirme ve Yardmlama Sand) ad altnda kurulan tzel kiilii haiz, Sosyal Gvenlik Bakanl’na bal kuruluun ad.

    AMENAJMAN, 1) Genel anlamda madencilikte, bir rezervin iletilmesi iin gerekli olan ve maden kitlesi dnda yaplan ana kuyular, galeriler vb. her trl hazrlk ileri. 2) Ak iletmecilikte, maden kitlesine ulancaya kadar yaplmas gerekli ilerin tamam. 3) —> Developman.

    AMETST, 1) Bnyesindeki baz iz elementler nedeniyle hafif mor renkte, kristal kuars. 2) Ziynet ta olarak kullanlan kuars. Baz inanlara gre alakgnlllk, hogr, mutluluk ifade eder.

    AMORF, —> Kristal.


    AMONYAK (NH3), Azot ve hidrojenin en basit kararl bileii olan ve renksiz, keskin kokulu gaz. Sanayide kullanlan birok nemli azot bileiinin retiminde balang maddesi olarak kullanlr.
    Sanayide amonyak elde etmek iin uygulanan balca yntem, hidrojen ve azotun dorudan bileimini salayan Haber-BOSCH yntemidir. Ayrca kok fabrikalarnda da yan rn olarak amonyak elde edilir.
    Amonyak; enok gbre sanayiinde; amonyan amonyum nitrat, amonyum fosfat vb. tuzlarnn (sun’i gbre) retiminde kullanlr.
    Soda retiminde yaygn olarak uygulanan amonyok-soda (ya da Solvay), ynteminde amonya nitrik asite dntren Ostwald ileminde ve alam levhalarnn yzeylerini sertletirmek iin uygulanan nitrrleme gibi eitli metalurji ilemlerinde de amoyaktan yararlanlr.
    Amonyak suda kolayca znerek amonyum hidroksit (NH4OH) adyla bilinen alkali zeltiyi oluturur. Amonyak sktrlarak ya da yaklak -33C’a kadar soutularak kolaylkla svlatrlabilir. Sktrlm amonyak yeniden gaz haline dnerken evreden nemli miktarda s alma (1 gr amonyak 327 kalori s emer) zelliinden dolay soutma ve havalandrma donanmlarnda soutucu olarak da kullanlr.—> Nitrik asit.

    AMONYUM KLORAT, Amonyakl (NH4) kk olan, yanc madde ile kartrld zaman bir alev temas, srtnme veya darbe ile hemen patlayan ve stabil olmayan madde (NH4ClO3).

    AMONYUM KLORR (NH4Cl), Nadr olarak da bilinir. Hidrojen klorr (Tuz asidi, tuz ruhu, kloridrik asit) ve amonyan tepkimesi ile oluan tuz. Enok kuru pillerde elektrolit olarak kullanlan nadr, galvanizleme ve kalaylamada ayrca metal yzeylerindeki oksit katmann gidererek lehim tutmasn kolaylatrmak amacyla lehimcilikte de yaygn olarak kullanlr. Piyasadaki birok souk alnl ve ksrk ilann bileiminde de amonyum klorr bulunur.
    Renksiz kristallemi bir madde olan amonyum klorr suda kolayca znerek hafif asit zelliinde bir sv oluturur. 340C’da erimeden buharlaarak, eit hacimlerde amonyak ve hidrojen klorr verir.
    Amonyum klorr, sodyum karbonat retiminde uygulanan solvay ynteminde (amonyak-soda yntemi) ortaya kan bir yan rndr. Amonyum slfat ve sodyum klorr zeltilerinin tepkimesinden de elde edilebilir.

    AMONYUM NTRAT ARJ TABANCASI, —> arj tabancas.

    AMORTSMAN, 1) letmelerde bir yldan fazla kullanlan, eskiyen ve deerden den maddesel ve maddesel olmayan deerlerin ve haklarn karlklarnn kullanlabilecekleri sre iinde denmesi. 2) Duran varlklara yatrlm olan sermayenin tekrar geri alnmas ilemi. 3) Kullanlan duran varlklarn bu kullanmdan veya dier nedenlerden ileri gelen deer kayplarnn maliyetlere geirilmesi ilemi.

    AMPUL CAMI, ine serum, a, ila gibi bozulmadan saklanmas gereken ecza maddeleri konulan ampullerin yapld cam. Ampul camnn bileimindeki silis ve borik asit oran ok fazladr.

    ANA BANT, kincil bant veya bantlardan aktarlan yk tayan, byk kapasiteli bant. —> Ana galeri.

    ANA DEKAPAJ, rt tabakas ile ekonomik olmayan st ve yan kesim madeninin alnmas ilemi. Ana dekapajn ilk kesimini —> ndekapaj tekil eder. ndekapaj ilemi bittikten sonra istihsale geilebilir.

    ANAEROB, Havasz yaar. —> Aerob.




    ANA GALER, hra kuyusuna irtibatl ve iletmecilik asndan nemli olan damar istikametinde srlen ana ulam (nakliyat) ve havalandrma yolu. Madencilikte esas veya daha nem tayan bir yeri tanmlamak iin, yer belirten kelimenin bana ana eki konularak o yerin nemi belirtilir. Ana-kat, -hava giri yolu, -dn yolu, -ihra kuyusu, -kablo, -kaya, -nakliyat yolu, -pervane, -toplama band, -vantilatr, -yol, vb.

    ANA HALAT, —> Ana ve kuyruk halatl ekme dzeni.


    ANAHTAR TAI, —> Kilit.

    ANA KAT, Yeralt iletmesinde dier katlardan getirilen madenin tand ve temiz havann giri yapt ocak kat.

    ANA KUYU, Ocaktan, cevher, ta, su, personel kmasn ve ocaa, personel, malzeme, enerji ve hava girmesini salayan kuyu.

    ANA KUYU KEST, Ana kuyuda kullanlan ihra sistemlerine ait kafes ve skiplerin hareketlerini salamak zere ayrlm blmeleri, kaytlar, kafesleri, kirileri, basnl hava ve su borular ile g kablolar, vb. tesisatn durumunu gsteren kuyu eksenine dik kesit. Ana kuyuda emniyet amac ile imdat vinci kafesi ve kontrpuas iin zel blme de bulunabilir.

    ANALZR, Kimyada bir olay, yap ya da sistemi zmlemede kullanlan cihaz, zmleyici diye de isimlendirilir.

    ANA VE KUYRUK HALATLI EKME DZEN, Ayr ayr tamburlara sarlm, dolu arabalar eken bir ana halatla dolu arabalar ekilirken dengeyi salayan, dnte ise bo arabalar eken bir kuyruk halatndan oluan tama dzeni.

    ANA YOL, —> Ana galeri.

    ANBAR, 1) Bir iletmede elde bulunan her trl tanabilir mallarn alnmas, muayene edilmesi, datm ve korunmas ile uraan yer veya idari nite. 2) Depo.

    ANBARLI AYAK LETME METODU, htiva ettii maden salam, kendi kendine oksitlenmeyen, tavan ve taban talar salam, dik ve orta kalnlktaki damarlarda (kaln damarlarda azami kalnlk cevherin hi tahkimata lzum gstermeden durabilecei aklk) bayukar ak veya rambleli ayaklarda olduu gibi hazrlk yaplarak kazlan cevherin kabaran ksm kadarn alp geri kalan ksmn panoda kaz bitinceye kadar yerinde brakp daha sonra ambarlanm cevherin tamamn retime alma esasna dayanan (retim) iletme metodu. Anbarl ayaklarn hazrlk ve iletme masraflar az olup, tahkimata pek lzum gstermez; iiler emin yerde alr. tlerin byk paralarla tkanmas tehlikesi vardr. Yan ta cevhere karabilir. Uygulama baarsz olduu takdirde baka bir metoda geilemez.

    ANDEZT, 1) Yeryznde volkanik faaliyetlere sahne olmu blgelerde olumu alkalikalk ve alkali karakterli, petrografik olarak diyorit ve benzeri derinlik kayalarnn pskrk serileri. Bazen porz, gri, siyahms temel renk gsteren bu kayalar, daha yal unsurlarnda deiimden dolay yeilimsi, kahveremgimsi, krmzms ve benekli bir grnm arzederler. Ankara civarnda bol bulunan andezit, yaplarda kullanlr ve Ankara ta olarak da isimlendirilir. 2) Genellikle gen tersiyer volkanizmasnda olumu alkalikalkerli, az kuarsl veya kuarssz diyoritik mamadan oluan bir cins pskrk kaya.

    ANEMOMETRE, 1) Hava akm hzn lme aleti. 2) Rzgarler.

    ANEROT BAROMETRE, Ocakta hava basncn len aygt.

    ANGLDOZER, ndeki ba, yukar veya aa tek tarafl hareket ettirebilen veya saa veya sola dndrebilen, dozer. —> Buldozer,

    ANGLEZT, —> Kurun.

    ANHDRT, Kalsiyum slfat (CaSO4) kimyasal bileiminde, baz kayalarn bnyesinde kayac tekil eden unsurlar arasnda bulunan bir mineral. Ak denizle iliii kesilmi kapal basenlerde buharlama sonucu kelmeyle oluur. Suyun doyma ve tuzlarn erime zelliklerine gre nce g eriyen kireta, dolomit, sonra jips yani anhidrit, bunlar takiben kayatuzu ve en sonunda da abuk zlme zelliindeki potasyum ve magnezyum klorr kelir. Anhidrit, slfirik asit retimi hammeddelerinden biridir. Tabii veya sentetik anhidrit katk maddesi ilave edilerek yeraltnda tahkimat arkas, galeri yanlar ve baraj dolgu maddesi olarak kullanlr (Kpkl ramble). Belli bir su-kat madde oran vardr. Bilh***a tabii anhidritin abuk donma ve fazla snmama zellii yannda hacim deiikliine uramama ve plastik gibi olma zellikleri vardr. Anhidrit tam donma aamasnda yksek salamla sahiptir. —> Alta —> Jips.

    AN GAZ BOALMASI, 1) Yeralt almalar srasnda; jeolojik yapdan dolay basn altnda bulunan metan, CO2 vb. gazlarn allan yere ani olarak pskrmesi suretiyle serbestlemeleri ve dolays ile kmr ve dier katmanlarn alm bolua yaylmalar. 2) Degajman (Degajman enstantane). 3) Damar patlamas.

    ANZOTROP, Belirli fiziksel dorultulara gre zellii deien cisimler.

    ANJLDT, Killi kayacn mekanik etkilerle sertleip levhalara ayrlabilen tr.

    ANKARATAI, —> Andezit.

    ANKERAJ TAHKMATI, 1) Betonarme kiri eklinde altrmak amac ile, kayalara delikler delinerek iine demir tehizat yerletirmek suretiyle yaplan tahkimat. Ankerajn grevi, birka kaya katmann, mterek bir kitle tekil edecek ekilde birbiriyle irtibatlamak ve bylece katmanlarn gsterecei bklme mukavemetini artrmaktr. Bunun iin zel biimli deiik boy elik malzeme, daha nce delinmi yerlere aklr ve bylece kayalarn betonarme kiri eklinde almas salanr. 2) —> Tavan civatas.

    ANMA BOYUTU, Cevher hazrlama al-malar ile ilgili bir boyut snflandrlasnda tadiye (besleme) maddesinin ayrlmak istendii para boyutu.

    ANMA KAPSTES, Kazclarn (ekskava-trlerin) normal koullarda yapmas gereken kaz miktarnn ifadesi. Pratikte kazclarn alma verimleri yaplan fiili i miktarnn anma kapasitesine oran ile deerlendirilir. Anma kapasitesi; nominal kapasite ve normal kapasite diye de ifade edilir. —> Ekskavatr, Bager, Kepeli bager, Aktarc kazc.
    O= Dragline veya ekskavatrn anma kapasitesi (m3/h), C= Dng (Saniye), V= Kepe hacmi (m3), F1= yeri randman, F2= Kepe dolma faktr, F3= Malzeme kabarma faktr
    O= 3600/C.V.0,764. F1.F2.F3

    ANMA KEST, 1) Kesiti nemli olan tel, halat, ubuk vb. maddelerin standartlarda belirtilen kesit deeri. 2) Nominal kesit.
    ANO, stinat duvarlar, galeri veya kuyularda beton, betonarme, taduvar veya kemer inaatlarnda meydana gelebilecek defor-masyonlarn tm tahkimat etkilemesini nlemek ve deforme olan ksmlarn kolay tamir edilebilmesini salamak iin sz konusu tahkimatn bloklar halinde ina edilen ksmlar.

    ANOMAL, 1) Kaide d olan ey. 2) Yery-znde sistemli bir dalm ve belirli bir l deeri gsteren manyetik alann bir lokasyonda allmam deiiklik gstermesi. Ayn ekilde radyoaktif, yerekimi, yer akmlar deerlerinin normallerinden farkl olmas da anomalidir ve maden aranmasnda nemli belirtiler olarak deerlendirilir. 3) Sapaklk, dzgnszlk.

    ANOTLAMA, Elektrolizle uygulanan metal kaplama yntemi. Anotlama ilemi, paslanmaya kar koruma, elektrik yaltm, s kontrol, birletirme ve szdrmaz hle getirme, anma ve ypranmaya kar dayankllk ve ssleme amacyla yaplr.
    Bu teknikte, st kaplanacak mlzeme elektroliz kabnn anoduna yerletirilir; elektrolit olarak da bir metalin, genellikle aluminyumun sulu zeltisi kullanlr. Elektrik verildiinde zeltideki aluminyum ayrarak anottaki malzemenin stnde ince, sert ve gzeneksiz bir katman oluturacak ekilde kelir.
    Renkli bir yzey elde etmek iin keltilecek maddeye boya da kartrlabilir.

    ANOT AMURU, Bakrnn elektro rafinasyonu esnasnda oluan, ierisinde gm, altn, selenyum, tellr ve az miktarda da olsa platin, paladyum bulunan rn. Bakr anot amurlar selenyum ve tellr iin temel ticari kaynaktr. Anot amurunun ilenmesinde genellikle a- Bakr, tellr ve nikel alnr, b- Selenyum, selenyumdioksit eklinde buharlatrlr, c- Kurun ve kalnt ana metal empriteler curuf olarak dore ilemi vastasyla uzaklatrlr. Bakr anot amurlarnn ilenmesinde farkl yaklamlar ( alternatif proses zincirleri) aada gsterilmitir. —> ekil.

    ANTGRZU DEVRE KESC, Grizulu ocaklarda kullanlan elektrik motorlarn, ksa devre, ar ykleme, faz kesilmesi ve toprak kaaklarna kar koruyan dzen.

    ANTGRZU DNAMT, Grizu tehlikesi olan ocaklarda kullanlan emniyetli patlayc madde. Bu dinamitler esas olarak yanmayan emici (kizelgur) bir madde ile imal edilen ve iine kolay buharlaan amonyum oksalat vb. tuz ilave edilen bir patlayc maddedir.

    ANTGRZU PATLAYICI MADDELER, Ateleme esnasnda grizu patlamasna veya yanmasna meydan vermeyecek ekilde zel imal edilen —> Patlayc madde (Eksplosif).
    ANTKLNAL, Jeolojik devirlerde meydana gelen tektonik hareketlerle formasyonlarda oluan kvrmlarn semer eklinde olan ksm. Antiklinal ekseninin bir tarafa yatmas ile oluan ekline devrik antiklinal denir.

    ANTiMADDE , Evrenin 15-20 milyar yl nce byk bir patlama ile olutuuna inanan bilim adamlar, bu ilk patlama sonucu, saf enerjilerin paralanp bildiimiz maddelere ayrlmasnn yansra bu oluum esnasnda simetrik sebeplerden dolay zorunlu olarak ortaya kan ve yok olduu sanlan madde (Positor).
    Antimadde aratrmalarnn ncleri Paul Dirac (1928), Carl David Anderson ve Alman Fiziki Watter Oelert olup fiziki Walter Oelert Cenevre’deki Avrupa Atom Aratrmalar merkezi Cern’de anti maddeyi retmeyi baarmtr. Anti hidrojen eklinde ortaya kan bu madde ksa mrl olduundan bilimsel olarak izlenmesi mmkn olmamtr. lm yaplabilmesi iin anti atomlarn uzun sre hayatta kalabilmeleri, k hzyla hareket etmemeleri gerekmektedir.
    Temel fizik ile evren arasnda bir kpr kurul-masn salayan bu aratrmalar ; Evren nasl olutu? ve Evrenin uzun gelecekte durumu ne olacak? sorularna yant bulunmasnda yol gsterici olacaktr.

    ANTMUAN (Sb), Gm beyaz renginde krlgan, zgl arl 6,62gr/cm3 atom arl 121,76 olan element. Reguls denilen metal antimuann ticarette % 99,60 Sb ve en ok % 0,15 arsenik (As) iermesi istenir. Antimuan bileikleri iinde ticari adan en nemlisi, antimuan trioksittir. Bunun genelde % 99,2- 99,5 Sb2 O3 ve deiik oranlarda arsenik, demir ve kurun gibi empriteler ( safszlklar) ieren cinsleri, ticarette tercih edilir. Antimuan trioksit yangn geciktirici kimyasal maddelerde kullanlr. Sb2 O3'n pazarlanmasnda aranan en nemli fiziksel zelliklerinden biri, rnn tane boyutuyla da yakndan alakal olan “ Renk - tonu iddeti” (Tinting strength) dir. Genelde rnn ortalama tane boyutu arttka, antimuan trioksitin renk-tonu iddeti azalr. Renk tonu iddeti dk olan Sb2 O3, daha az beyazlatc etkiye sahip olduundan, renk pigmentlerinin etkin bir ekilde grev yapmalarna imkn verir. Bu nedenle satclar, piyasaya eitli renk tonu iddetine sahip, deiik kalitede antimuan tioksitler srerler. Piyasaya srlen kimyasal kalitedeki cevherin, oksit, klorit veya dier endstriyel kimyasal bileiklerin retiminde dorudan kullanlacak kalitede olmas istenir. Kimyasal kalite slfrl cevherdeki arsenik ve kurun dahil toplam empritenin de %0,25’i gememesi ve her bir empritenin de % 0,1’in altnda olmas gerekir. —> Stibin.

    ANTRAST, Uucu gazlar az, (%5 ile 10 aras) ve kalorifik (yanma) deeri yksek olan bir cins maden kmr. Ksa, mavi ve is brakmayan bir alev ile yanar, az koku kartr ve koklamaz. Antrasit Amerika’da sert kmr ve Galler’de kaya kmr olarak adlandrlr. karld ocaa gre zellikleri nemli farkllklar gsterir. Amerikan antrasitlerinin ortalama analiz sonular aadaki gibi zetlenebilir : Nem %2,8-4,4 ; uucu madde % 1,9-4,8 ; sabit karbon %75,2-81,8 ; kl %10,1-9,0 sl deer 13.360-13130 BTU/lb; veya 7420-7295 kcal/kg; hidrojen %3,7-3,4 ; kkrt %2,2-0,6; karbon%78,3-79,8; azot %1,7-1,0; oksijen %4,0-6,2. Verilen deerlerden birincisi semi-antrasit ve ikincisi antrasit kmrleri iindir.

    ANTROKOZ, —> Pnomokonyoz. Toz.

    APEX, 1) Antiklinal kvrmnn tepe noktalarnn oluturduu eksen. 2) Kmr damarnn en yksek noktas. 3) Bir dan en yksek noktalarnn btn. 4 ) USA’nn maden kanununda gang’n mostras veya yeryzne ulamayan gang’n en st snr. 5 ) Gidi ve dn kesinletirilmi indirimli uak bileti tr.
    API GRAVTE, Ham petroln younluunu tespit etmeye yarayan Amerikan Petrol Endstrisi Standard. API gravitenin
    141,5
    derecesi = ––––––––––– 131,5.
    P
    Burada P sz konusu petroln 60F’da llen zgl arl yani younluu. Bu l sistemi, sudan hafif svlarn mukayeseli younluk lsn vermektedir. —> Gravite.

    APLKASYON, 1) Harita plan ve l belgelerinde bulunan bilgilerin arazide gsterilmesi. 2) naattan nce bir yapnn temelinin ve kolon yerlerinin arsa zerinde saptanarak iaretlenmesi. 3) Sslemek veya dayankln artrmak iin kuma veya deri bir eya zerine dz veya desenli baka bir parann uygulanmas. —> Yol aplikasyonu.

    APOFZ, 1) Derinlik kayalarnn veya gang’larn komu oluumlar iine nfuz etmi uzantlar veya yan kollar. 2) knt, kambur.

    APLT, Derinlik kayalarnn ak renkli, ince taneli, asidik karakterli gang eklindeki uzantlar. Batolitten en son kalp uucu maddelerle birlikte atlaklarda katlaan hemen yalnz kuars ve feldspattan ibaret ksm. —> Pegmatit.

    ARABA, —> Ocak arabas.

    ARA-BA, ki ba arasna sonradan yaplan takviye tahkimat.

    ARABA KANCASI, Arabalar birbirine veya lokomotife balamaya yarayan dzen.

    ARABALI PERFORATR, Tekerlekli bir asi zerine yerletirilmi lam makinesi. —> Jumbo.

    ARASAL EPSANTER, Deprem hareketi kaytlarnn arala incelenmesi sonucunda bulunan koordinatlar (enlem ve boylam) yardmyla deprem yerinin belirlenmesi. Byle bir almann yaplabilmesi iin en az sismik istasyonunun kaytlarnn incelenmesi lazmdr.

    ARADEKAPAJ, Ak iletmelerde maden ierisinde arakatlar halinde bulunan sokmalarn ve yabanc katmanlarn i makinalar vastasyla ayr olarak alnmas.

    ARAGONT (CaCO3), Kimyasal bakmdan kalsitten fark olmayan fakat kristal ekli ayr (rombusal), doada daha az bulunan, kalsitten daha sert ve ar, sertlii 3,5-4, zgl arl 2,9 dilinimi olmayan kolay krlr, krlma yzeyi midye kabuu ekilli, cam parltl, krlan yzeyi ise yams, ya parltl, saydam, bulank ve yar saydam mineral.
    Aragonit umumiyetle beyaz, gri veya krem renklidir. Deniz hayvanlarnn kabuklarnn sedef kapl olan i ksm aragonittir. Demir cevherli aragonit, beyaz aragonitin maara ve madenlerde dallanarak bymesinden meydana gelir. Scak denizlerde yaayan hayvan ve bitkilerin meydana getirildikleri mercanlar da aragonittir. Kymetli mercan, mcevher ta veya ss eyas olarak kullanlr. —> Kalsit.
    Aragonit de kalsit gibi asit iinde kaynayarak ve kabarcklar meydana getirerek erir.

    ARA KAT, ki ana kat arasnda bulunan ve hazrlk ilerinin bir blmn tekil eden ve ana ihra sistemine bal olmayan kat.

    ARA KAT LAIMI, —> Kat lam.

    ARA KATLI GERTMEL AYAK -LETME METODU, Orta sertlikte cevher ve kmrn tekil ettii, stte kalan tabaka gmee elverili fakat bir dereceye kadar ufak aklklara dayanacak ekilde olan geni maden yataklarnda —> Dilimli gertmeli ayak iletme metodunda olduu gibi alt ve st ana nakliyat yollar srlp kelebe veya bayukar (aykr) ile birletirildikten sonra dilimler halinde yukardan aa doru alrken dilimler arasnda 3-4 m. kalnlkta topuklar brakp dnte bu topuklar da gertilerek alnmak suretiyle uygulanan yeralt (retim) iletme metodu. Bu usulde iletme zayiat (kayp) fazladr. Cevhere yanta karabilir. Taban deme ii topuk gertilmeden yaplr. Bu ekilde uygulama yaplan iletme metoduna “Ara katl sun’i tavanl (taban demeli) gertmeli ayak iletme metodu” denir. —> ekil.




    ARA KATLI SUN’ TAVANLI (TABAN DEMEL) VE GERTMEL AYAK LETME METODU, —> Ara katl gertmeli ayak iletme metodu.

    ARAKESME, Kmr tabakalar arasnda bulunan ve kmr olmayan katman, kmr ocaklarnda ara kesme veya fay zonlarnda bulunan plastik killer. Bu plastik killer ist olarak da isimlendirilir.

    ARALIKLI KAPSL, Kovan iindeki tel ular ark oluturacak biimde aralkl olan ve alev alc h***as maddenin iinde bulunan ve yaklak 50 voltluk elektrik gerilimiyle patlayan kapsl.

    ARAMA, mitli sahalarn incelenmesi ve maden yatann tesbiti ile snrlandrlmasnda, kesin rezerv tesbitine kadar geen evre.

    ARAMA GALERS, Jeolojik ve jeofizik almalar sonucunda elde edilmi bilgilerin nda veya mevcut bir iletmede; maden yata varln tesbit amacyla srlen galeri.
    ARAMA RUHSATI, —> Maden arama ruhsatnamesi.
    ARAMA SONDAJI, 1) Jeolojik, jeofizik vb. almalarn mitli gsterdii sahalarda yeralt zenginliklerinin bulunmas ve daha belirgin hale getirilmesi, jeolojik ve jeofizik vb. almalardan elde edilen verilerin tahkiki ve derinlerden numune alnarak kefedilen yeralt zenginlik-lerinin mineralojik, petrografik, fiziki ve kimyevi nitelikleri hakknda en gvenilir bilgileri edinebilmek iin yaplan sondaj. 2) Bulunmu veya iletilmekte olan bir madenin devamn, uzantsn salamak amacyla yaplan sondaj.



    ARATIRMA PARKI, —> Teknopark

    ARA RN, Ayrma esnasnda, elde edilen konsantre ve artkta hatal tasnif edilmi veya birleik paralar orann en dk seviyeye indirebilmek ve dolaysiyle bu rnlerin kalitesini ykseltebilmek ve kaaklar azaltmak amac ile elde edilen ek rn —> (Mikst.). Ara rn ksmen birleik, ksmen yanl tasnif edilmi paralardan oluabilir. mkan olan hallerde ara rn veya mikst; krma ilemine tabi tutularak, serbestletirmek suretiyle zenginletirme devresine verilerek tekrar ayrma ilemine tabi tutulur.

    ARAZ, 1) Maden yata ve yatan iinde bulunduu jeolojik ortam. 2) Prospeksiyon ve maden ett sahas.

    ARAZ DZENLEMES, Yeraltnda bulunan madenin ak iletme metodu ile karlmasndan sonra arazinin yine eski haline getirilmesi veya araziye yeni bir ekil verilmesi. Bu dzenlemeyi yapmak iin iletme srasnda rt tabakasnn zerini rten humuslu toprak ayr bir yere stok edilir. Daha sonra dekapaj dkm sahasnn zerine serilerek arazinin tekrar eski verimli haline gelmesi salanr.

    ARBTRAJ, 1) Kelime anlam “hakemlik” olan ve rnlerin deerlendirilmesinde kullanlan ticari bir terim. Dier bir deyile, bir yerden para, kymetli maden, ticari senet veya menkul kymetler satn alarak, bunlar fiyat daha yksek olan bir baka yerde satmaa dayanan banka ilemi. 2) Fazla pahal saylan bir menkul kymeti satarak yerine, yksek verimi veya gelecekte ykselme ihtimalleri bakmndan daha elverili grnen baka bir menkul kymet koymaa dayanan borsa ilemi. 3) Ticaret tellallarnn, teslim edilen mallar, rnee uygunsa kabul etmesine, deilse al fiyatnda indirim istemesine dayanan ilem. Arbitraj, gerek ayn borsada benzer kymetler arasnda, gerekse ayr borsalarda ayn menkul kymet veya mallar arasndaki fiyat farklarna dayanr. Bu anlamda kymet veya mallarn arbitraj, en ucuzlarn en ucuz olduklar yerde satn alabilmek iin , en pahallarn en pahal olduklar yerde satmak demektir. Arbitraj, eitli yollarla yaplabilir; pein veya vadeli olabilir. Pein arbitraj, portfydeki kymetlerin daha gvenilir veya daha yksek kazan getirecei sanlan baka kymetlerle deitirilmesine dayanr. Vadeli arbitraj bir kymeti vadesi ayn olan baka bir kymeti satn alarak vade ile satmaktr; bu ilemde, satlan kymette ileride bir d ve satn almada bir art olaca gznnde tutulur. Arbitraj, ou zaman “ayr yerler” arasnda yaplr; o zaman eitli kymetlerin deil, eitli borsalarda kote edilmi ayn senetlerin alm satm sz konusudur.

    ARDAK DREK, rm, mukavemetini kaybetmi direk.

    ARDUVAZ, nce levhalara ayrlabiler, youn ve homojen metomorfize killi ist.

    ARGLOLT, —> Killi ist.

    ARGRT, Biliminde gm slfr Ag2 S olan kbik sistemde kristalleen siyahmtrak, grimsi, parlakl az bir mineral. inde % 87 gm bulunduundan kymetli bir gm cevheridir.

    ARGON IINI,—> Ultraviyole n.

    ARIN, —> Aln.

    ARITMA, Atk sularn alc ortama verilmeden ya da tekrar kullanmak zere devreye sokulmadan nce kirletici zelliklerini ortadan kaldrmak zere bu kirleticilerin msaade edilen ortam parametreleri deerlerine indirgeme ilemi.

    ARIZA, 1) Tabaka veya damarlarda rastlanan krk, kvrlma, skma vb. oluumlar. 2) —> Fay.

    ARK FIRINI, boluunda elektrik ark meydana getirmek suretiyle ergitme yapan frn. Bu ark ya sadece radyasyon yoluyla veya radyasyon ve kondksiyon yoluyla ssn arja geirir. Ark, iki elektrot arasnda veya bir elektrot ile arjn temas ettirilmesiyle meydana getirilir. arjn elektrot olarak kullanld haller de mevcuttur.

    ARKA, Mermer iletmeciliinde tan yzne paralel olan geri taraf.

    ARKOZ, 1) Feldspat bakmndan zengin gre. 2) Granitin d etkilerle ayrp tanelerin tanma srasnda tasnifi sonucu teekkl eden gre.

    ARSENK, Metalik parlaklkta, hava rutubetinde matlaan, gm grisi bir metal. nemli arsenik cevherleri; turuncu rengindeki realgar (As2 S2 ) ve limon sars rengindeki orpiment (As2 S3), metal arsenrler ve mispikel ( Fe ***) gibi arseno slfrlerdir. Arsenik metali ve bunun trioksidi, asidi, kurun asetat, kalsiyum asetat ve dier asetat bileikleri tehlikeli madde olarak snflandrlr. Arseniin gmrk poz numaras 28048000’dr. Atom numaras 33 ve atom arl 74,91 olan ( As); zellikleri bakmndan metallerle ametaller arasnda yer alr. Arsenik ve bileikleri zehirlidir ve halk arasnda doal arsenik slfre “ zrnk” denir. Arsenik bakr, kurun, inko, altn ve gm gibi metallerin retimleri esnasnda yan rn olarak elde edilir. Genel olarak izabe ilemlerinde arseniin varl olumsuz deerlendirilir. Arseniin kullanl ekli genellikle arsenik trioksit eklinde olur. Kullanm alanlarnn dalm ise; % 55 endstriyel kimyasal ( zellikle aa korumada) olarak, % 33 kadar zirai kimya maddelerinde, % 5 kadar cam retiminde ve % 3 kadar metal arsen olarak demir d arsenikli alamlardadr.

    ARSENOPRT, —> Arsenik.

    ARTEZYEN, Basnl akifere yaplan sondaj kuyusundan suyun yksee fkrmas veya kmas.

    ARTEZYEN AKFER, —> Basnl akifer.

    ARTIK, 1) Cevher zenginletirme ve kmr hazrlama ilemi srasnda ayrlan ve ekonomik deeri olmad iin atlan ksm. 2) —> Pasa.

    ARTIK ISI KAZANI, Enerji tasarrufu bakmndan sanayide ve izabecilikte, bacalardan kaan artk sy deerlendirmek amac ile kurulan kazan tesisleri.

    ASBEST, Genel olarak lifli yapya sahip bir grup silikat minerali . ki ana gruba ayrlan asbestlerde birinci grupta serpantinden oluan “Krizotil”, ikinci grupta ise amfibol serisinden 5 mineral ieren krokidolit, amosit, antofillit, tremolit ve aktinolit bulunur. Krizotil ; Kanada (Quebec) ve Rusya tarafndan, liflerin uzunluuna gre, ayr ayr ekilde snflandrlr. Gruplandrmaya esas olarak alnan alet, Quebec standart test kutusudur. Bu kutuda; 0,5 , 4, 10 me’lik elek bulunur. Testi yaplmas istenen alm krizotil lifinden 16 onz (453, 6 gr) st elein zerine konur ve kutu kapatlr. Daha sonra kutu bal olduu motor vastasyla 600 devirde ve 110 sn sresinde sallantya tabi tutulur. Bu sre sonunda kutu alr ve her elek stnde kalan ksm tartlr. Bylece numunenin grubu renilir. Fiyatlar da gruplara gre belirlenir. Rus snflandrmas iin testi yaplmas istenen alm krizotil lifinden 500 gr’lk numune alnr ve Quebec standart test kutusuna konur, 120 sn sre ile sarsntya tabi tutulur. Asbest sca geirmediinden atee dayankl elbise, karton, yksek sya dayankl imento yapmnda, yer karolar ve eternit ad verilen malzemenin imalinde kullanlr. Ksa lifler ise jipsle kartrlarak asbest levhalar yaplr.
    Asbestin kanserojen etkisi olduu iddas tketimi azaltmtr. Asbestosis hastal ile mcadele ynetmelii ngiltere’de 1 cm3 hava iinde 2 adetten fazla krizotille amozit lifi bulunmasn yasaklar. Bu oran ABD’de balangta 5 lif/cm3 olarak kabul edilmitir. letmelerde; kuru asbestin slak imentoya katld an hastala yakalanmaya en uygun an olarak kabul edilir.

    ASBESTOZ, —> Pnomokonyoz, Toz.

    ASENDAN HAVA AKIMI, Yukar doru ykselen hava akm (Asendan havalandrma).

    ASETLEN, H2 C2 formlyle gsterilen gaz eklinde alkin grubunun ilki bir hidrokarbon. 1836 ylnda kefedildi ve 1860 ylnda Berthelot karbon ve hidrojeni elektrik arknda birletirerek asetileni elde etti. Asetilenin sanayide kullanm, kalsiyum karbr (CaC2) elde edilip bunun su ile hidroliz edilerek asetilenin retilmesiyle balad.
    Asetilen bol oksijenle kartrlp yakldnda 2000C scaklk elde edilir; alomede mavi alevle yanar. Bu zelliinden dolay kaynak yapmada ve metal kesmede kullanlr.
    Asetilen, kimya sanayiinde, zc, monomer, asetaldehit trevleri, yapay kauuk ve poliamit imlinde ara rn olarak kullanlr.
    Snrl kullanmlar iin asetilen, asetilen kazanlarnda retilir.
    Petrol trevlerinin kullanm sonucu asetilenin yerini propilen ve etilen almtr. Kmr kullanmnn arlkl olduu yerde asetilen retimi n plana geer. —> Karpit lambas.

    ASETLEN LAMBASI, —> Karpit lambas.

    ASFALT, —> Bitm.

    ASFALTT, 1) Koyu renkli, sert, zor eriyen bitml organik maddeler karmndan oluan kmr. 2) 120-135C arasnda erime gsteren masif hidrokarbonun sert bir cinsi. Bu kmrler, daha yal tabakalarda teekkl etmi petroln, tektonik olaylar sonucu st rt tabakalarnda meydana gelen atlaklarn doldurmas, uucu ve akc maddelerin atla terketmesi sonunda; atlakta kalan petrol art maddelerden ibarettir.

    ASL BERL, Bnyesine giren Cr nedeniyle yeil olan Zmrt (Smaragd). Akvamarin (Fe), Morganit, Herderit, Barilit, didimit, Gadolinit, (Th-redyoaktif), Bertrandit (effaf, renksiz, sar). Fenasit, Gkzmrt, Goenit, Helyolit, Kedigz (Krizoberil), kalovit, nemli beril minerallerine verilen isim. —> Beril.

    ASMETRK RENDELEME, Hobelin ileri ve geri hareketlerini farkl seviyelerde yapmas suretiyle motorlarn gcnden dzenli ve eit ekilde istifade edilmesini salayan mekanik kaz metodu.



    ASTBORK, deerli bor asidi (H3BO3). Asit borikli su tpta antiseptik olarak kullanlr.

    AST KAYA, Bileimlerinde % 65-80 kuars ve alkali feldspat bulunan (granit % 68-72) magmatik kaya. —> Ntr kaya.

    ASKIDA BIRAKILAN TOPUK, 1) retim yaplan yere ramble malzemesinin akmasna mani olmak veya tahkimata ve retim metodunun uygulanmasna yardmc olmak gayesi ile tavanda ve yanlarda —> emniyet topuu olarak braklan cevher veya kmr bloklar. Bu topuklar ileride tamamen veya ksmen alnabilir. 2) Tavan topuu.

    ASKIYA ALMAK, Maden iletmeciliinde istihsali planlanm olan bir pano veya bloun hazrlanmasndan sonra, tavann kendi arl ile gmesini salamak zere altnn boaltlmas.

    ASMA PUSULA, —> Madenci pusulas.

    ASPRATR, 1) Ocak havasn emmeye yarayan tesis. 2) Akkan maddeleri ya da tozlar emmeye yarayan aygt. —> Vantilatr.

    ASTAR, Mermer madenciliinde, tan arkasna baka malzeme ile yaplan dolgu.

    ASTRALON, Bir firmann iml ettii harita altl.

    ASTARYA, —> Starya.

    AAIDAN YUKARI RAMBLEL AYAK LETME METODU, Dik yatml veya kitle halindeki maden yataklarnda —> Bayukar ak ayak iletme metodunda olduu gibi hazrlk yaplarak kazs yaplan cevher alt ana nakliyat yolundan alnp, rample malzemesi de st ana nakliyat yolundan getirilmesi ve bylece alnan madenin yerine ramble edilip yeni bir alma platformu tekili suretiyle uygulanan usl.

    AINMA DZL, —> Peneplen.

    ATAK, Demiryolunda eimin fazla olduu ksm.

    ATAPULGT, (OH)2 Mg5 Si8 O2 (H2O)4. 4H2O forml ile ifade edilen polygorskit grubuna ait sulu bir magnezyum, alminyum silikat. Alminyum, magnezyum veya silis yerine geebilir. Absorbant ve adsorbant olarak kullanlan killerdendir. Bu tr killerin, yaplarnda mikro gzenek ve kanallara ve byk yzeye sahip olmalar kullanm alann belirler.

    ATE, 1) —> Barutu. 2) Buharl lokomotiflerde ve buhar kazanlarnda kazanda atei yakma ile grevli kii.

    ATEE DAYANIKLI MALZEME, —> Refrakter malzeme.

    ATELEME, Kaz yapma veya gevetme amalar ile patlayc madde doldurulmu, sklanm lam delikleri ierisine yerletirilmi kapsln ve dolaysiyle patlayc maddenin patlatlmas iin yaplan ilem.

    ATELEME DEVRELER, Elektrikle yaplan atelemelerde birka lamn; kapsl kablolarnn birbirleriyle paralel, seri ve kark balanmas suretiyle tekil edilen devre. En son kalan iki u elektrik reticisine balanarak devre tamamlanr ve atelenir.

    ATELEME KABLOLARI, Elektrikli kapsl kullanlarak doldurulmu ve sklanm deliklerin atelenmesi iin denen elektrik kablolar. Bu kablolar iki hat halinde ikisi de izoleli veya dn hatt izolesiz kablo olarak ayr ayr ekilir; devre, muayene cihaz ile kontrol edilir. —> Elektrikle ateleme.

    ATELEME KARTUU, Atelemeyi salayan kapsl ihtiva eden lokum (kartu).

    ATELEME MAKNES, 1) Elektrikli kapslleri atelemek iin kullanlan tanabilir, elle altrlan kk dinamo. Patlayc gaz tehlikesi olan yerlerde elektrik ceryan veri sresi ok ksa olan antigrizu ateleme makinesi kullanlr. 2) Manyeto.

    ATIL POTANSYEL, —> Potansiyel rezerv.

    ATIK , Maden oca iletilmesi, maden zen-ginletirilmesi ve metalurjik ilemler uygulan-dktan sonra, devreden kartlmas gereken ve mevcut artlarda ekonomik deeri bulun-mayan yan rn.

    ATIM, Ateleme ilemi sonunda serbestleen maden veya rt tabakas kitlesi.

    ATIM BOYU, Galeri srlmesinde, bayukar veya baaa ilerlemelerinde ve kuyu inilmesinde bir atmda yaplan —> ilerleme. Bu ilerleme, orta ekmenin cinsine ve derinliine, evre lamlarnn boyuna, patlayc maddeye ve kayacn mukavemetine baldr.

    ATIM PAYI, Patlayc madde ile atlmas istenen yani lam delii dibi serbest yzey arasndaki ksm.

    ATIM YK, Kapal iletmelerde delik dibi ile, ak iletme basamaklarnda ise delik (lam) ekseni ile serbest yzey arasnda kalan kitle. Bu kitlenin bir boyutu metre olarak ifade edildiinde, ana kitle ile serbest yzey arasndaki koparlma mesafesini ifade eder ki, bu durumda “dilim kalnl” kavram kullanlr.

    ATOM SANTRALLARI, —> Elektrik enerjisi retim tesisleri.

    ATLYE (ATELYE), 1) Bir zanaatkrn genellikle kol emeine dayal olarak mesleini uygulad yer, ilik. Madencilikte ocaklarn karolarnda maden makinelerinin tamir ve bakmlarnn yapld motor atelyesi, elektrik atelyesi, marangoz atelyesi (marangozhane), yeraltnda motor atelyesi vb. iyerleri. Genel olarak atelyeler alma ve retim amalarna gre marangoz atelyesi, demirci atelyesi vb. ekilde isimlendirilir. 2) Seri retim yaplan varl baka bir eyin varlna bal olan byk bir iyerinde bir grup iinin alt blm. Dkm atelyesi, Kalp atlyesi, Montaj atelyesi vb. 3) Bir ressamn, bir heykeltran alt (bir akademide, bir sanat okulunda) zel dzenlenmi yer. Resim atelyesi, heykel atelyesi, seramik atelyesi.

    ATTERBERG SKALASI, Desimal sistem baznda 2 mm ile balayan sediman tane irilii snflamasnn skala olarak derecelendirilmesi. rn lleri, baz matematik ilemlerden geirilerek tane irilii snflamasnn Avrupada kabul edilen stardardna ulalr.

    AVADANLIK, Bir ii yapmak, bir arac onarmak iin kullanlan alet takm. —> let.

    AVARE BLOK, —> Moren.

    AVRUPA EYA NUMARASI ( EAN), —> Barkod.

    AUGER MNNG, —> Burgu makinesiyle yaplan ak iletme metodu.

    AYAK, Yeralt iletmelerinde, maden ierisinde iki galeri arasnda cephe halinde maden retimi yaplan yer.

    AYAK BOYU, Damar meyli boyunca alt taban yolu ile st taban yolu arasnda kalan ve mr alnan ayak aln. Ayak damar meyli boyunca dzenledii takdirde ayak boyu pano boyuna eit olur. Ayak diyagonal olarak dzenledii takdirde ayak boyu pano boyundan daha uzun olur. —> Pano boyu.


    AYAK LERLEME HIZI, Ayan kaz ynnde ve belirli bir zaman iindeki ilerlemesi. Birim olarak m/vardiye, m/gn veya m/ay alnabilir. Damar kalnlna, ayak boyuna, kaz metoduna, jeolojik artlara bal olmak zere bu hz genellikle 1 m/gn ile 12 m/gn arasnda deiebilir.

    AYAK LERLEMES, Kaz ynnde ayan metre cinsinden ilerleme miktar. Bu kavramn ilerleme hz kavramndan fark, ilerlemenin zaman birimi iindeifade edilmeyiidir.

    AYAK KONVEYR, —> Aln konveyr.

    AYAK RANDIMANI, ayak veya bacada yaplan retimin; ayakta veya bacada retim iin yaplan ii yevmiyesi saysna blm ile bulunan (kg/yev veya t/yev.) deer.

    AYIRIM ERS, —> Tromp erisi.

    AYIRMA, 1) Cevherdeki kymetli mineralleri (veya tvenan kmrn iinde bulunan kesme, yanta gibi istenmeyen maddeleri) eitli fiziksel zelliklerinden yararlanmak suretiyle birbirinden ve damarta (gang) minerallerinden ayklama ilemi. Bu ilem, cevher ve kmr hazrlama ve zenginletirme ileminin bir aamasdr. 2) Zenginletirme. —> Renk farkna gre ayrma, Radyoaktiviteye dayal ayrma.

    AYIRMA BOYU, rnn —> Granlomet-resinden hesaplanan ve genellikle blnme boyutu veya eit hatalar boyutu olarak ifade edilen, ayrmann olutuu fiili boyut.

    AYKIRI, 1) Bayukar, baaa gibi ana yollardan ayrlan ikinci derecedeki klavuzlar. 2) Normal olarak damar meylinde srlen bir bayukar iinde diyagonal olarak balanan ikinci bayukar. 3) Gerektiinde alan geici balant yolu. 4) Allm ve doru diye bellenmi ekle uygun olmayan. 5) Ynleri birbirine dikey ya da buna yakn bir durumda olan. —> Klavuz, Baca, Ara katl gertmeli ayak iletme metodu.
    AYKIRI TABAKALAMA, Uygun bir tabaka serisinin altnda eimli veya kvrml dier bir tabaka serisinin bulunmas halini belirten tabakalama ekli. Bu iki tabaka serisi ayr zamanlarda teekkl ettiinden bunlarn arasndaki dzleme de diskordans dzlemi ad verilir. Genel olarak kontak hattnda bir taban (kaide) konglomeras bulunur. ki tabaka dzlemi arasnda a fark bulunmas haline “al diskordans” aralarnda paralellik bulunmas haline “paralel diskordans”, diskordans yzeyinin her iki tabaka ile kark olmas haline de “karma diskordans” denir. Diskordans, aykr (uyumsuz) demektir.

    AYLIK DENETM, 1) Gerekli nlemlerin alnmasn salamak amacyla; tozlu kmr ocaklarnn tavan, taban ve evresindeki tozun en az ayda bir kez denetlenmesi. 2) Genel anlamda periyodu bir ay olan denetimler.

    AYNA, 1) Madencilikte —> aln. 2) Optikte, bir n, yansma yasasna uygun biimde saptran parlak yzey. 3) Dekoratif sanatlarda yansma yolu ile grnt veren parlatlm maden paras ya da arkas srlanm cam tabaka. Cam ayna yapmnda—> Elektriksiz Kaplama Ynteminden yararlanlr. Bu amala temiz bir cam yzey, nitrik asit ve eker kamndan elde edilmi bir alkol zeltisi ile, amonyakl bir gm zeltisinin karmndan oluan svnn iine daldrlarak cam yzeyinin gm ile kaplanmas salanr.

    AYNA DEMR, —> Manganl elik.

    AYNALI GNYE, Birbirini 45 lik bir a ile kesen iki aynadan oluan bir toporafik l cihaz. Dz ve hafif meyilli arazide bir noktadan belirli bir doruya dik izmek iin kullanlr. —> Prizma, Mimari gnye, ift begen prizma.

    AYIRMA YOUNLUU, —> Ar mayi, Ykama erisi.

    AYIKLAMA, Zenginletirmeye tabi tutulan cevherin veya kmrn ya iindeki yabanc maddelerin veya cevher veya kmrn el ile seilmesi. 2) Tavuklama. 3) —> Krible. 4) Triyaj.

    AYNA, Metal madenciliinde —> Aln.

    AYRIK KAYA, Sular tarafndan srklenen ve alvyon ad verilen kum, mcr, akl, vb. paralardan ibaret kaya. Rzgarlarn srkledii kumlar ile buzullar tarafndan tanan morenler ve avare bloklar ve da yamalarnda biriken molozlar da ayrk kayalardr.

    AYRILIM YZEY, Mermer iletmeciliinde katsal talarn m***n iindeki katlar aras yzeyleri. M***n krlmas bu yzeyde kolay olur.

    AYTAI, Mavimsi gri renkte ve ok iyi cila tutan bir feldispat tr. Adular, sanidin ve baz plajyoklaslarn iyi k karsnda tatl ldama gsteren eitleri, bu ekilde isimlendirilir.

    AZ BULUNAN NEML METALLER, Volframit (Fe, Mn) WO4, elit (Ca WO4) Vanadinit [ Pb5 (Vo4)3 Cl ], Molibdenit (MoS2), kolonbit (Fe,Mn) Cb2O6 ve tantalit (Fe,Mn) Ta2O6, Beril Be3Al2 (SiO3)6. Monazit Ce PO4 gibi minerallerinden elde edilen metaller.

    AZMUT, 1) Gzlem yaplan nokta ile gzlenen noktadan geen dorunun iinde bulunduu dik dzlemin, saat ibresinin hareketi ynnde gzlem yaplan nokta ile kzey istikametinin iinde bulunduu dik dzlem (meridyen dzlemi) arasndaki yatay a. 2) Semt as.3) Yn as.

    AZOT (N), Nefes almada herhangi bir etkisi olmayan renksiz, kokusuz, lezzetsiz, atom numaras 7, atom ktlesi 14,006 olan havaya gre younluu 0,97, kaynama noktas -210C ( OC ve 760 mm civa basnc altnda), younluu 1,2505 kg/m3 olan kimyasal element ( gaz madde).
    ounlukla azot, maden ocaklarnda teneffs, yangn ve patlama olaylarnda oksijeni ksmen veya tamamen ekilen hava kitlesinin bakiyesini tekil eder, kmr damarlarnda veya bunlar kaplayan kayalarn boluklarnda ve yarklarnda ve ksmen de mineral ve potasyum tuzu yataklarnda hidrojenle birlikte nemli miktarda bulunabilir. Ayrca ocaklarda kullanlan patlayc maddelerin gazlarnda da bulunur.

    AZOT OKSTLER ( N2O, NO, NO2), Kmr yangn gazlarnda, patlamayan lamlarda ortaya kan, nefes almada boucu ve yakc bir etki yapan ve genel bir ifade olarak “ Nitros” ad verilen gaz maddeler.
    Nitros gazlar meyannda bazan yangn gazlarnda bulunan esasen renksiz fakat havann oksijeni ile birleince sar krmz renkte ve solunuma elverisiz bir ekilde NO2 ye dnen NO ile koyu krmz, solunuma elverisiz bir gaz olan N2O ok tehlikeli ve ounlukla yangn gazlarnn solunumunda karbonmonoksitten fazla etkili olur. Nitros gazlar patlamayan, yanan lam atmlarnda hissedilen keskin ve yakc koku ile beraber yaylan sar krmzmtrak renkteki duman iinde de bulunur.
    Konu YAVUZ tarafndan (12-02-2008 Saat 11:03 ) deitirilmitir.

  2. #2
    YAVUZ - ait Kullanc Resmi (Avatar)
    yelik tarihi
    Feb 2008
    Bulunduu yer
    stanbul
    Mesajlar
    61
    ndirilme
    0
    Uploads
    0

    Standart Resimli Madencilik Szl (b)

    Maden Terimleri Szl -B

    BACA, 1) Kmr ocaklarnda kmrn kazlarak karld yer veya kara tumba metodu ile allan panolarda srlen klavuz ve bayukarlar. 2) Cevher iinde alan boluk. 3) Kazanlarda, frnlarda, sobalarda ve ocaklarda zararl gazlarn yanmas sonucu meydana gelen gazlar dar atmak ve lzumlu ekii salamak iin yaplan sistem.

    BACACI RANDIMANI, —> Ayak randman.

    BAGER, 1) rt tabakasn veya madeni kazyarak yklemek iin kullanlan, elektrik, mazot veya bezinle alan, arkl (dner kepeli), zincirli, kepeli vb. tipleri olan, paletler veya yrme takm zerine monte edilmi ar i makinas. 2) Ekskavatr. —> Dreglayn, Dner kepeli ekskavatr, Kepeli bager, Aktarc kazc, anma kapasitesi.

    BA, Normal olarak iki yan direk ve bir boyunduruktan ibaret aa veya madeni tahkimat nitesi. Kullanlan malzemeye gre ban tavan ksm yarm daire, sepet kulpu, ok deli (—> Poligon tahkimat) olduu gibi tamam daire, dikdrtgen ve okgen eklinde de yaplr. Ba yapmakla grevli iilere bac denir. —> Galeri tahkimat.

    BAIMSIZ SERBEST ZAMAN, —> ebeke planlamas.

    BALAMA KL, Kaolinit tr killerin alt grubu olup “ Ball Clay” olarak da bilinir. Balama killeri, kaolenlerden daha ince tane yapsna sahiptirler ve daha fazla emprite ierirler. zellikle karbonat miktar fazladr. Balama killerinin iindeki empritelerin okluu ve eitlilii zellikle s ile renk deiimi zelliini kazandrr. Bunlarn su absorbe ve plastik zellikleri daha fazladr. Kullanm alanlarna gre; a) Seramik sanayiinde kullanlanlar, b) Yapay andrclar, emaye gibi dier sanayi dallarnda kullanlanlar olarak snflandrlr. Bu tr killerin kullanm spesifikasyonlarn belirleyen en nemli zellik ise iindeki empritelerdir, —> Kil.

    BALANTI KANCASI, atal raptiye.

    BALANTI PABUCU, 1) Madeni balarn itme-ye kar birlikte almalarn, balarn eit aralklarla balanmalarn ve fralarn yerinde durmalarn salamaya yarayan iki ucu trnak eklinde bklm madeni para. 2) Tahkimat lamas.

    BALI POLGON, —> Poligon.

    BA PABUCU, Madeni ba paralarn birbirine balayan ve ban bir btn olarak almasn salayan zel imal edilmi para.

    BATAMR HALKASI, Bozulan balarn veya krlan direklerin deitirilmesinde kullanlan srenleri tutan (ray, aa vb.) ve yan diree taklarak kullanlan zel halka.—> Tahkimat takviyesi.

    BAKA PSTON, Ykama kasas. —> Jig.

    BAKIR, Kimyasal simgesi Cu, rengi ve izgisi bakr krmzs, sertlii 2,3, zgl arl 8,93 gr/cm3 ergime derecesi 1080C, olan ince levha ve tel hline sokulabilen, sy iyi geiren, iletkenlii yksek, kullanm sahas ok geni metal. Bakrn kristal yaps kbiktir. Alevi yeile boyar, asitlerde kolay znr. Nabit bakr olarak tabiatta ender rastlanr; slfitli ve oksitli bakr cevherlerinden zenginletirme ve izabe yoluyla metalik bakr elde edilir. En nemli bakr cevherleri: kalkopirit (CuFeS2) , kovelin (CuS), bornit (Cu5FeS4), kuprit (Cu2O) , kalkosit (Cu2S), krizokol (CuSiO32H2O) malakit [ Cu Co3. Cu (OH)2] ve azurit [ 2 Cu CO3 Cu (OH)2 ] .

    BAKIR ALAIMLARI, Bakra; inko, kalay, gm, nikel gibi metallerin katlmas sonucu elde edilen rnler (—> Alam). Bakra baka elementlerin katlmas, eletrik ve s iletkenliklerini drr ama mekanik zellikleri arttrr, erimede kalplama kolaylklar salar (saf bakra nazaran daha dk erime noktas ve daha iyi dkm) ve zellikle tuzlu ortamlarda, andrmaya kar daha iyi dayankllk kazandrr.
    Bakr alamlarn iki ana grupta toplamak mmkndr. 1) Bakrn dkm alamlar ve 2) Bakrn ilenmi alamlar. a) Pirinler (kzl pirinler, sar pirinler, silis pirinci) (—> Pirin) , b) Bronzlar veya tunlar (silis bronzlar, kalay bronzlar, nikel-kalay bronzlar, alminyum bronzlar), c) Bakr-nikel alamlar, d) Kurunlu bakr alamlar, e) Bakr, nikel, inko alamlar; bakrnn dkm alamlar grubuna girerler. Bakrn ilenmi alamlarn ise aadaki rnler oluturur:
    a) Pirinler (kurunlu pirinler, kalay pirinci, kzl pirin), b) Bronzlar (fosfor bronzu, kurunlu fosfor bronzu, alminyum bronzu, silis bronzu), c) Bakr-nikeller (bakrl nikel) , d) Bakr-nikel-inko alamlar (nikel gm). Bakrn inko ile yapm olduu alamlara genel olarak pirin denir. Pirin, en yaygn bakr alam olup; ubuk, levha, erit, boru (zellikle kondenser borular) ve pres dkm rnleri eklinde geni kullanm alan bulur. Sanayide kullanlan yaklak 20 eit pirin vardr. Pirinler yaplarnda bulunan bakr yzdesine gre ticari ad alrlar. Bakrn inko dnda kalan dier metallerle yapm olduu alamlara bronz denir ve bunlar alam yapsndaki metalin ad ile anlr. Bakrn nikelle yapm olduu alamlara ise nikel-gm veya —> Alman gm ad verilir. Ticari neme sahip 20 eit bronz ve 5 eit nikel alam vardr.

    BAKIR EL, ine % 3,0 Cu ilave edilerek elde edilen korozyona mukavim elik.

    BAKIR NGOTU, Yeniden eritildikten sonra ekillendirilen, 20-35 libre arasnda arl olan ve daha kk paralara krlabilmesi iin genellikle entiklenmi bakr kl.

    BAKIR PE, Tekstil sanayiinde kullanlan ve bakr slfatn katlmas ile elde edilen bir cins yapay ipek. Pamuk yandan temizlenen pamuk artklar (lentersler) bakr slfat ile sodyum hidroksitten elde edilen hamura iyice kartrlr. Bu karm iine, indirgen ilve edilmi koyu amonyak eriyiinde iyice eritilip szlr ve kalnt, iinde bulunan havadan tamamen arndktan sonra, 250-750 mikron delikleri bulunan kevgirden baskyla geirilir. Bu ekilde elde edilen lifler nce dondurma banyosundan ve sonra da ekme ileminden geirilerek viskoz ipeine benzeyen bakr ipei elde edilir.

    BAKIR L, Klasik bakr hidrometalurjisi. —> Ek-9. Hidrometalurjik bakr retimi, dk tenrl cevher ve madencilik ilem artklarndaki bakr minerallerinin uygun svlarla zndrlmesine, yani liine dayanr. Metal ykl li solsyonlarndan bakr hurda veya snger demirle ktrlerek (—> ekil) veya elektroliz yoluyla kazanlr. —> Bakr retimi. Li yapmak suretiyle bakr retimi;

    a) Yerinde (n-Situ) Li : Cevher bulunduu yerde ve ok basit baz madencilik ilemlerini takiben li edilir.
    b) Yma li: Cevher “ madencilik ilemleri ile bulunduu yerden kartlp taban geirgen olmayan bir blgeye ylr ve zerine li solsyonu dklerek li edilir.
    c) Szlme (Perkolasyon) lii: Krlm cevher byk tanklara doldurularak ve li solsyonu aadan yukar veya ters ynde hareket ettirilerek li edilir.
    d) Kartrma Lii: tlm cevher veya zenginletirme tesisinden elde edilen konsantre, tanklar iinde li solsyonu ile kartrlarak li edilir.—> Liing.
    Genel olarak kullanlan li solsyonlar, silisli gang ieren bakr cevherleri iin slfrik asit, karbonatl gang ierenler veya nabit bakr iin ise amonyakl solsyonlardr. Bunlar iinde en uygun olarak tatbik edileni asit litir.
    1947 ylnda Colmer ve Hinkle ilk defa slfrl minerallerin liinde bakterilerin de rol oynadklarn ispatlamlardr. Bunu takiben yaplan almalar, bilh***a bakr ve uranyum madenlerinden kan sularn bakterilerle ykl olduklarn gstermitir. Maden sularnda bulunan en nemli bakteriler, bunlarn yaamalar iin gerekli enerji kaynaklar ve en fazla bulunduklar pH aralklar yledir.—> izelge.
    Son yllardaki almalar ise; li ile metal retimini hzlandrmak iin bakterilerin optimum bir ekilde nasl kullanlmas gerektii ve biyoloji mhendisliindeki almalarda “ yalnz bakteriler yardm ile li “ yapan tesislerin kurulmasn mmkn klma aratrmas eklindedir.

    Hidrometalurjide nemli bakteriler ve zellikleri:



    BAKIR RETM, Bakr cevherlerinden, slfitli, oksitli veya kompleks bakr konsantrelerinden bakr elde edilmesi. Bu ilem; eitli pirometalurjik, hidrometalurjik ve —> Elektrometalurjik yntemlerle yaplr. Pirometalurji yntemleri; slfrl, oksitli ve nabit bakr cevherlerine; —> Hidrometalurji yntemleri, dk tenrl oksitli bakr cevherlerine uygulanr. Elektrometalurjik yntemler ise, bir saflatrma ilemi olup, hidrometalurjik ve pirometalurjik ilemlerden sonra uygulanr. Pirometalurjik yntemler ile elde edilen ve saf olmayan bakr, elektrolitik rafinasyona tabi tutularak saf katot bakra evrilir. Bu arada bakr, elektroliz ileminden nce, iindeki yabanc maddelerden nemli ksmn bnyesinden ayrmak iin atele rafinasyona tabi tutulur. Benzer ekilde hidrometalurjik yntemlerle zeltiye alnan bakr da elektroliz ilemi ile katotta saf olarak toplanr. Elektroliz sonucu elde edilen —> Katot bakr’a, daha sonraki ekillendirme ilemlerinde istenen fiziksel zellikleri (sneklik, mukavemet, sertlik gibi) kazandrmak iin tekrar ate rafinasyonu uygulanr. Oksijensiz yksek iletgenlik zelliine sahip bakr (OFHC) retilecek ise, katot bakr, ate rafinasyonuna tabi tutulmakszn, koruyucu gaz ortamnda ergitilmek suretiyle—> ngot veya profil eklinde dklebilir.
    Pirometalurjik bakr retim yntemlerini;
    1. Endstriyel uygulanrl ispatlanm konvansiyonel teknolojiler,
    2. Endstriyel uygulanrl ispatlanm yeni teknolojiler,
    3. Endstriyel uygulanrl henz (1996) ispatlanmam yeni teknolojiler olmak zere gruba; ayrmak mmkndr. 1inci gruba ya beslemeli reverber izabesi, kalsine beslemeli reverber izabesi, elektrikli frn izabesi, —> Otokumpu fla izabesi, Inco fla izabesi; 2inci gruba —> Noranda yntemi,—> Mitsubishi yntemi, Oksijen-yakt (OXY-fuel) reverber izabesi; ve 3 nc gruba ise,—> Top blown konverter izabesi, —> QSL yntemi, Oxygen Sprinkle izabesi, AMAX dead roast blast frn izabesi, segregation prosesi, thermo-electron chlorination prosesi girerler. Klasik pirometalurjik yntemlerle bakr retimi emas ekilde verilmitir.—> Ek-10 Hidrometalurjik yntemlerde; karbonatl; silikatl, slfatl bakr minerallerinden bakrca fakir olanlar (% 1 den az Cu), ierisinde % 1-2 Cu olan cevherler ve oksitli bakr konsantreleri veya kavrulmu slfrler, ekilde gsterilen ilemlerden getikten sonra katot bakr elde edilir.—> Ek-9. Okside cevherlerden bakr retimi dnya bakr retiminin yaklak % 10 kadarn karlar.

    BAKIR RNLER, Metalik bakr elde edilmesi amacyla ve endstrideki kullanmna gre yaplm olan snflandrma. Buna gre en genel anlamda bakr rnleri iki grupta toplanr. Bunlar 1) Yar bitmi rnler ve. 2) Bitmi rnlerdir. Bakr konsantresi (Konsantre),—> Blister bakr, rafine (anot) bakr (—> Yksek kaliteli bakr) ve katot bakr (—> Standart katot bakr) yar bitmi rnler grubuna dahildir. Bitmi rnler de a) Elektrolitik rnler (—> Filmain,tel,blok,takoz; levha, lama, erit; ubuk, boru,profil.)
    b) Elektrolitik olmayan rnler (levha, lama, erit ubuk,boru,profil). ve c) Alamlar olarak gruba ayrlrlar.—> Bakr alamlar.

    BAKYE MADEN YATAI, —> Otokton maden yata.

    BAKTERLERN MNERALLERN LNE ETKLER,—> Bakr Lii.

    BALAST, 1) Demiryolu demesinde traverslerin altna, karayollarnda dzeltilmi toprak veya blokaj zerine denen krlm talar. 2) Krmata.

    BALAST TAI,Mermer iletmeciliinde, 3-7 cm arasndaki ebatlarda krlm ta. —> Balast.

    BALATA, Motorlu aralarda ve vinlerde fren yapmay salayan tambur, kampana veya disk zerine yerletirilmi yarm ay biimindeki fren koluna aklan anma paras. —> Takoz.

    BALGAM TAI, Bir kalsedon minerali olan jaspisin yeil damarl tr. Balgamta deyimi alaca somaki veya mhresenk de denilen oniks iin de kullanlr, —> Mhresenk.

    BALIK KUYRUU MATKAP, —> Softbit.

    BALONLATIRMA, —> Hazneletirme.

    BALTA, 1) Kablolu sondajda kullanlan delici u (matkap). 2) Aa kesmeye yarayan gere.

    BALTATAI, —> Yeimta.

    BALYOS, 1) ok iri ve ar eki. 2) Tokmak (Kmr madenciliinde). 3) Varyos. Keskin ucu sapa dik olana “dz balyos”, paralel olana “apraz balyos” denir.

    BANCHMARKING, 1) Bilgileim 2) Ekonomide sektr iinde rekabet, sektr dnda ibirlii esasna dayanan, boa zaman harcanmasn nleyip gelitirme ve yaratcla sarfedilecek zamann kazanlmasna olanak tanyan, rekabet gcn artrc kalite arac. Bu sayede sektr iinde stn uygulamalar tespit edilir, anlalr hle getirilir; adapte edilerek deneyim ve bilgilerin paylam ve transferi salanr. Daha iyi yapandan renilir veya daha iyi yapan retir; bu ekilde zaman ve kaynak tasarruf edilir. Bylece tasarruf edilen zaman gelitirme ve yaratcla ayrlr. 3) Entegre tedarik zinciri. Rekbet ve maliyet faktrlerinin uygulanmas madencilik faaliyetlerinde eskisinden daha ok nem kazanmtr. Banchmarking’in madencilie katk arac olarak girmesi bu ynde olumlu gelimeler salayacaktr.

    BANK, Mermer iletmeciliinde iki yatak sath arasnda kalan ta tabakas.

    BANDJASP,—> Jasp.

    BANT, 1) Devaml nakliye yapan nite. 2) Devaml nakliye yapan nitenin keten veya elik kordlu (rg ile pekitirilmi) lstik, PVC vb. madde kapl kendine mahsus standard olan maden veya ta tama kay. Kullanm amalarna gre bantlar deiik tiplerde retilirler. Genel olarak a) elik kordlu, b) Tekstil kordlu bantlar olmak zere iki ana gruba ayrlrlar. elik kordlu bantlar da karkas yapm ekillerine gre, elik rgl bant ve elik halatl bant olarak ikiye ayrlr. Tekstil kordlu bantlar; pamuk dokulu, polyamit dokulu, polyester dokulu, aramit dokulu ve yapay ipek dokulu bantlar oluturur. elik rgl bantlar, genellikle 500-3000 mm geniliinde olmak zere enok 250 m uzunluklarda retilirler.—> ekil.
    ekil bozuk dzelecek**************************





    BANT ARABASI, Ana i makinesinin ilerleme ve hareket sahasn ve kabiliyetini artrmak —> Dner kepeli ekskavatr (kazc) ile bant konveyr veya bant konveyr ile —> Dkc makine arasnda kullanlan, paletleri zerinde hareket edebilen bir balant makinesi, —> ekil. a) Veri bumu saa sola hareketli. At bumu da veri bumuna uyumlu hareket dzenini haiz olup, ayrca her iki bum aa yukar kaldrp indirilebilir. b) Saa sola hareketli dzene sahip ve her iki bum yukar aa hareket ettirilebilir.

    BANT EKLEME, Montaj srasnda veya kopma durumlarnda bandn iki ucunun balanarak sonsuz bant haline getirme ilemi. Bu ilem, trnaklar veya mentee balaryla zlebilir; scak kauuk kaynak (vulkani-zasyon) vastasyla tekstil veya elik halat zl bantlarda zlemez (birbirinden ayrlamaz) bir ekilde yaplr. Ekleme yeri, 0 ila % 40’a varan bant zayflamas sonucunu dourabilir.






    BANT KANTARI, Rulolar zerine gelen arlk ve hand hz vastasyla, tanan malzemenin arln tartmaya yarayan dzen.
    BANT KONVEYR, Bir tahrik tamburu yardmyla bandn makaralar zerinden ekildii mlzeme tama dzeni. Bant konveyrlerde gerdirme dzenleri eitli ekillerde iml edilir. Bant tahrik tamburu, band syrcdr.

    BANT SIYIRICI, Bant tesisinde malzeme naklinde bandn alt yzeyine dklebilecek malzemenin tamburla bant arasndan geerek banda zarar vermemesi iin kuyruk tamburundan nce bandn hareket ynne gre diyagonal olarak yerletirilen ve alt kenarna kauuk taklan bant yzeyinin korunmasna yarayan sac levha. (—> ekil). Bant tesisinde arlkl gerdirme tamburunun bulunmas halinde arlk tamburunun ve bandn korunmas iin gergi sistemi ncesi bant kay zerine konulan syrc dzene de bant silgisi denir.—> ekil. Bant silgisi ise lastik veya kauuk malzemeden yaplr. —
    > Band Konveyr, Band Tahrik Tamburu.



    BANT SLGS, —> Bant Syrc.



    BANT TAHRK TAMBURU, Bant kayna hareket veren tambur. Bant boyunun uzun olmas halinde bir bant tesisinde birden fazla tahrik tamburu kullanlabilir.(—-> ekil) ift tahrik tamburlu olarak kurulan bir tesiste tahrik tamburlar bant bana veya biri bant bana dieri bant kuyruuna konabilir. Bant tamburlarnn ap ise; tambur yzeyinin, (srtnme katsaysn artrmak bakmndan) seramik, elik vb. malzeme ile kapl olmasna gre deiir.—> Bant Konveyr, Bant Syrc, Bant.

    BARAJ, Yeralt iletmelerinde yangn, su, zararl gazlar veya infilakin baka panolara (iyerlerine) yaylmasn, galerilerden hava, gaz ve su geirmesini nlemek iin yaplan szdrmaz engel. Barajlarn yapmnda kum torbalar, kil, yap malzemeleri vb. maddeler kullanlr.

    BARAJ KAPISI, Su basknna veya su patlamasna kar oca veya ocan bir blmn emniyete almak iin yaplan baraj iine yerletirilmi direnli, bombeli, elik kap, —> Bekleme baraj.

    BAREL KMR, —> Mikst.

    BARBARA SANCTA (Azize), Din kurban bakire. M.S. 235’te zmit’te (Nikomedia) ldrlmtr. Sancta Barbara yldrm arpmasna ve ani lme kar insanlar koruyan bir ermi olarak kabul edilmektedir. Ayrca topu snf, madenci, duvarc ve mahpuslarn koruyucusu addedilir. Her yl 4 aralk’ta dnya apnda madenciler gn kutlanr ve Sancta Barbara anlr.

    BARET, 1) Can gvenlii bakmndan madende veya tehlikeli yerlerde alanlara verilen sert bir maddeden (ksele, preslenmi mukavva, alminyum veya plastik) yaplm apka. Enerji nakil hatlarnn tehlike arzettiiyerlerde iletken olmayan baret kullanlr. 2) Emniyet apkas.


    BART, Baryum sulfatn (BaSO4) doal zuhuru ve baryumun ana cevheri. Saf barit rombik kristalli, hidrotermal fazda oluan bir minerldir. Yaprak yaprak, stunlu, kabuk eklinde ineli veya masif olarak zuhur eder. Renksiz (effaf), kahverengine kadar dnen sar, krmzms, krmz, mavimsi cams veya mat-parlak grnmdedir. Younluunun yksek oluu (4,5 gr/cm3), beyaz rengi ve kimyasal etkilere dayankl ile x ve gama nlarn absorblayc zellikleri nedeniyle yaygn bir kullanm alan vardr. Filon dolgusu, gang minerali veya sedimanter halde oluur. kincil mineral olarak kurun-inko, fluorit, demir, bakr ve gm cevherleri iinde bulunur. Baritin % 75-90 kadar petrol ve gaz arama ve gelitirme sondajlarnda tketilir. Sondaj amurunda kullanlacak barit OCMA (Oil Companies Mineral ***ociation) veya API (American Petroleum Institute) standardlarna gre ticari ilem grr. Bu standardlarda zgl arlk (en az 4.20 gr/cm3), ya elek analizi, suda zlebilir kat maddeler, znebilir toprak alkaliler ve fan viskozitesi belirlenmitir. Trkiye’de TSE tarafndan “ Sondaj amuru katk maddesi Barit “ ad ile TS 919 numaral standart 14101 says Resmi Gazete’de yaynlanmtr.
    Barit; %60 ZnS ve % 40BaSO4 karmndan oluan beyaz boyalarn ana maddesi olan litopon’u oluturur ve en ok %15 orannda konulur. Boya sanayiinde kullanlacak baritin BaSO4 oran %94'n zerinde ve 20 mikrona kadar tlm olmas gerekir. Renk bozucu olarak kabul edilen Fe2 O3 orann ise %0,05’den az olmas gerekir.
    Cam sanayi iin kullanlacak baritin %98 BaSO4, en ok % 0,15 Fe2O3, % 15 Al2O3 ve %1,5 SiO2 iermesi ve 16-140 mesh arasnda tlm olmas istenir. Kimya sanayii iin BaSO4 oran en az %94, Fe2O3 enok %1, Si SO4 en ok %2, CaF2 en ok %0,5 ve tme incelii 4-20 mesh arasnda olmaldr.

    BARYER, —> Karakol.

    BARKOD, Ambalajlarn zerindeki dikdrtgen eklindeki ubuklar ve aralklardan olumu ubuk kodlarn ad. ubuk kod, ( izgili kod ) mamul belirleyen bir saydr. Daha nce belirlenen bir yap ve standard temsil eden aralklardan olumaktadr. Bu sembol elektronik olarak bir kl kalem yardm ile veya bilgisayara balantlanm dk iddetli lazer tarayc ile okunabilmektedir.
    Muntazam ( standard) bir ubuk kod, kodu temsil eden ubuklarla birlikte sada, solda ve merkezde koruyucu ubuklardan ( guard bars) olumaktadr. Tarayc, soldaki koruyucu ubuklar geince okumaya balar ve sadaki koruyucu ubuklar geince durur. Merkezdeki koruyucu ubuklar ise soldaki reticinin kodu ile sada bulunan ( reticinin) mamul kodunu ayrr.
    Dnya apnda iki ubuk kodlama sistemi kabul edilmektedir. Bunlardan biri MAMUL KODU (Uniform Product Code) UPC, dieri de AVRUPA EYA NUMARASI ( European Article Number) EAN dr. UPC ABD’de ve Kanadada kullanlmakta ve bazen de evrensel bir sistem olarak deerlendirilmektedir. Bu sistemin normal uygulamas on rakamdan meydana gelmitir. —> ekil. EAN ise —> ekil on saydan oluan eya numarasn gelitirmitir. Bu sistem Avusturya, Avustralya, Belika, Fransa, rlanda, ekoslovakya, Danimarka, talya, Japonya, Lksemburg, Hollanda, Yeni Zelanda, Norve, Gney Afrika, spanya, sve, ngiltere, Almanya ve Yugoslavya tarafndan kabul edilmitir.




    BAROGRAF, Belirli bir sre ierisinde, mutlak hava basncn m bar (0,750062 mm Hg) veya tor (1 mm Hg) cinsinden yazl olarak kaydeden basn l cihaz.

    BAROLUKS, Maden iletmelerinde yeralt ve yerst hava basncn m bar (0,750062 mm Hg) veya tor (1 mm Hg) olarak gsteren mutlak hava basnc lme cihaz. Baroluks ile hava ebekesinin belirli noktalarnda lme yaplr ve bulunan basn deerleri vastasyla llen noktalar arasndaki basn fark tesbit edilir.

    BAROMETRE, 1) Hava basncn lmeye yarayan cihaz. 2) Basnler.

    BAROMETRK YKSEKLK TAYN, Akhava basnc kullanlarak yaplan ykseklik tayini. Deniz seviyesinden itibaren, 20C s ortamnda her 11m ykseklik iin civa seviyesi 1 mm der. Ykseklik arttka bu rakam deiir. rnein 3000 m den sonra civa stununun 1 mm deimesi iin yaklak 14 m yksee klmas gerekir. Havann nem durumu ile enlem derecesi ve zellikle meterolojik koullarn deimesi bu olayda etkili olur. Bu yzden nemli dzeltmeler yaplr. ki tip barometre mevcuttur. Madeni ve cval, cval olanlar ise tiptir.
    1
    Ykseklik, h= 8019 ———— (1+0,0037 tm) Bm

    forml ile hesaplanr.
    Bm: Ortalama hava basnc
    tm: Ortalama s derecesi
    BARUT, Patlama hz dk, gherile (NaNO3 veya KNO3 - %70-80), kkrt (% 3-14) ve odun kmr tozu (% 12-20) karmndan meydana gelen patlayc madde. Buna “karabarut“ veya “madencilik barutu“ da denir. Olduka yava yanar; bu nedenle itici bir etki yapar. Fazla duman karr. Bir patlama deliine hapsedilmi barut atelendiinde 400m/s hzla yanar fakat ok dalgas olumaz. ni yanma sonucu oluan gazlar kaya ktlesine bask yaparak delik boyunca kayac blok eklinde krar; ayrlan kaya blok ktlesinde daha fazla hasar olumaz. Bu sebeple barut tercihen dekorasyon talarn byk bloklara ayrmada kullanlr. Bu patlayc suya kar ok h***astr; bu yzden su ieren patlatma deliklerinde kullanlmaz. —> Pamuk barutu, Dumansz barut.

    BARUTU, Kayalar ve madenleri kolay kazlabilir hale getirmek iin patlatlmak amac ile delinen deliklerin, patlayc madde ile doldurulmas ve atelenmesi ilerini yapabilen eitilmi, ehliyetli kii . Patlayc maddenin kullanlmas ve tanmas yalnz barutu tarafndan yaplr.

    BARUT HAKKI, —> mla hakk.

    BASAMAK, 1) Kk atml fay. —> Kerti. 2) Ak iletmelerde, rtkaz ve retim iinin verimli ve gvenli yaplabilmesi iin oluturulan teras eklindeki kademelerde oluturulan dzlk. 3) Graden.

    BASAMAK EM, Basaman st noktas ile dip noktasn birletiren dzlem ile basamak dzlemi arasndaki a deeri.

    BASAMAK YKSEKL, Ak iletmede basamak st seviyesi ile alt seviyesi arasndaki dikey mesafe.

    BASAMAK TAI, Mermer iletmeciliinde, merdiven geniliinde veya en az boyu 80 cm olan ve basamak profili kesidinde masif ve yekpare olan talar.
    BASIC, (Beginneer’s All-purpose Symbolic Instruction Code). Bilgisayar veya elektronik veri ileme sisteminde programlama renmeye yeni balayanlarn kolayca kullanabilecei genel amal bir programlama dili. En byk zellii etkileimli (interactive) olmasdr. BASIC yorumlaycs, bir program dorudan iletebilecei gibi, tek bir program komutunu da iletebilir. Program, yazlm esnasnda sz dizim hatas varsa hangi satrda olduunu ekranda annda bildirir ve kullancya dzeltme ans verir. BASIC dili iki nemli ksm ile tanmlanabilir. Bunlar, kaynak program ve program oluturan satrlar ile sistem komutlardr. Bu iki ksm kullancya denetleme ve biimleme olana salar.—> Bilgisayar.

    BASINLI AKIKAN YATAKLI YAKMA SSTEM,—> Akkan yatakl yakma sistemi.

    BASINLI AKFER, Alt ve st su geirmez tabakalarla snrlanm akifer.

    BASIN ATLAKLARI, —> Oturuma atla.

    BASINLI FLTRE, Linyit, kil ve kaolan lam gibi szmesi zor svlarn szme hzn artrmak iin mnavebeli olarak vakum ve basn (pres) uygulanan, kesintili alan filtre.




    BASINLI HAVA, 1) Havann, pistonlu, santrifuj veya turbo kompresrlerle sktrlmas ile elde edilen, daha ziyade patlayc gaz ortam olan yerlerde ve zellikle madencilikte grizu tehlikesi olan yerlerde vin, martopikr, martoperforatr, vantilatr vb. makineleri altrmakta kullanlan; emniyetli fakat elektrik enerjisi kullanmna nazaran ok daha pahal olan g kayna. 2) Sitim. 3) Tazyikli hava. 4) Muzayyik hava. 5) Sktrlm hava.


    BASINLI HAVA ALTINDA TUNEL AMA, —> Keson.

    BASINLI HAVA LE PATLAMA (AIR-DOX), ok yksek basnl (sv) havann, lam deliine yerletirilen elik bir kovan iine baslmasndan sonra aniden boaltlmas ile patlama yntemi —> Patlayc madde.

    BASINLI HAVA LE RAMBLE, —> Pnmatik ramble.

    BASINLI HAVA KAAI, Tesisat iyi denmemi veya peryodik bakm yaplmam basnl hava ebekesinden szan basnl hava. Basnl hava kaaklar aada rnek olarak belirtilen g kayplarna sebep olur.
    Havann Kaan havay
    kat 7 Bar’da retmek iin
    delik ap hava kaa gereken g
    (gerek
    boyut)
    mm dm3/sn kW
    ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
    0,4 0,2 0,1
    1,6 3,1 1,0
    3,0 11,0 3,5

    BASINLI HAVA TENEFFS STASYO-NU, Ani boalma tehlikesi olan yerlerde ge-rektii zaman kullanlmak zere hazrlanm basnl hava teneffs tertibatlarnn bulunduu yer.

    BASINLI HAVA TENEFFS TERTBA-TI, Ani boalma tehlikesi bulunan iyerlerinde ocan basnl hava ebekesinden faydalanlarak kurulan ve gazl bir ortamda belirli bir sre orada bulunanlarn yaamlarn devam ettirmelerini salayan teneffs tesisi.

    BASINLI SU DZEY, Basnl akiferdeki suyun hidrostatik basn altnda ykselebilecei dzey.

    BASIN METAMORFOZU, Yalnz st tabakalarn basnc ile meydana gelen bakalam. —> Metamorfoz.

    BAST MAARA AIKAYAK LETME METODU, Daha ziyade tavan ok salam, ekli gayrimuntazam ve kalnl fazla olmayan maden yataklarna tatbik edilen hazrlk ileri bir kuyu ve rekuptan veya yalnz bir rekuptan ibaret olan, cevher kesildikten sonra ilerletimli veya dnml olarak almak suretiyle gerektii takdirde topuk da braklarak cevher yatan oyup boaltma esasna dayanan tahkimatsz yeralt (retim) iletme metodu. Bu usulde cevherden kalan boluk bir maara tekil eder. Pratik, fazla yatrm gerektirmeyen, randmanl olmakla beraber uygulanma sahas ok dar olan bir iletme metodudur.

    BAST TAHKMATLI AYAK LETME METODU, Esas itibariyle eitli meyillerdeki ince damarlara (damar kalnlarsa ramble usulne geilir) tahkimatsz, —> Baaa ve bayukar akayak iletme metotlarnn bir uygulamas olan; kabak direk, domuzdam, beton ayak vb. malzeme kullanlarak tavan gmesinin nlenmesi esasna dayanan, aadan yukar mail (eik) dilimli veya dik dilimli olarak alan, aa veya kark tahkimatl (retim) iletme metodu. Bu usulde tavan sadece direklerle tutulur. Sonradan dolgu kullanmak gerekebilir. Usuln hazrlk safhas bayukar veya baaa alan akayak iletme metodlarnn ayndr. Bu usuln bir de ufki (yatay) dilimli uygulamas vardr. Ufki dilimli uygulama da, iki ana galeri arasnda kalan cevher, ufki dilimlere ayrlr ve stteki dilimden balayarak dnml bir ekilde alnr; dilimlerdeki ayaklar dikkate alnarak tekil edilen genel iletme dzeni yaklak 45’lik bir a yapacak ekilde yrtlr.
    BAST SARIMLI DAMAR, Bir elik halat sarm eklini belirten ve damar oluturan her sradaki tellerin ayr operasyonlar ile ayn ynde, fakat farkl a altnda rlen konstrksiyonlar. Sra telleri ile dier teller arasnda kk bir a fark bulunur.—> ekil.
    Basit Sarml Demetler

    BASKI KUVVET, 1) Sondaj esnasnda arazinin cinsine gre kesici uca verilmesi gereken kuvvet (kontrollu arlk). Graviteden dolay gelen kuvvet fazla ise azaltlr, az ise artrlr. Bask kuvveti sondajda en nemli faktrlerden biridir. Genelde bask arttka ilerleme de artar. Sert formasyonlarda artrlan bask, ilerlemeyi artrr. Ampirik olarak ilerleme, devir saysnn basknn k kuvvetiyle arpmna eittir. Yani i (cm) = n (D/dk.) . pk (ton). Burada k yumuak formasyon iin 1,2, sert formasyon iin 2,3 kabul edilmektedir. eitli artlarda snrl olan bask kuvveti sondajda kompleks bir karakter arzeder.
    2) Delik delme esnasnda martoperforatre tatbik edilen ilave kuvvet. —> Martoperfaratrn delme hz.
    Bask Kuvveti


    BAAAI, 1) Yan tata veya damar ierisinde yukardan aa doru srlen meyilli yollar. 2) Desandri.

    BASMA, —> Tavan basmas.

    BASTIRICI, —> Reaktif.

    BAAAI AIKAYAK LETME METO-DU, Bilh***a fazla yatml, tavan ve taban salam olan, cevheri salam olmayan filonlarla ince damarlarda ve kazlan cevheri salam olan kaln damarlarda alt katlarda hazrlk yapmadan cevheri aadan yukar tamak, alt katta hazrlk yaplmsa kazlan cevheri maden yata iinde srlm bayukardan veya brden aa aktarak panodaki nakliyat salamak esasna dayanan, aln iki tarafa doru basamak eklinde, tahkimatsz veya ok az tahkimatl (retim) iletme metodu. Bu usulde gerekirse bir ksm cevher topuk olarak da braklabilir.

    BAKALAIM, —> Metamorfoz.

    BAKALAMA, —> Metamorfoz.

    BAKALAIM KAYALARI,—> Petroloji.

    BAKALAIM MADEN YATAKLARI, —> Metamorf maden yataklar.

    BA LAMBASI, —> Madenci ba lambas.

    BAYUKARI, Yan tata veya damar ierisinde aadan yukar doru srlen meyilli yol. Ta ierisinde srlen meyilli yollar iinde nakliyat nitesi yoksa tabayukar, vin veya varagel gibi tama niteleri varsa, vin veya varagel diye isimlendirilir.

    BAYUKARI AIKAYAK LETME ME-TODU, —> Baaa akayak iletme meto-dunun aadan yukar uygulanmas esasna dayanan ve panodaki nakliyat aaya doru gravite ile salanan, hem aada alan iileri korumak ve hem de alt klavuzun cevherle dolmasn nlemek iin ayakla pano arasnda ya topuk braklarak ya da atal direklerle kapak yaplmak suretiyle alan tahkimatsz (retim) iletme metodu. Baaa ak ayak iletme metodunda olduu gibi bu metodun tatbikinde de aln, ters merdiven, eik veya dz olarak dzenlenebilir.

    BAYUKARI RAMBLEL AYAK LET-ME METODU, 5-6 m. genilii olan salam cevherli (tavan ve taban salam olmayabilir) dik yatml maden yataklarnda —> Bayukar akayak iletme metodunda olduu gibi hazrlk yaplarak kazs yaplan cevher alt ana nakliyat yolundan alnp ramble malzemesi de st ana nakliyat yolundan getirilmek suretiyle metal, kmr ve tuz maden yataklarnda uygulanabilen rambleli (retim) iletme metodu. Bu usulde aln dz veya diyagonal dili (ters graden), ters V veya piramit eklinde olabilir. Cevher nakliyat ve insan inii k iin ramble iinde braklan (tler) kelebeler aa, elik, beton veya tuladan yaplabilir. Bu metot orta kalnlkta ve kaln damarlarda da uygulanabilir.

    BATAK JG, Batak ykama kasas denir. Sabit elekli jigler grubuna girer. Batak (Batac) kelimesi Baum ve Tacub kasalar szcklerinden retilmitir . Baum tip kasada olduu gibi, kasas hava ve ykama blgesi halinde ikiye blnmeyip ; kasann tm alan ykamaya tahsis edilmi, bylece ykama alan geniletilmi, kasas seri halde hava emberleri ile donatlm, bu emberlerden iki adedi her blmede sabit elek altnda ve elein tm genilii boyunca uzatlarak kasaya verilen havann kasada niform dalmla her noktada eit pulsasyon salanm ykama (zenginletirme) nitesi. —> ekil, Jig, Baum jig, Kmr ykama yntemleri.

    BATARLAMA, 1) Byk atmlardan kan ve yklemesi yaplamayan iri paralar, martoperforatrlerle yeniden delerek yaplan ikinci bir ateleme ilemi. 2) Yeralt iletmeciliinde normal ateleme ile kazlmam ksmlarn kazsn salamak iin ksa lam delikleri delinmek suretiyle yaplan ateleme. 3) Batar atma.

    BATARYA, 1) Birbirine benzer birka nitenin biraraya getirilerek belirli biimde eklenmesinden oluan takm. 2) Akmlatr. —> Sell.

    BATIRMALI KUYU, —> Keson kuyu.

    BATYAL FASYES, Denizlerin k geirme-yen 200-800 m. arasndaki derinliklerinde biriken keller.

    BAUM JG, Malzeme ve ykama suyunun verildii kasada suyun, piston yerine hava basnc ile aa yukar hareketini salayarak zenginletirme yapmaya yarayan ykama (zenginletirme) nitesi. Sabit elekli jiglerdendir. —> ekil, jig, Batak jig, Kmr ykama yntemleri.

    BAYER YNTEM, Boksit cevherinden sodyum hidroksit katksyla otoklavlarda yksek basn (15 atm) ve scaklkta (210C) sodyum aluminat zeltisi elde edilerek, bunun; buharlatrc, seyreltici, durultucu (aluminat zeltisinin amurlardan ayrlmas iin), bozundurucu (aluminatn zmesi ve alminin yaklak % 55’nin kmesi iin), durultucu (hidratl alminin zeltiden ayrlmas iin), dner szge (hidratl alminin suyundan ayrlmas) ve dner frn (hidratl alminin 1200C’de kavrulmas ve almina haline dnme iin) gibi nitelerden geilerek —> Almina (Al2 O3)’nn elde edilmesi.

    BAZ, 1) Nirengi ebekesinde h***as llm kenar. 2) Kaz ilerinde yaplan veya yaplan ii belirlemeye esas olarak alnan doru paras. 3) Asitle birleince tuz oluturan madde. 4) H***as olarak llen ve koordinat deerleri belli olan doru paras.

    BAZ LATASI, Optik yntemle uzunluk lmede kullanlan ve hesaplama kolayl bakmndan 2 m uzunluunda olan zel gere. Baz latas, sehpas zerinde olmak zere uzunluu llecek dorunun u noktasna kurulur. Dier ucunda saniye teodoliti bulunur. 75 m ye kadar olan uzunluklar h***as olarak bu yntemle llebilir. —> ekil.

    BAZALT, Dar anlamda melafir ve diyabaz ile birlikte anlan ve tersiyerden gnmze kadar geen jeolojik zamanda olumu bazik volkanik kaya. Seyrek kullanlan bir terim olan melafir ve sk kullanlan diyabaz, mezozoik ve paleozoik devirlerinde olumulardr. Diyabaz genellikle gang eklinde tezahr ettiinden farkl bir i yap gsterir. Yap ta olarak tercih edilen bu kayalar, salam ve dayankl yap zelliinden dolay eritilerek ii bazaltla kaplanan borular madencilikte ramble malzemesi naklinde, plaka halinde dklm olanlar da andrc malzemelerin stokland silolarn ve oluklarn kaplanmasnda kullanlr. Ayrca bazalt, parke ta olarak yol kaplamalarnda da kullanlr.

    BAZALTK POMZA, —> Pomza ta.

    BAZALTLI BORU, Ramble malzemesi vb. andrc malzemenin boru iinden gemesi gibi durumlarda, srtnmenin andrc etkisini azaltmak iin sinterleme suretiyle ergitilmi bazalttan (sinter-bazalt) dklerek elde edilen ve dna elik zarf geirilen zel boru.

    BAZK BESSEMER METODU, —> Thomas metodu.

    BAZK KAYA, Bileiminde kuars bulunmayan ve silis miktar % 40-52 olan, bnyesindeki minerallerin byk ksm magnezyum, kalsiyum ve demirli, koyu renkli kaya (rnek: Peridotit % 41-45 silis ihtiva eder.)

    BEKHU (BACK HOE), —> Terskepe.

    BEKLEME BARAJI, 1) Maden ocanda yangna msait panolarn, herhangi bir yangn vukuunda abuk kapatlmalarn salamak zere, bu panolarn giri ve k yollarnda nceden yaplm, panoda alma sresinde geie imkan veren baraj gvdesi ve barajn kapanmas iin yeterli hazr malzeme. 2) Su patlamasna kar kaps ile birlikte nceden ina edilmi baraj.

    BELKA GRANT, Kk, beyaz lekeli siyah mermer eidi.

    BELRL MMKN REZERV, 1) Cevher yata en az bir taraftan tesbit edilmi veya 2-3 taraftan ortaya karlm olmasna ramen cevher kalitesi genel durumu ile tesbit edilmemi, iletme esaslar yaklak olarak bilinen rezerv. 2) Evvelce aranan ve ksmen iletilmi maden yataklarnda madenin km olmas veya dkmanlarn yeterli olmamas halinde veya arama skl muhtemel rezerv snfna alnmasna yeterli olmayan rezerv. 3) Dzenli yataklarda 1600-400 m. aralklarla, dzensiz yataklarda da 400-100 m. aralklarla yaplan sondajlarla tesbit edilen rezerv.

    BELLEME, Uzun ayaklarda ayak tahkimatn takviye iin alna paralel sarmalarn altna ve ayak alnna dik olarak yerletirilen sarma. Gerekirse takviye olarak, bellemelerin zerinden, takviye ettikleri sarma direklerine paralel olarak sren direkleri de srlr. —> Sren.

    BELRSZ HATALAR, —> Tesadfi hatalar.

    BENT, 1) Basnc veya temperatr farkl iki ortamn arasnda braklan ve bu iki ortamn birinden dierine geite uyum salanmasna yarayan yer. 2) Kk baraj.

    BENTONT ; Forml Al4Si8O20(OH4). nH2O olan, genellikle ayrm volkanik kllerden oluup; dkmclkte, renk amakta, sabun ve dier temizleme malzemelerinin yapmnda, sland zaman kabarp gzenekleri kapad iin sondaj kuyularnda kullanlan, aluminyum ve magnezyum silikat minerali ihtiva eden, montmorillonit bakmndan zengin kil.Bentonitin ticari olabilmesi iin kendi hacminin en az be kat iebilmesi gerekir. Normal olarak iyi nitelikli bentonitler 10-20, ok ender bentonitler ise 15-30 kat iebilirler. Genellikle kendi arlnn 5-6 katndaki suyu absorbe ederek 12-15 kat hacim art gsteren bentonitler kaliteli saylrlar.Bentonitleri be grupta toplamak mmkndr:
    1) Alkali bentonit (Na-Bentonit), 2) Yar alkali bentonit (Ca-Na-Bentonit), 3) Toprak alkali bentonit (Ca-Bentonit), 4) Toprak alkali yar bentonit, 5) Aktifletirilmi bentonit. Alkali bentonit, ok gelimi vizkozite, tiksotropik ve plastik zelliklerine sahip iken, Ca-Bentonit stn aartc ve absorpsiyon zelliklerini haizdir. Buna gre, Na-Bentonit sondaj amuru hazrlanmasnda (%40); dkm kumu ve pelet balayc olarak (%30) uygulama alan bulurken; Ca-Bentonit yalarn, eker, meyve sular v.b.’nin rafinasyonunda (%15) kullanlr. Ticari ilemler OCMA (Oil Companies Material ***ociation) ve AP (The American Petroleum Institude) standartlarna gre yaplr.

    BENZN, Karbonlu hidrojenlerin (petrol, bitml ist, -marn, maden kmr ve linyit) damtlmas ve petroln kraking’i ile elde edilen ok uucu renksiz ve tr kokulu akaryakt. Yalar ve kauuu eritme zellii vardr. Kolay yanar. Buhar, hava ile patlayc bir karm meydana getirir. Younluu 0,65, kaynama noktas 65-95C.

    BENZNL LAMBA, —> Emniyet lambas.

    BENZOL, Aromat birleiklerinin temel maddesi (C6H6), su berraklnda, k krc, younluu 0,88, kaynama noktas 80,5C, eter kokulu, kolay yanan bir akaryakt. yot, kkrt, fosfor, reine ve yalar eritir. Takmr katranndan yan rn olarak elde edilir.

    BERLYUM BRONZU,—> Paris bronzu.

    BEK ARABASI, V kesitinde, yana devrilmek suretiyle tumba edilen ocak arabas.

    BETA SEPYOLT, —> Lleta

    BETON KOVASI, —> Fonsaj kovas.

    BETON, Kum, akl, cruf vb. maddelerin imento ve su ile karmyla elde edilen bir yap malzemesi.

    BETONARME KIRMASI, Mermer iletmeciliinde, 0,7-25 cm arasnda krlm ta.

    BETON MUAYENE EKC, Kayalarn ve betonun mekanik zelliinden yararlanmak suretiyle krlma mukavemetlerini tesbit etmeye yarayan gere.

    BERL, [ Be3 Al2 (Si O3)6 ], Hem bir berilyum cevheri hem de kymetli ta olarak kullanlan, doada alt keli iri kristaller halinde yeil,mavi, beyaz, sar, krmz, pembe renklerde olabilen berilyum aluminyum silikat minerali. Sertlii 7,5-8, younluu 2,8 gr/cm3’dir.
    Sanayide (alam,metal,seramik) kullanlan berilin en nemli kayna berilyum cevheridir. Beril, asil ve adi olmak zere iki tr olarak snflandrlr. Berilin byk blm feldispat ve mika madenciliinin yan rn olarak retilir.
    Rengi bulank olan adi beril granit, gnays, pegmatit ve mikaistlerin arasnda tali mineral olarak bulunur. effaf, gzel yeil ve gzel mavi renkli olan asil beril ise mcevher olarak kullanlr. Yeil berile zmrt denir. Zmrtn rengi, iindeki kromoksitten gelir. Sar, yeilimsi, deniz suyu renginde ve mavi renkli beril kristallerine “ akvamarin” denir.
    Btn beril kristalleri frnlanrsa yani kzdrlrsa hem renk hem de ekil deiikliine urar.

    BERLYUM (Be), Hava ve uzay sanayiinde, nkleer reaktrlerde, bakr alamlarnda ve atomik aratrmalarda kullanlan gri renkli hafif metal element (zgl arl 1,85 gr/cm3, atom numaras 4, atom ktlesi 9,012). X nlarn geirmesi nedeniyle x nlar tpnde k ve nm penceresi olarak ince levhacklar hlinde kullanlr. Yksek ergime scakl ve ok ince levhalarn bile ntronlara kar etkili olmas, saf berilyumdan nkleer sanayide ntron yavalatc olarak yararlanlmasn salamtr. Berilyum oksidi (BeO) nkleer reaktrlerde seramik malzeme olarak kullanlr. Be ve bileiklerinin tozlar akcierlerde ldrc zehir etkisi yapar. —> Beril.

    BERLYUM TUNCU, Bakr ve berilyum (% 2) alam. Nikel ya da kobalt da katlabilir. Bakr alamlar arasnda en serti ve en esnek olandr. Su verilirse yumuar ve ktleye kolay biim verilir, —> Menevilemeden sonra ise sertleir ve esneklik kazanr. Mekanik ve elektriki zellikleri dolaysiyle makine sanayiinde ve elektroteknikte; kesicilerin , kontaklarn, yaylarn imalinde ve maden ocaklar iin kvlcm karmayan takmlarda kullanlr. Korozyona dayankldr.

    BETA ALI, —> Alta.

    BEYAN, 1) “3213 sayl Maden Kanunu”unda kullanlan bir terim olup, maden iletmecilii yapan veya bunlar adna hareket eden yetkililerin, resmi kurululara herhangi bir durumu belirlemek veya aklamak amacyla vermi olduklar yazl belge. 2) Genel anlamda, syleme, aklama. 3) Bir hukuk durumu veya bir olayn varln dorulama, bildirme.

    BEYAZ BAKIR, Bir tr bakr, inko ve arsenik alam.

    BEYAZ MENTO, Demiri dk ve CaCO3 tenr yksek mermer ile kaolinin 1450-1500C arasnda piirilerek elde edilen klinkerin % 3-5 arasnda al ta kartrlarak tlmesi ile retilen imento. —> imento.

    BEYAZ DKME DEMR, —> Dkme demir.

    BEYLER, 1) Bilh***a darbeli sondajda kuyuda oluan formasyon-su karmn (bulama-amur) kuyudan boaltmaya yarayan ve halatla kuyuya indirilip ekilen alt klapeli zel kap. 2) Sondaj kovas.

    BLANO, 1) Madencilikte her iletme izni iin ayr ayr, ynetmelikteki rnee
    gre hazrlanacak ve sadece Devlet hakk, madencilik fon katks, ihbar ve buluculuk haklarnn hesaplanmasnda geerlilii olan belge. 2) Her firma veya iletmenin bir yllk faaliyet sonucunu gsteren belge.

    BLANO BRT KRI, Ynetmelikteki rnee gre hazrlanm bilanoda; genel ynetim giderleri pay hari tutularak hesaplanan kr.

    BLANO REZERV, Dou bloku lkelerinde kullanlan bir rezerv snf. Varl belirlenmi olan cevher ktlesinin yani jeolojik rezervin ulusal ekonomi asndan yararlanlabilecek nitelikte olan blm.

    BLEZKL YALAMA, —> Yalama sistemleri

    BLEK G VE ISI SSTEMLER, —> Kojenerasyon sistemi.

    BLG, 1) nsan aklnn erebilecei olgu, gerek ve ilkelerin btnne verilen ad. 2) renme aratrma veya gzlem yoluyla ulalan gereklik. Bir nesneyi derinlemesine incelemek iin yaplan zihinsel ilemlerin salad sonu. Malumat. Vukuf.
    Belirli bir alanda renilen bilginin tmne BLM, insanlarn teknik ekonomik ve toplumsal alanlardaki iletiiminde kulland ve bilimin dayana olan bilginin, zellikle elektronik makineler araclyla, dzenli ve aklc biimde ilenmesini konu alan bilim dalna BLM (informatik), bilgilerin sistemli olarak dzenlenmesi, saklanmas, iletilmesi ve kullanlmasna da BLG LEM denir. —> Teknoloji.

    BLGSAYAR, ok sayda aritmetiksel veya mantksal ilemlerden oluan bir ii, nceden verilmi bir programa gre yapp sonulandran elektronik ara, elektronik beyin, kompter. Bilgisayarn bilgileri ileyebilmesi iin iki ana unsurun biraraya gelmesi gerekmektedir. Bunlardan birincisi ; bilgisayarn tm elektronik ve mekanik birimlerinden (Ana ilem birimi “Main Frame”, giri birimleri “nput”, k birimleri “Output”) yani cihazlardan oluan BLGSAYAR DONANIMI (HARDWARE) dir . kincisi ise, bilgisayar donanmlarnn hangi ilemi nasl yapacaklar, bilgileri nasl deerlendirecekleri, bilgilerin nasl saklanaca gibi konularda bilgisayar ynetmek veya bir bilgiyi ilemek zere yaplan programlama, yani bilgilerin nasl alnacan, bilgilerin hangi kurallara gre hangi sra ile ileneceini belirleyen programlar, yordamlar, deyimler ve ksacas

    BLGSAYAR YAZILIMLARI (SOFT-WARE)dir.Bilgisayarn ynetilmesi ilevini stlenen program ise LETM SSTEM olarak adlandrlr.Btn program derleyicilerini ve programlar kapsayan yazlmlar yneten iletim sistemi de
    DSK LETM SSTEM (DOS = Disk Operating System) olarak isimlendirilir.Bir programn ana bellee alnmasna bu PROGRAMIN YKLENMES denir. Gnmzde madenciliin hemen hemen her dalna bilgisayarlar girmi durumdadr. zellikle etkileimli (interaktif) bilgisayar programlar bilgisayar kullanmn basitletirmitir. —> izelge


    BLRK, 1) Belirli bir konudan iyi anlayan ve bir anlamazl zmlemek veya bir ikazasnda kazann olu nedenini belirlemek iin kendisine bavurulan kimse, uzman, ehlihibre, ehlivukuf, eksper. 2) Hukukta zmlenmesi zel veya bilimsel bilgiye dayanan konularda oyuna veya dncesine bavurulan kimse, ehlihibre (bilirkii), ehlivukuf (bilirkii).

    BLYALI DERMEN, Bir eksen etrafnda dnen ve iine zor anan tc bilyalar konan i cdar takoz, lastik veya zrhla kapl, kuru veya sulu tme yapmaya yarayan deirmen.

    BMS, 1) Birbirine balantsz, boluklu, snger grnml silikat esasl, birim hacim arl genellikle 1 g/cm3’ten kk, sertlii Mohs skalasna gre 6 civarnda, cams doku gsteren volkanik (kaya) madde. 2) Pomzata. 3) Sngerta. —> Pomza ta.

    BRERM BLEM,—> tektik karm.

    BRERM SICAKLII, —> tektik karm.

    BRERM NOKTASI,—> tektik karm.

    BRLETRC, Mermer iletmeciliinde,ta tekil eden muhtelif paralar dalmyacak ekilde birbiriyle balyan tabi imento.

    BRNCL ALMNYUM, —> Aluminann elektroliz yntemi ile indirgenmesi ile elde edilen alminyum.

    BSKV, Seramik endstrisinde tek piirimde elde edilen srlanmam ara rn, —> Hamlama.

    BTM, 1) Atmosferik ve kimyevi tesirlerden etkilenmeyen, yanc karakterde kahverengimsi sar, kahverengi veya siyah renkli tabii karbonhidratlar karm. Bitm sert (ozokerit, asfalt), yumuak svms (petrol) veya gaz (tabii gaz) eklinde olabilir. 2) Tabii asfaltn karbonslfrde eriyen ksm ile petroln damtlmasnda arta kalan ksm.

    BTML KALKER, Bileiminde bitml maddeler bulunan ve eki ile vurulunca bitm kokusu veren kalker.

    BTML ST, Genellikle ince taneli ve yaprakl yapda olan ve “kerojen” adl organik madde ieren, stld zaman sentetik petrol ve gaz retebilen tortul kayalara verilen isim. Bitml ist ; bitml eyl ve petroll eyl olarak da adlandrlr.Dnyadaki bitml ist yataklar ; kelme ortamlar, kalnlk, organik madde ierii, kmr ve dier hammadde kaynaklar ile birlikte bulunuuna gre ;
    1- Kahverengi-siyah denizel platform tipi ; 2- Glsel, 3- Linyitlerle birlikte bulunan bitml istler olmak zere balca ana grupta toplanabilirler.

    BYEL KOLU, Makinelerde bir ucu pistona bal br ucu —> Volan (dzenteker) eviren (ubuk) kol. Biyel tertibat pistonun itme hareketini (dorusal hareket), volan dnme hareketine (dairesel hareket) evirmeye yarar.

    BYOGAZ, Organik artklarn, hava alverii ile byk lde iliiinin kesildii olduka kapal bir yerde, balangta muayyen bir scakln zerinde, kimyevi bir deiiklie urayarak yanc gazlar neretmeye balamas olay sonucu ortaya kan gaz. Gelimi toplumlarda krsal alandaki aileler iin bir enerji kayna tekil eden bu uygulama yeryznde yaylma gstermekte olup, lkemizde son senelerde Tarm Bakanl bnyesinde bu konu ile ilgili bir birim oluturulmutur.

    BYOKMR, Linyit kmrlerinin 4-5 cm apnda ve oval olarak kirele biriketlenmesi sonucu elde edilen rn.

    BYOSTRATGRAFK BRM, inde bulunan zel bir fosil topluluu dolaysiyle, komu kayalardan ayrlabilen kaya tabakalar.

    BYOTT , Forml K (Fe, Mg)3 (Al,Fe) Si3 O10 (OH, F)2 olan monoklinik mika; karamika, siyah renkli, heksagonal yapraklar biiminde bulunur. Biyotitler, demir-II, demir-III, magnezyum kutuplar arasnda bir seri oluturur. —> Mika.

    BLSTER BAKIR, indeki oksitlenebilen empriteler (yabanc maddeler) cruf ve gaz haline getirilmek suretiyle ayrlm olan, yksek tenrl metalik bakr. Blister bakrn iindeki bakr oran % 77-99 arasnda deiir. Kkrt oran ise % 0,25-0,75 arasnda olabilir.

    BLOK, Planl olarak ve belirli bir sre ierisinde yaplmas dnlm retim iin hazrlanan ve boyutlandrlm maden yata ksm. Bu hudutlamada kitle, genellikle dikdrtgen prizma eklinde, ykseklii, eninden ve geniliinden daha fazla olarak boyutlandrlr.

    BLOK ALIMA YNTEM, Dner kepeli ekskavatr (bager, kazc)’nn kullanld rt-kaz iinde uyulanan alma. Bu yntemde kazc, blok iinde olup, paletlerin konumu ve yry yn dilim ynne (kademe boyuna) paraleldir. Nakil arac (bant konveyr veya demiryolu nakliyat) dilim dnda ve dilim dorultusundadr. Blok bykl, kullanlan kazcnn boyutlarna gre deiir.—> ekil. Bu yntem blok alma ve —> Yar blok alma yntemi olarak iki ekilde uygulanr. —> Kaz Yn, letme Yn, Kapal letme, Ak letme.

    BLOK ZELTi YNTEM, Yerinde zelti madencilii (liing) ile bilinen kapal iletmeciliin birlikte uyguland maden iletmecilii. Bu yntemde dk tenrl madenler yeralt odalarna doldurulur ve odann st ksmna konulan zc sv aaya cevher iine szdrlr. Bu durumda maden ykl zelti, madeni elde etmek iin yeryzne pompalanr. —> Liing.

    BLOK DMES, —> ev durayszlk.

    BLOK GERTMEL AYAK LETME METODU, 100 metreye kadar ykseklikleri olan cevher kitlelerinin, belirli boyutlarda (30x50x100 m) altlar kesilerek stndeki tabakalarn tazyii veya cevherin kendi stabilitesinin azl nedeni ile gmesi veya bloklarn etrafnn kesilmesi salanarak damar halinde veya kitle halindeki maden yataklarna uygulanan yeralt (retim) iletme metodu. Blok gertmeli ayak iletme metodu, cevheri yatay bloklara ayrarak veya ayrmadan panonun bir ucundan balayarak cevherin altn tavandan tabana kadar kesip geri ekilerek tavandaki gen cevheri almak suretiyle de yrtlr. Usul emniyetli, merkezi retime (konsantrasyona) msait olmakla beraber uygulamada aksaklklar olmas halinde baka metoda gemek gtr.

    BLOK GERTMES, ok kaln ve krlgan cevheri ihtiva eden maden yataklar, bloklara ayrldktan sonra bu bloklarn altlar (topuklar) atelenerek bloun gmesi salanmak suretiyle retim yaplan iletme yntemi.

    BLOK KAYMA, —> ev durayszlk.

    BLOK TARZINDA LETME, Kaln ve genellikle mukavemeti az olan maden yataklarnda kitlenin, st ste veya yanyana gelen panolara blnerek alnmas metodu. Maden kitlesi, ya panonun dilimlere ayrlarak veya kitlenin arlndan istifade edilerek gertilmesi suretiyle alnr.

    BLOKAJ TALARI, Mermer iletmeciliinde 7-25cm arasndaki ebatlarda krlm ta.

    BLOV AVT PREVENTER, 1) Sondaj yapld srada rastlanacak basnl gaz ve svlarn darya kontrolsz fkrmasn nlemeye yarayan koruyucu kuyu az tertibat (vana). 2) Noel aac. 3) B.O.P. —> ekil.

    BLUM, 12,5-12,5 cm’den daha byk ve kare kesitli olan genellikle, ktklerden haddeleme veya dorudan srekli dkm suretiyle elde edilen haddelenmi demir klesi.

    BOME, —> Gravite.

    BONANZA, Bilh***a altn ve gm madenlerinde rastlanan fevkalade derecede zenginlemi durumdaki cevher kapan.

    BOND KANUNU, Tanelerin hacimleri ve yzey alanlarnn, gerekli krma iinin hesabnda ele alnmas gerektii grnden hareket ederek, ortaya konulan, modern krma ilemi kabllerine dayanan ve krma ileminde harcanan i miktarn ifade eder.—> Charles genel krma kanunu.

    BOR, Periyodik sistemin nc grubunun banda bulunan 2,34 gr/cm3 zgl arlkl ve 2300C’da ergiyen element. Doada serbest olarak bulunmaz; oksijenle birleerek bor tuzlar eklinde veya silikatlar hlinde bulunur. Doada 200’e yakn bilinen bor bileikleri iinde ticari nemi olan bor minerlleri, —> Boraks,—> Kernit, —> leksit, —> Probertit, —> Kolemanit, —> Pandermit, —> Szaybelit, —> Hidroborasittir.
    ok geni ve eitli alanlarda ticari olarak kullanlan bor mineral ve rnlerinin kullanm alanlar giderek artmaktadr. Bor minerlleri ve rnlerinin kullanld sanayi sektrleri, cam, seramik, temizleme ve beyazlatma, yanmay nleyici maddeler, tarm, metalurji, nkleer sanayileri vb’ dir. Bor elementi oksijenli bileikleri eitli elementlerle tek tek veya birka elementle birlikte minerl grubu oluturur. Bor minerlleri B2O3 ieriine gre deerlendirilir. Bor minerllerini gruplandrmak gerekirse; 1)Kristal suyu ieren boratlar, 2) Bileik boratlar (hidroksil ve / veya dier tuzlar ile), 3)Borik asit (s***olit veya doal borik asit), 4)Susuz boratlar, 5) Borofluoritler, 6)Borosilikat minerlleri olarak tefrik edilirler.
    Bor mineralleri genelde konsantre ve rafine rn olarak pazarlanrlar. Rafine rnler boraks dekahidrat, (10 sulu boraks; kolemanit + soda kl reaksiyonuyla veya tinkaln zndrlp tekrar kristalletirilmesiyle); boraks penta hidrat (5 sulu boraks), anhidrik boraks (susuz boraks) ve borik asittir. eitli bor minerllerinden rafine bor rnlerinin elde edilmesi EK-12 emada gsterilmitir.
    Bor minerallerinden elde edilen rnlerin ok geni bir kullanm alan vardr. Rafine bor rnleri, dorudan doruya kullanldklar gibi, sodyum metaborat, sodyum pentaborat ve sodyum perborat gibi bileikleri de endstrinin eitli alanlarna katk maddesi olarak girerler. —> ema. Bor rnleri ve bileiklerinin kullanm alanlar.

    BORAKS, 1) Boron minerallerinden 10 molekl kristal suyu ihtiva eden rafine soydum borat (monoklinal kristalli bor tuzu). Na2B4O7.10H2O. 2) Tinkal.

    BORAST, Sert kristal veya yumuak beyaz ktle halinde bulunan magnezyum borat (Mg6Cl2B14O26). Mstakilen bir yatak halinde oluabilecei gibi jips ve anhidrit yataklarnda da bulunur.

    BORAT, Bor asidi ile bir oksidin birlemesinden oluan tuz. Hekimlikte ve lehim ilerinde kullanlan borat, sodyum borat olup, boraks ya da tenekar adlar ile de alnr.

    BORKARBR, Borik anhidritin elektrik arknda karbonla indirgenmesiyle elde edilen (B4 C) ok sert bir madde.

    BOR KARPT , Boraks ve kok kmrnn karmdan elde edilen ; yapay elmasdan sonra, en sert yapay andrc (B6C).

    BOR MNERALLER, Bor elementi oksijenli bileiklerinin, eitli elementlerle mnferiden veya mtereken oluturduklar mineral grubu. —> izelge. Bunlarn en nemlileri —> Tinkal, leksit, Kolemanit, Pandermit gibi minerallerdir. Bor mineralleri B2O3 ieriine gre deerlendirilir. Bor minerallerini gruplandrmak gerekirse; 1) Kristal suyu ieren boratlar, 2) Bileik boratlar (hidroksil ve/ veya dier tuzlar ile), 3) Borik asit (s***olit veya doal borik asit), 4) Susuz boratlar, 5) Borofluoritler, 6) Borosilikat mineralleri olarak tefrik edilirler. Ancak ticari nemi olan bor mineralleri snrl olup, yukardaki listede gsterilmitir:
    Bor mineralleri genelde konsantre ve rafine rn olarak pazarlanrlar. Rafine rnler boraks dekahidrat (10 sulu boraks; kolemanit+soda kl reaksiyonuyla veya tinkalin zndrlp tekrar kristalletirilmesiyle); boraks penta hidrat (5 sulu boraks), anhidrik boraks (susuz boraks) ve borikasittir. eitli bor minerallerinden rafine bor rnlerinin elde edilmesi aadaki emada gsterilmitir.
    Bor minerallerinden elde edilen rnlerin ok geni bir kullanm alan vardr. Rafine bor rnleri, dorudan doruya kullanldklar gibi; sodyum metaborat, sodyum pentaborat ve sodyum perborat gibi bileikleri de endstrinin eitli alanlarna katk maddesi olarak girerler. Sayfa 48 ’de zet olarak bor rnleri ve bileiklerinin kullanm alanlar gsterilmitir.

    BO, Mermer ocaklarndaki bloklarda rastlanan sedimantasyon boluklar. Byk olanlara “Ana Bo”, kk olanlara “Ara Bo” denir; bloklarn yrtlp ayrlmasnda genellikle bu bo yzeylerden yararlanlr.

    BOLUK, —> Oda.

    BOLUK DUYARLII, Fnye (ateleyici) ieren yemlenmi bir arjn (verici), fnyesiz bir arj (alc) patlataca hava aral mesafesi.

    BOLUK TAHKM, Galeri tahkimat boyunduruunun zerindeki boluu tahkim etmek iin vurulan takoz ve yastk.

    BOYNUZ TAI, Bozuk renkli (esmer sar, krmz) , saydam olmayan —> Jasp. Boynuza benzedii iin bu isimle anlr ve ince taneli trne skarn iinde rastlanr. —> Sileks.

    BOYUNA KAMA, Manivela kolu, ark, dili, kasnak vb. makine paralarn mil ve akslara tesbit iin kullanlan kama.

    BOYUNA KEST, Bir maden yatann, galerinin veya demiryolu ebekesinin uzun ekseni boyunca dikey bir dzlemdeki izdm.

    BOYUNA PROFL, —> Profil nivelman.

    BOYUNDURUK, Galerilerde aa ba tahkimatnda iki ucu yan ve tavan basncn karlayacak ekilde intili olarak hazrlanp yandirekler zerine yerletirilen yatay veya tavan tana uyumlu direk. Boyunduruk metal profilden de yaplabilir.

    BOZUK DNAMT, Koku yayan veya sznt yaparak ambalaj kadn yalam olan dinamit. Bozulmu dinamitlerin ambalajnda boluk grlr. Bunlar turnusol kadn 15 dakikadan ksa bir zamanda krmzya boyar.

    BOZULMAMI NUMUNE, zel karotiyer veya sempler kullanlarak alnan, arazinin (temelin) zelliini aynen vermesi istenen hibir deformasyona uramam ve atmosferik etkilerden korunmu zel numune.

    BOYUTA GRE AYIRMA, eitli byklkteki tanelerin karmndan oluan malzeme tanelerini belirli boyutlara gre tasnif etmek suretiyle birbirinden ayrma ilemi. Bu ileme tane byklne gre tasnif de denir. Genellikle boyuta gre ayrma hava ceryan, elek (—> Eleme), su (—> Klasifikatr) kullanlarak gerekletirilir.

    BLGE, Madencilikte birka blmden oluan, retim ve ynetim birimi.

    BLGESEL BAKALAIM, —> Rejyonal-metamorfoz.

    BLM, Birka kartiyeden ve karodan oluan retim birimi.

    BLNME BOYUTU, —> Ayrma boyutu.

    BRE, 1) Tektonik hareketlerden meydana gelen basncn etkisi ile ortaya kan, keli kaya paralar arasndaki boluun pudinglerde olduu gibi silisli, kalkerli, killi, demirli vb. bir imento ile birlikte; sertlemesinden meydana gelen kaya ( tektonik bre). Genellikle imentonun rengi kaya paralarnn renginden farkl olduu iin bu cins kayalar cilalandklar zaman gzel bir grnm arzederler. 2) Keli kaya paralarnn aralarndaki boluun imento vazifesini gren magma ile dolarak sertlemesinden meydana gelen kaya (volkanik bre).

    BRE MERMER, —> Mermer.

    BREOD STRKTR, 1) Keli akllarn doal bir imento ile birlemesinden hasl olan kaya yaps. Kayacn imentosu madensel sularn brakt kellerden meydana gelmise buna tortul bre, magmann imento devini yapt hallerde meydana gelen kayaca da pskrk bre ad verilir. 2) Bre yaps.

    BRE YAPISI, —> Breoid strktr.

    BRKET, Toz ve krntlardan oluan maddelerin preslerde belirli fiziksel artlar altndaki katkl veya katksz bir ekilde muntazam geometrik hacimli olarak sktrlmas ile elde edilen tketim maddesi. Briket elde etme prosesine de briketleme denir. Bilh***a kmrler, yap ve yol malzemeleri briketlenerek tketime daha yararl ve kullanl hale getirilirler.

    BRKETLEME, nce taneli maddelerin yksek basn altnda veya bir balayc kullanarak presle daha byk paralar haline dntrlmesi.
    Briketleme;
    a) Uygulanan scaklk bakmndan: -Scak briketleme-Souk briketleme
    b) Kullanm yerine gre: -Sanayi briketi -Ev yakt briketi
    c) Uygulanan ynteme gre: - Katk maddeli - Katk maddesiz olarak gruplandrlabilir.
    En yaygn briketleme kmrde yaplr ve burada iki ama salanr.Birincisi, yeterli sl deere sahip tozlaan kmrleri deerlendirmek ; ikincisi ise yksek su ierikleri nedeniyle tuvnan olarak yaklmas g olan kmrlerin kurutma yoluyla sl deerlerinin arttrlmas ve arkasndan briketleme ile yksek sl deerli, salam bir yakt haline dntrlmesidir. Briketleme kmr dnda ; krom konsantreleri, demir tozlar, bakr konsantreleri, grafit, nikel tozlar v.b gibi malzemelere de deiik katk maddeleri kullanlarak uygulanr. —> Linyitlerin briketlenmesi.

    BRNEL SERTL, Sertletirilmi elik bir bilyenin muayyen bir ykle (P) sertlii llecek cismin yzeyine bastrlarak bilyenin cisim yzeyinde meydana getirdii kk daire eklindeki ukurun HB = [2P/D(D–šD2–d2)] forml ile bulunmu kg/m m2 cinsinden deeri. Formlde D bilyenin, d daire eklindeki ukurun aplardr. —> Rokvel Sertlii.

    BRONZ, Bakr ve kalay metallerin belirli oranlarda kartrlarak ergitilmesi suretiyle elde edilen alam.

    BROYNERT, —> Manyezit.

    BTU (British thermal unit), Bir libre (454 gr) suyun scakln bir fahrenhayt artrmak iin gerekli olan s miktar, ki bu yaklak bir kilokalorinin drtte biri kadardr. —> Ksaltmalar.

    BUHAR, 1) Kaynama scaklnn ok zerinde stlm maddenin younlamaya yakn gaz hali. 2) Az basn artmas veya scaklk dmesi ile tamamen sv haline gemeye hazr yani younlap sv hale gemeye yakn durumda bulunan bir maddenin hali. 3) Younlama noktasna yakn bir scaklkta buharlama faznda bulunan bir maddenin sis ve gaz olarak birarada bulunduu durum.

    BUHAR KAZANI, Buhar elde etmek iin; alev borulu, su borulu, alev ve su borulu olmak zere eitli sistemler halinde hareketli veya sabit zgaral veya yakt pskrtmeli olarak imal edilen tesis.

    BUHAR SANTRALI, —> Elektrik enerjisi retim tesisleri.

    BULAMA, —> Palp. lam.

    BULDOZER, nndeki ba saa ve sola dndrme hareketi verilemeyen; ancak yukar ve aa doru hareket verilebilen kazyp tayc (yayc) i makinas. —> Angldozer.

    BULON, —> Temel cvatas.

    BULUCULUK, Herhangi bir ruhsat dneminde, ynetmeliinde belirtildii ekilde, bir maden zuhurunun ortaya karlmas.

    BULUCULUK HAKKI, Maden yataklarnn bulunmasna yardmc olanlara tannan (maden hakk) maddi imkanlar.

    BUM, 1) Bagerde kepeyi tayan uzun kol. 2) Seren.

    BUNKER, —> Silo.

    BUREAU OF MNES YNTEM, Ferrik klorrn oksitleyici zelliini kullanan ABD “ Maden Brosu” aratrma merkezinde gelitirilen hidrometalurji prensiplerine dayal bakr retim yntemi. —> ekil.

    BURGU, 1) Gevek formasyonda delik delmek ve krnt numune almak iin kullanlan helezon ubuk. 2) —> Matkap ubuu.

    BURGULU NUMUNE ALMA AYGITI, Tane bykl 25mm ye kadar olan —> Toz kmr stoklarndan nmune almada kullanlan, boyut ve biimi TSE tarafndan belirlenmi, uzunluu 1m olan boru eklindeki elik veya aluminyum sapa ilitirilen apraz paraya monte edilmi iki duraan bak azl kanatlardan oluan gere.—> ekil, Numune.

    BURGU MAKNESYLE YAPILAN AIK LETME METODU (AUGER MINING), Yatay veya yataya yakn tabaka halindeki maden yataklarnda, ak iletme panosunda D/K oran ekonomik snra geldii zaman, yeralt iletmesine gemeden, pano alnnda galeri ama makineleri- bant veya spiral nakliyat sistemi kullanarak veya klasik usullerle birbirine yakn ve paralel; tavan, taban ve madenin stabilitesine gre; 50-150 m’lik tahkimatsz galeriler amak suretiyle ak iletme panosundan daha fazla retim yaplmasna imkan veren (retim) iletme metodu.—> ekil 1 ve 2.

    BURGU UCU, —> Lam burgusu.

    BUSTER, Yardmc nite.

    BUSTER KOMPRESR, Ana kompresrden daha yksek basnl hava elde etmek iin kompresrn hava emi tarafna veya basnl havann kullanld yerde basnc ykseltmek iin, devreye seri olarak kurulan yardmc kompresr.

    BUSTER PERVANE, Bir galeriden geen tm havann basncn ykselterek hava akmn artrmak iin galeride kullanlan yardmc pervane.

    BUSTER TULUMBA, Ana tulumbaya emi kolayl salamak iin kullanlan yardmc tulumba.

    BUSTER VANTLATR, Havalandrma sisteminde ana vantilatrn yksek depresyonla altrlmamas iin, direnci yksek olan yollara kurulan yardmc vantilatr.

    BUZULTAI, —> Moren.

    BNYE NEM, Havada kuru kmr numunesinin 105C scaklkta oksijensiz ortamda kalc bir arla ulancaya kadar kaybettii—> Rutubet.

    BR, Katlar veya tali katlar arasnda bulunan; zellikle maden naklinde kullanlan —> Kelebe veya i kuyu.

    BYK AIK LETME, Gnlk istihsali 1000 ton’dan fazla olan ak iletme.

    BYK HAZIRLIK, Ocaklarda ana kuyular, kat lamlarnn srlmesi, ana havalandrma ile su ihra sistemleri, tumba ve ykleme istasyonlar hazrlanmas ve bunlarn tehizi gibi amenajman ileri.

    BYK ONARIM, 1) Tesis, makine, cihaz ve aletlerin srekli ve kuvvetli bir basn ve temas veya s ve nem altnda bulunmayan veya bulunsa dahi ksa bir sre iinde krlmas, anmas, rmesi olaan olmayan ana paralarn veya tesis ksmnn fabrikasyon hatas, ayar bozukluu veya kaza gibi arzi nedenlerle krlmas, rmesi ve bozulmas sonucu deitirilmesi. 2) Olaan uzun dnemli revizyonlarn gerektirdii deitirme ve onarm.

  3. #3
    YAVUZ - ait Kullanc Resmi (Avatar)
    yelik tarihi
    Feb 2008
    Bulunduu yer
    stanbul
    Mesajlar
    61
    ndirilme
    0
    Uploads
    0

    Standart Resimli Madencilik Szl (c)

    Maden Terimleri Szl -C

    CAM, 1) Silis veya bor anhidriti gibi cam haline gelebilen, alkaliler gibi kolay eriyen ve kire gibi dayankll arttrc elementlerden meydana gelmi bir karmn ergitilmesiyle yaplan saydam ve abuk krlan madde. 2) Sra. 3) Kadeh.

    CAMBO, —> Jumbo.

    CAM CLA, Saydam minerallerinin ounda bulunan cila olup cam, da kristali, barit ve birok silikatlar bu grnm verirler.—> Minerallerin parlakl.

    CAM PL, —> Cam ynnden veya pamuundan, normal iplik yapm sistemlerine gre ekilmi veya szgelerden basn altnda elde edilmi cam iplik. Cam maddesi inceldike elastikiyet kazanr. Bu zellikten dolay, yaklak 0,5 mikron incelikteki cam iplikleri birbirleriyle katlayarak bkmek ve istenilen kalnla getirmek mmkndr. Cam iplii sanayide zel ekilde yaplm ss veya kadn eyalar dokunmasnda kullanlmakta ve bazen de fantezi iplik yapmnda dier mensucat ham maddeleriyle kartrlabilmektedir.

    CAM PAMUU, Pamuk yn halinde elde edilmi cam lifi. Cam pamuu, erimi cam kitlesinin 1500-1700C aras scaklkta ve yksek basnla gayet ince delikli (takriben 0,5-4 mikron) eleklerden geirilmesiyle elde edilir. Lif haline gelen camn, szge deliklerinden fkrma hz dakikada yaklak 21.000m. olmal ve kan lifler dnen bir erit zerine derek frn azndan derhal uzaklatrlmaldr. Pamuk yn grnnde olan cam pamuundan, normal iplik yapma sistemleri ile iplik yaplabildii gibi, sy ve elektii iletmedii iin kurutma sobalarnda veya buzdolaplarnda izolan olarak kullanlabilir.

    CAM YN, nce elyaf haline getirilmi cam yn. Elyaf incelikleri 3-4 mikron arasnda deiir. Bu malzemenin sya kar kt iletken olmas izolan olarak kullanlmasn salar.

    CANAVAR DD, 1) inden hava ya da buhar geince uyarc ses karan ve uzaklara kadar tehlike iareti vermek iin kullanlan ara. 2) Siren.

    CAP ROCK (Keprok), Petrol, gaz, tuz domu yataklarn rten geirimsiz rt tabakas. —> Petrol yataklar. —> rt tabakas.

    CARALOX, —> Korund.

    CARDOX SSTEM, —> Kardoks yntemi.

    CASNG, —> Muhafaza borusu.

    CEBRE, Raylar birbirine balamaya yarayan pabu.

    CEBR HAVALANDIRMA, —> Tali havalandrma.

    CEP, 1) Her tip galeri, varagel, vin dip ve balaryla ara katlarda; korunma, malzeme koyma vb. amalarla genellikle bu galeri istikametine dik istikamette alan ksa ve kr rekup veya snlabilecek boyuttaki yuva. 2) Petrol, doalgaz ve cevher yataklarnda ana ktleden ayr veya balantl olarak teekkl etmi kk zuhur. 3) —> Ni.

    CEP SANTRALI, —> Kojenerasyon sistemi.

    CER HALATI, Varagel ve vinte yk (arabalar) eken halat.

    CER KUES, Havai hatlarn tayc halatlarn gerdirmeye yarayan, zel ekilde hazrlanm elik konstrksiyon pilon.

    CER MAKARASI, —> Molet.

    CEVHER, Dorudan doruya veya baz ilemler sonucu zenginletirilerek endstride tketim yeri bulunabilen ve ekonomik deeri olan bir veya birka mineralden olumu kaya. Cevher, metal retiminin hammaddesini tekil eder. Deerli mineraller metalik elementleri iermiyorsa cevher tabiri yerine endstriyel hammadde deyimi kullanlr.

    CEVHER HAZIRLAMA, Cevheri, zenginletir-meye hazr duruma getirebilmek amacyla yaplan; krma, tme, tane byklne gre snflan-drma gibi ilemler topluluu.

    CEVHER ZENGNLETRME, Cevher hazrlama ilemlerine tabi olmu rnn; flotasyon, ar mayi, manyetik, elektrostatik vb. usullerin uygulanmas suretiyle metalurjik ilemler yaplabilir veya satlabilir nitelie getirilmesini salamak amacyla yaplmas gereken ilemler topluluu.

    CEVHER ZENGNLETRME ERS, —> Ykama erileri.

    CEVZ, —> Satlabilir.

    CHANGE KUM KONS, Derin ar ortam (ar mayi) ayrcs.—> Statik ar ortam (ar mayi) ayrclar, —> Kmr ykama yntemleri —> ekil.


    CHARLES GENEL KIRILMA KANUNU, Krlma hakknda yalnzca belirli krlma artlarn karlayan;—> Rittinger, —> Bond ve —> Kick kanunlarn genel bir diferansiyel denklemle ifade eden bir krlma kanunu:
    d(d)
    A=ƒ - C ———— kwh / t,
    d 01 da
    burada C ve a, ntegrasyon iin ayn zamanda deiken kabul edilen yalnz kaba zmler iin sabite olarak kabul edilen deerler,
    d01 : Besleme maln ortalama tane iriliini,
    d02 : Krlm maln ortalama tane iriliini ifade
    eder.
    Bu formlden a=2 iin —> Rittinger, a= 1 iin —> Kick, a= 1,5 iin —> Bond kanunu elde edilir. Krlmada a deeri yalnz 1, 1,5 veya 2 deerlerini deil, krlma artlarna bal olarak 1 ile 2 arasndaki btn deerleri alabilir.

    CFR (COST AND FREIGHT- MAL BEDEL VE NAVLUN), leme konu olan mallarn belirtilen var yerine kadar tanmas iin gerekli olan masraflar ve navlun bedelini satcnn demesi anlamna gelen uluslararas ticaret kavram. Ancak

    CFR anlamasnda, mallara ilikin kayp ve hasar riski ile birlikte, mallarn gemi bordasna aktarlmasndan itibaren meydana gelebilecek olaylardan kaynaklanan btn ek masraflar, mallar ykleme limannda gemi bordasna getii andan itibaren satcdan alcya devrolur. CFR terimi, mallarn ihra ilemlerinin satc tarafndan yaplmasn ngrr. (Incoterms 1990).

    CIF (COST, INSURANCE AND FREIGHT-MAL BEDEL SGORTA VE NAVLUN), —> CFR terimindeki ykmllklerine ek olarak tama srasnda mallarn kayp ve hasar riskine kar deniz sigortas yaptrma ykmln ifade eden uluslararas ticaret terimi. Alcnn, CIF anlamasnda dikkate almas gereken husus, satcnn asgari dzeyde bir sigorta yaptrabileceinin beklenmesidir. CIF terimi, mallarn ihra ilemlerinin satc tarafndan yaplmasn ngrr. (Incoterms 1990).

    CLAUS YNTEM,—> Kkrt.

    CIP (CARRAGE AND INSURANCE PAD TO - TAIMA VE SGORTA BEDEL

    DENM OLARAK TESLM), Satcnn— —> CPT teriminde belirtilen ykmllklerine ek olarak; mallarn tanmas srasnda kayp ve hasar riskine kar alcya yk sigortas salama zorunda olduu durumunu ifade eden uluslararas ticaret terimi. Dier bir deyile; satc, sigorta szlemesini akdeder ve sigorta primini der. Ancak; alc; asgari sigorta kapsamna gre, sigorta ileminin yaplacan dikkate almaldr. CIP terimi, mallarn ihra k ilemlerinin satc tarafndan yaplmasn ngrr. (Incoterms 1990).

    CIP-YNTEM, —> Karbon in pulp yntemi.

    CIVA (Hg), zgl arl 13,6 gr/cm3, atom numaras 80, atom arl 200,61 olan ve normal sda sv halinde bulunan gm renkli metal. Cva yalnz stldnda deil, normal scaklkta da zehirli buhar kartr. Cvann en nemli minerali sinober (HgS) dir. Termometre, barometre, vakum tulumbalar, cva buharl lambalar ve redresrlerde cva kullanlr. Ayrca aynalarn srlanmasnda, altn ve gm retiminde, tpta tedavi maddesi olarak cvadan faydalanlr. Cva elde edilmesi, prensipte civann 400C cvarnda buharlatrlarak soutulmas esasna dayanr. Dnya cva ticareti, sinober cevheri olarak deil,zel olarak imal edilmi metal ieler iinde ve 76 pound olarak yaplr ve retim miktar ve rezervler de ie olarak ifade edilir.
    lk retim (birincil) cva metalinin % 99,9 derecesinde saf, temiz ve parlak bir grntye sahip olmas, dier baz metallerin bnyesinde 1 ppm (part per million)’den az olmas istenir ve bu durum da her trl kullanm alannda ticari ilem grr. Daha saf cvann elde edilmesi iin birka kademeli destilasyon ilemine ve elektrolitik rafinasyona tabi tutulmas gerekir. 1970’li yllarda cva fiyatlarndaki dalgalanmalar nlemek, arz ve talep dengesini salamak amacyla ***IMER (***ocition of Mercury Producer), Meksika, Cezayir, talya, Ispanya ve Yugoslavya’nn katlmyla kurulmu, fakat aktif olamamtr.

    CIVATA, Birbirine balanmak istenen aa veya metal paralar zerinde hazrlanm olan delie yerletirilerek somunu sklmak suretiyle balamay salayan tesbit ve ekleme paras. Cvatalarn tesir tarz, vidalar ve kamalarda olduu gibi eik dzlem kanunlarna dayanr. Cvata dileri gen, yuvarlak, trapez, testere vb. ekillerde tek azl (tek helezon), iki azl (ift helezon) olarak da yaplr. Cvatann ba alt ke, eki, silindirik veya yarm yuvarlak olabilir. Bann ekline gre alt ke-, eki-have-, drtke-, gmme (have)-, gmme ve mercimek-, ve yarm yuvarlak bal cvata vb. eklinde isimlendirilir.

    CLA, 1) Bir yzeyi d etkenlerden (yamur, su, scaklk gibi) korumak ve, veya parlaklk gibi gzel bir grnm vermek iin kullanlan kimyasal bileik. 2) Parlaklk. Cilal (parlak) yzeylerin ayrmn ve tarifini yapabilmek ve ayrca minerallerin doal grnmn belirtmek iin kullanlan kelime. —> Minerallerin parlakl.

    CLALI PLAK, Mermer iletmeciliinde perdahl plklarn cil makinalarnda cil ta ve cil malzemesiyle cillanm hali.

    CMC, ine byk miktarda alkali ve toprak alkali tuzlar karan sondaj amurunun bozulan zelliini dzelten bir bakma amuru stabilize eden bir kimyevi madde olup, kimyasal ismi karboksimetilsellz’dr.

    CORAF ARETLER, —> Patent.

    CONTA, erisinden sv, buhar, basnl hava ve gaz nakledilecek olan borularn ve bu nevi maddelerin iinde saklanaca veya sktrlaca muhafaza dzenlerinin paralar arasnda szdrma ve kaa nlemek (geirmezlii salamak) amacyla kullanlan lastik, plastik, bakr, kurun, baz alamlar, mantar, amyant, klingirit vb. maddelerden imal edilmi malzeme.

    COREX YNTEM, Demir-elik retiminde yksek frn teknolojisine alternatif olarak gelitirilen elik retimine ynelik bir direkt ergitmeli redksiyon prosesi. —> Yksek frn prosesine benzeyen bu yntem koklaamayan kmre dayal scak metal retimi yapar. Corex prosesinde kok fabrikas ortadan kalkt iin maliyeti olduka dktr. Corex yntemine gre alan tesis ilk olarak Gney Afrika, Iscor-Pretoria iletmelerinde kurulmutur.

    COWARD GEN, Metan, oksijen ve azot karmlarndan oluan grizu ortamn gsteren patlama diyagram. —> ekil.

    CPM, Kritik Yol Metodu (Critical Path Method) deyiminin ksaltlmas. —> Kritik yol metodu. ebeke planlamas.

    CPT (TAIMA CRET DENM OLARAK TESLM), Mallarn belirlenen var yerine tanmasnda navlunun satc tarafndan dendiini ifade eden uluslararas ticaret terimi. CPT anlamasnda, mallarn taycya aktarlmasndan sonra mallarla ilgili kayp ve hasar riski ayrca bu teslim ileminden sonra meydana gelebilecek olaylarn yaratt btn ek masraflar satcdan alcnn zerine geer. “ Tayc” bir tama szlemesi erevesinde mallarn demiryolu, karayolu, denizyolu, havayolu, nehir ya da bunlardan bazlarnn birarada kullanlmasyla tanmas ilemini bizzat zerine alan ya da bunu yapma taahhdnde bulunan herhangi bir ahs tanmlar. Eer mallarn belirlenen var yerine ulatrlmas iin birbiri ardna tayclar kullanlyorsa, birlikte risk de devredilmi olur. CPT terimi, mallarn gmrk k ilemlerinin satc tarafndan tamamlanmasn ngrr. (Incoterms 1990).

    CROSS METODU, Kesitler zerindeki eitim deitii her noktann kotlar ve baza olan yatay mesafeleri ile yaplan ve bylece alan bulmaya ynelik hesap ekli.

    CUT OFF GRADE, 1) Bir madenin retim miktarnn ayarlanmas ile deien ve ekonomik iletilebilirlik snrn belirleyen en dk tenr. 2) Tenrn iletilebilirlik noktas.

    CRUF, 1) Kat yaktlarn yanmas sonucu artakalan, eriyip katlam maddeler. 2) Metallerin izabesinde frnda en st ksmda toplanan ve yerine gre atlan veya zel ileme tabi tutularak inaat kumu, kaldrmta, cruf imentosu vb. imalatta kullanlabilen artk. —> Yksek frn crufu.

    CRUF MENTOSU, Yksek frn cruflarn-dan da yararlanlarak imal edilen imento.

    CYMET YNTEM, Ferrik klorrn oksitleyici zelliini kullanan hidrometalurjik prensiplerine dayal bakr retim yntemi. —> ekil.

  4. #4
    YAVUZ - ait Kullanc Resmi (Avatar)
    yelik tarihi
    Feb 2008
    Bulunduu yer
    stanbul
    Mesajlar
    61
    ndirilme
    0
    Uploads
    0

    Standart Resimli Madencilik Szl (d)

    Resimli Madencilik Terimleri Szl - D

    DAF (DELVERED AT FRONTER - SINIRDA TESLM), Mallarn gmrk k ilemleri tamamlanm olarak snrda, ancak bitiik lkenin gmrk snrndan nce ve belirlenmi bir yerde ve noktada teslime hazr hale getirilmesiyle satcnn ykmllklerinin sona erecei anlamna gelen uluslararas ticaret terimi. Burada “ snr” kelimesi, ihracatn yapld lkeninki dahil her trl snr tanmlar. Bu nedenle sz edilen “ snr”n atfta bulunulan yerini ve noktasn mutlaka isim olarak belirtmek ve bylece kesinletirmek gerekir. Bu terim zellikle demiryolu ve karayolu tamacl iin dnlmse de, herhangi bir tama biiminde de kullanlabilir. (Incoterms 1990).
    DA BLLURU, —> Necefta.
    DAILMA ERS, Ayrma rnlerinden birinde bulunan ve her younluk veya boyut kesiminin yzdesini gsteren ve laboratuvar deneyleri sonucu izilmi eri.
    DAILIM ERS, —> Tromp erisi.
    DA KRSTAL , —> Kuars.
    DOAL ELEMENTLER, Doada baka elementlerle bileikler oluturmakszn yalnz halde bulunabilen kimyasal elementler. Atmosferde gaz halinde bulunan elementler bu gruptan saylmaz.
    Doada bulunan 96 kimyasal elementten yalnzca 19’u katksz veya ok az katkl mineraller halindedir. Yaln halde bulunabilen element saysnn bu kadar az olmas, kimyasal elementlerden ounun oksijen, kkrt ve halojenlerle bileikler oluturmaya ok yatkn olmalarndan kaynaklanr.
    Doal elementler, kimyasal zelliklerine gre balca grupta toplanr. Metaller (platin, iridyum, osminyum, demir, inko, kalay, altn, gm, bakr, civa, tantal), yar metaller (bizmut, antimon, arsenik, tellr selenyum) ve ametaller (kkrt, karbon).
    DAHL KUYU, —> Krkuyu.
    DAHLT, Genel forml , Ca 5 (PO4)3 F, Cl, OH, CO3 olan apatitin kristal z ekilsiz olanna verilen isim.
    DAM NEZARET, Fenni nezaretinin emrinde ve i banda daimi bulunmak suretiyle grev yapan ve maden mevzuatna gre tayin edilmi olan kii. Bu kii maden teknisyeni, maden teknikeri veya maden baavuu olabilir.
    DARESEL (Erisel) KAYMA, —> Heyeln.
    DAKBL, —> rdek gagas.
    DALGI TULUMBA, Su iine daldrlmak suretiyle altrlacak ekilde iml edilmi tulumba. Bu tulumbalar elektrik veya basnl hava ile altrlacak ekilde, suyu basaca ykseklie gre tek veya ok kademeli olarak, sondaj kuyusuna sarktlp da kullanlabilecek ekilde iml edilir.

    DAMAR, —> Maden damar.
    DAMAR STKAMET, Damar dzlemi ile yatay dzlemin arakesiti.

    DAMAR KALINLII, Tabaka hlinde teekkl etmi bir kmr veya cevher damarnn tavan ile tabann birletiren dik doru parasnn uzunluu, yani ara kesme ve yalanc tavan kalnlklar dikkate alnarak llen kalnlk. Kmr madenciliinde ara kesme ve yalanc tavan kalnlklar dikkate alnmadan damardaki kmr bantlarnn toplam kalnlna da kmr kalnl demir. —> letilen ortalama damar kalnl.


    DAMARLI MERMER, Mermerin lekelerini ve damarlarn taklit ederek boya ile yaplm mermer taklidi ssleme.
    DAMAR MEYL, 1)Damar dzemi ile yatay dzlem arasndaki dar a. 2) Yatm.
    Damarlar meyil alarna gre:
    0 - 20 az meyilli -,
    20 - 40 orta meyilli -,
    40 - 60 yardik -
    >60 dik damar olarak tanmlanr.
    Meyli 80den fazla olan dik damarlara kl damar da denir.
    DAMAR PATLAMASI, —> Ani gaz boalmas.
    DAMAR TAI, 1) Maden yatann iinde bulunan madenle birlikte teekkl etmi veya maden yatann teekkl srasnda yatan iinde kalm yanta paralarnda oluan kaya ve mineraller. 2) Gang.
    DAMITMA, Bir svnn, buharlatrldktan sonra yeniden younlatrlarak sv hale dntrlmesi.
    Damtma, svlar uucu olmayan katklardan ayrmada veya kaynama noktalar ayr olan iki ya da daha ok svnn birbirinden ayrlmasnda kullanlr. rnein, damtma yoluyla ham petrolden benzin, gazya ve makine ya elde edilmesinde bu svlarn kaynama noktalarnn farkl olmasndan yararlanlr. —> ztleme.
    DAMLALIK TA, Mermer iletmeciliinde imalat yzn su tesirinden korumak gayesiyle darya doru knt verilmi ve alt su damlamasna imkn verecek ekilde oyulmu talar.
    DAMLALIKLI YADANLIK, —> Yalama sistemleri.
    DAR ALIN, 1) Kaz (retim) yaplan nisbeten dar yzey paras. 2) Damar istikametinde, damar meyli boyunca (bayukar veya baaa), damara dik veya diyagonal olarak yrtlen pano eridindeki kaz yeri.
    DAR ALIN TARZINDA LETME METO-DU, Maden yata panosunun dar eritler halinde; yan yana, st ste veya alt alta kesilmesi ve arka arkaya istihsal edilmesi tarznda uygulanan iletme metodu.
    DARALAN OLUK, Kk boyutlu olan ve tabaka halinde akan mineral tanelerinin, yataya yakn sabit bir yzey zerinde ve akkan ortam iinde zgl arlk farklarna gre ayrlmalarn salayan; beslenme tarafnda geni ve boalma ksmna doru darlaan oluk eklindeki ayrc. Beslenen plp , oluun daralmas nedeniyle gittike kalnlaan bir tabaka halinde akarak, boalma tarafna doru engelli k snflandrmas ve kk tanelerin ara boluklardan szmas koullarn meydana getirir. Bu durumda akan tabakann alt tarafnda yer alan ve daha yava hareket eden ar mineraller yakna, st taraftaki hafif mineraller uzaa boalr. rnleri ayrmak iin ayrc levhalar kullanlr. —> ekil.

    DARBEL SONDAJ, Halat ucuna bal zel matkaplarla (balta) formasyonun dvlerek veya arplarak ufalanmas sistemi ile yaplan sondaj.
    DARBEL-ROTAR SONDAJ, ok sert formasyonlarda hzl ilerleme salamak iin zel takmlarla alan matkaba ayn anda dnme ve darbe hareketi iletebilen sondaj sistemi.
    DAR LAIM ATELEMES, ap 50 mm’ye kadar olan birok lamn seri atelenmesi iin yaplan ilem.
    DAYAK, —> Payanda.
    DAYANAK NOKTASI, Arazide detay lmler sonras veya fotoraf iftinden yaplan lmelerle belirlenen ve araziyi tanmlayan (xyz) deerleri belli nokta.
    DAYK, 1) Komu ve kendisinden yal formasyonlarn strktrlerini kesen nisbeten ince ve uzun magmatik kaya. 2) Anma ile filonlarn yeryznde meydana getirdii duvara benzeyen dzensiz setler. 3) Kaya atlaklarna yerlemi genellikle tabla eklindeki dolgu. 4) Gang. 5) Dike.
    DDP (GMRK RESM DENM OLARAK TESLM), Mallarn ithalat lkede belirlenen yerde hazr bulundurulmasyla, satcnn teslim ykmlnn yerine getirilmi olacan anlatan uluslararas ticaret terimi. Burada satc, mallarn gmrk giri ilemleri tamamlanm olarak tesliminde gmrk resmi dahil olmak zere, vergiler ve dier demelerle birlikte btn risk ve masraflar stlenir,—> EXW terimi satc asndan asgari ykmllk ifade ederken, DDP terimi, tersine, azami ykmll ierir. Eer satc dorudan ya da dolayl biimde ithal lisans alamyorsa, bu terim kullanlmamaldr. (Incoterms 1990).
    DDU (GMRK RESM DENMEKSZN TESLM), Mallarn ithalat lkede belirtilen yerde hazr bulundurulmasyla satcnn teslim ykmllnn yerine getirilmi olmas anlamna gelen uluslararas ticaret terimi. Satc, mallarn belirlenen noktaya getirilmesiyle ilgili olan (ithalattan alnan resim, vergi ve dier paylar hari) btn risk ve masraflarla birlikte, gmrk giri formalitelerinden doan masraflar da karlamak zorundadr. Mallarn gmrk giriini zamannda yapmamaktan doan ek masraf ve riskler alcya aittir. (Incoterms 1990).
    DEB, Gaz veya svlarn, akt yerin muayyen bir kesitinden, birim zamanda geen miktar.
    DEDEKTR , 1) Bulucu aygt 2) Sismometre.
    DEFLAGRASYON, 1) Ateleme ileminde patlayc maddenin kimyevi reaksiyonla alev almas ve ses hznn altnda bir hzla yaylmas. 2) Yava yanma. Deflagrasyon oluturan patlayc maddenin (kara barut gibi) zayf tarafa doru itici bir etkisi vardr. Bu tip patlayac maddelerin paralama (krc) gc azdr.
    DEGAJ, —> Ani gaz boalmas.
    DERMENTAI, 1) Bileiminde CaCO3 ile silis bulunan bir kaya. 2) Silisli kalker. 3) Byk ktleler halinde oluan, zgl arl 2,6-2,7 gr/cm3 olan sert kalsedon.
    DEKANTR, Su ierisindeki ok ince taneleri ayrma veya snflandrma ilerinde kullanlabilen merkezka kuvvet etkisi ile alan makine.
    DEKONVERTSAJ, —> QSL yntemi.
    DEKAPAJ, 1) Ak iletme projesine gre maden yatann zerindeki veya kontandaki rt tabakasnn gevetilmesi, kazlmas, yklenmesi, tanmas, toprak harmanna dklmesi, serilmesi, harman sahasnn dzeltilmesi, toprak harman ve kademe yollarnn yapm ve bakm gibi muhtelif ameliyeleri kapsayan ilemlerin tm. 2) rtkaz. —> n-, Ana-, Aradekapaj, rtkaz, Delik boyunun tesbiti, rt kazda hacim, Paralel ve dey kaz.
    DEKAPAJ MEVSM, klim ve arazi artlarna bal olarak dekapaj ilerinin srekli yaplabildii dnem.
    DEKAPAJ ORANI, 1) Dekapaj yaplarak kaldrlmas gereken rt tabakas miktar ile, bunun altnda karlacak olan maden miktar arasndaki oran (D: K), Dekapaj oran m3/ton, m3/m3 olarak ifade edilir. 2) rtkaz oran.
    DEKLNASYON, Pusulann gsterdii manyetik meridiyen istikameti ile astronomik meridiyen arasndaki a. Manetik deklinasyon veya yanl gsterme.
    DEKOMPOZE, —> Alumina istihsali srasnda ortaya kan sodyum aluminata alama hidrat ilave edilip bu ekilde alanm sodyum aluminatn soutulup kartrlmas ilemi.
    DEKONTAMNASYON, Radyoaktif maddelerin kelmesiyle meydana gelmi evre kirliliinin ykama, filtre etme veya buharlatrma suretiyle temizlenmesi.
    DEKOVL , Dar hatl, kazs ve inas fazla harcama gerektirmeyen, araziye daha kolaylkla uyabilen bir demiryolu. Bu sistemin yol akl 0,6 veya 1,00 m’dir ve cer vastalar da normal demiryolununkine gre daha hafiftir.
    DEKREPDASYON, —> Istmayla krma.
    DELC U, —> Lagm burgusu. Matkap. U.
    DELK API, Delme ve patlatma ilerinde, en az malzeme, emek ve zaman kullanarak, istenilen maden veya kayac en uygun boyutta ve en ok miktarda serbestletirmeye yarayan etkenlerden biri. Baarl bir atm salayan dier etkenler ise ; patlayc madde cinsi ve miktar, ateleme sistemi ve delik geometrisidir. Delik ap ncelikle patlayc miktarnn kaya yaps iinde dalma durumunu salar. Kk aplarda, delik geometrisi de buna uygun boyutlarda dar olmakta, bylece patlayc kaya iinde daha iyi datlm olmaktadr. Geni apl deliklerde ise tersi sz konusudur. Ancak dar apl lamlarda, kaz birim hacmi iin daha fazla delik metraj zorunludur. Bunun sonucu olarak da daha fazla iilik gerekir ve ateleme sistemini oluturan malzeme tketimi artar. apn genilemesi ile belirtilen tketim kalemlerinde ucuzluk elde edilir. Delik ap tercihindeki bir dier etken de patlayc madde cinsidir. ANFO ve emulsiyon patlayc maddelerin detonasyon hz, delik ap kldke der. Bu sebeple ANFO kullanclarnn en kk 76 mm, emulsiyon kullanclarnn en kk 89 mm delik apn gz nne almalar tavsiye edilir. Kartu tipi patlayc kullananlarn da kartu boyutuna bal olarak ap semeleri gerekir. Dier yandan ; delik ap ayna ykseklii ve atm yk aral ile orantlandrlmaldr. Delik ap seiminde, her deliin alaca patlayc miktar ve bunun da evreye verebilecei sarsnt da deerlendirmeye dahil edilmelidir.
    DELK DELME, Lam delii delme ilemi
    DELK DELME VAGONU, —> Jumbo.
    DELK TOZU, Fazla delinen lam deliinin istenen seviyeye kadar doldurulmas amacyla kullanlan toz.
    DELME HIZI, Delme esnasnda matkabn kitle ierisindeki ilerlemesinin cm/dk birimiyle ifadesi.
    DELKL SAC ELEK, Sac veya plastik plakalar zerine eitli biimde; genellikle kare, daire ve okgen eklinde delikler almak suretiyle hazrlanarak eleme ilemi yapacak nitelerin imalinde kullanlan eleman. —> Elek. Elek yapmnda kullanlacak sac plkalarn anmaya ve paslanmaya kar, dayankl olmas gerekir. Seilecek sac kalnlklar delik aplarna gre deiir. Eit delik aralnda sac kalnl arttka, eleme randman der. Bu nedenle, elek akl ve eleme randman dikkate alnarak ekonomik mr bakmndan uygun sac kalnl seilir.—> Tel rgl elek. Elek alt, Elek st, Elek ak alan, Elek anma alan.
    DELTA, 1) Yunan alfabesinin drdnc harfi (D, d) . 2) Akarsuyun gl ya da denize ulat yerde yani aznda oluturduu kabaca gen biiminde alvyon birikimi blgesi. 3) atalaz.
    DEMARAJ, 1) Bir vagonun belirli bir srate ulancaya kadarki ilk hareketi. 2) Kmr madenciliinde yeni grup ii tertibinde retimin istenen dzeye ulamas iin geen sre. 3) Maden ticaretinde, maln ge sevk edilmesi veya zamannda ulatrlmamas.
    DEMARAJ PRM, Yeni grup ii tertibinde ocan retim kapasitesine ksa srede ulatrlmasn salamaya yarayan tevik creti.
    DEMR ALAIMLARI, Demirin dier metallerle yapt alamlar.
    Ferroaluminyum, % 10 Al
    Ferrocerium % 50-94 Ce
    Ferrokrom % 56-70 Cr
    Ferrokobalt % 50 Co
    Ferromanganez % 7-45 veya daha fazla
    Mn. % 7-45 Mn ihtiva eden demire ayna demiri denir. Standart ferromanganez % 80’den fazla Mn ihtiva eder.
    Ferromolibden % 45-80 Mo
    Ferronikel % 24-75 Ni
    Ferrofosfor % 10-25 P
    Ferrotungsten % 70-92 W + % 0.3 C
    Ferrotitan “Ferrokarbon titanyum” % 10 -15 Ti
    Ferrosilikon % 7-92 Si
    Ferrovanadyum
    % 20-50 V
    Ferrouranyum
    % 20-40 U
    Ferrostronsiyum % 20-50 Sr
    Demirin ferroboron, ferroboron-silikon, ferrokobalt-krom, ferromagnezyum, ferrosodyum ve ferrotantalyum alamlar da vardr. Dk derecede ergiyen demir alamlar yksek frnlarda ve elektrik frnlarnda, karbonsuz demir alamlar da aluminotermik prosesle elde edilir. —> Ferro alamlar.
    DEMR DREK, ie gemi iki borudan ve kilit tertibatndan oluan krikoya benzer madeni tahkimat nitesi. Bunlar srtnmeli ve hidrolik sistemde imal edilir. Tek direk halinde kullanld gibi ikili veya drtl imal edilip yryen tahkimat olarak da kullanlr. —> Hidrolik direk. Srtnmeli madeni direk.
    DEMRL KL, Bileiminde demir oksidi bulunan bir kil. Krmz olan topraksal olijist, sar olan topraksal limonit.
    DEMRL KUARS,—> Kristalin kuars.
    DEMR APKA, 1) Slfrl maden yataklarnn, st kesiminde oksidasyon zonunda oluan limonit rt —> Oksidasyon zonu. Sementasyon zonu. 2) Gossan.
    DEMRYOLU, Lokomotif, vagon vb. demir tekerlekli tatlarn zerinde yrd, demir, aa veya ngerilmeli beton traversler zerine birbirine paralel olarak denerek yaplan bir tr yol. Demiryolu, ekilen tatlara belirli bir yn vermek ve tekerleklerin srtnme direncini azaltmak iin XVIII inci yzyln ikinci yarsnda kullanlmaya baland.—> Ray, Demiryolu akl.
    DEMRYOLU AIKLII, Demir yolunda denmi paralel iki ray demiri arasnda iten ie llen en ksa aklk (mesafe)—> ekil. Buna “ Ray akl “ veya “ Demiryolu genilii “ de denir.—> Ray, Ray ivisi.

    DEMRYOLU GENL,—> Demiryolu akl.
    DEMRYOLU NAKLYATI, Yeralt ve yerstnde zemine ray denerek bu raylar zerinde demir tekerlekli (bandajl) vagonlar katar halinde (—> Lokomotif, Sonsuz halat, vb.) itme veya ekme suretiyle tanarak cevher, kmr, malzeme ve insanlarn istenilen yerlere ulatrlmas. Ocaklarda denecek demiryolu raylar; zerinde altrlacak lokomotif ve vagonlarn arlklar gz nnde bulundurularak; serilmek suretiyle denir . Genel olarak yeralt iletmelerinde kk araba ve el ile nakliyat yaplan yerlerde 7 kg/m, kk araba el veya katr nakliyatnda 10 kg/m, kk araba, kk motor, vin ve zincir nakliyatnda 14-18 kg/m, kk orta lokomotif ile byk vagon nakliyat (anayol nakliyat) 24 kg/m, ak iletmelerde (linyit) 33-41 kg/m, genel demiryolu tamaclnda ise 49kg/m ve daha fazla arlktaki raylar kullanlr. Raylarn arl arttka tama gc de ona gre artar. 7-14 kg/m arlktaki raylar uygun ray bkme makineleri ile gerektiinde bklerek veya dz olarak gerekli malzeme ile kolayca denebilir. Dierlerine ise zel balant donanm gerekir. Raylar denirken aa, demir veya beton traversler kullanlr. Demiryolu denen yerin tama mukavemetine gre traverslerin arasndaki mesafe iyi tesbit edilir.
    Normal tonluk araba ile nakliyat yaplan yerlerde denen raylarda yol genilii (ray aras mesafe) 60 cm, 5 tonluk araba nakliyat yaplan yerlerde yol genilii Trkiyede 105 cm olarak standartlamtr. 5 tonluk araba nakliyatnn yapld troley hatlarnda arl39,5 kg/ m olan raylar kullanlmaktadr.
    Kullanlacaklar yerlere gre kullanlan ray boylar ise 4-5-7-9-12-15-30m olarak imal edilmektedir. Arlklarna ve kullan yerlerine gre raylar 2-4 veya 6 cvatal pabularla balanr. Pabu-cvata balants yerine bugn iin birok yerlerde kaynakla balant da yaplmakta ve bilh***a ray balarnda meydana gelen vuruntu azaltlmaktadr.
    Demir yollarnn denmesinde raylar arasndaki mesafe mastarla kontrol edilip, traversler uygun evsafta seilip nizami aralklarla denmeli, raylarn pabula baland yerlerin altna travers denmemeli, pabu cvatalar iyice sktrlmal, ift yol denen yerlerde her iki yolun altna ayr ayr traversler makaslarn altna ise boy traversi denmeli, traverse ray tutturan yol ivisi veya tirbonlar ebe aklmal, traverslerin alt ve aralar krmatala doldurulup travers altlar bu krma talarla iyice sktrlmal, kullanlan nakliyat vastalarnn arlna uygun mukavemette ray seilmeli, yol denirken belirli meyli tutturmak iin —> Yol terazisi kullanlmal, mekanik manevra ve zel tama dnda demiryollarna verilen meyil % 0,5’in altnda, demiryolu denen galeriler, kullanlan tat aralarna uygun kesitte seilmeli, arabalarn kancaland veya kancalarn zld yerlerde durdurma ve boaltma merkezlerinde, aralarla galeri yan duvarlar arasnda (ok yol varsa aralar arasnda galeri tabanndan 180 cm ykseklige kadar en az 60 cm) aralk braklmal, tama elle, hayvanla veya mekanik aralarla yapld takdirde arala galerinin yan duvarlarnn biri arasnda da galeri tabanndan 180 cm ykseklie kadar 60 cm genilikte yaya yolu braklmal, yaya yolu braklmasna imkan yoksa ve tama srasnda iilerin geli ve gidiine veya almasna izin verilmise yollarn yan duvarlarnda 50m aralarla en az iki kiinin sabilecei cepler yaplmal ve bu cepler kolayca grlebilecek halde boyanmal (badana) veya iaretlenmeli, kurblarda (virajlarda) yani dnemelerde dtaki rayn i raya nazaran yksek atlmas (denmesi), makaslar veya kurblarda —> ksz (zengi) demirlerinin kullanlmas, motor veya arabalarn, yol geniliine gre, alabilecekleri asgari yar aptan daha kk yarapl kurblarn tonluk ocak arabalar 60 cm geniliindeki yolun asgari kurb yarap 6m,105cm geniliindeki yol iin yarap 12m’den az yaplmamas, ayak dipleri, varagel, vin dip ve balarnda, kuyu diplerinde, akrosajlarda, tumba yollarnda (devrelerinde), ana yollarda lzumu kadar geit makaslar ift yol sa ve sol veya Y makaslar atlmas gerekir.
    Yeralt madenciliinde kullanlan demiryollarnda 60 cm geniliinde ray ebekesinde travers uzunluu 120 cm, 105cm geniliktekinde 2-2,5 m cvarnda, travers kalnlk ve genilikleri ise 15x20cm boyutlarnda yaplmaldr.
    DEMONTAJ, 1) Skme. 2) Sondaj tamamlayan makine ve takmlarn yeni bir lokasyona tanabilir hale gelecek ekilde sklmesi ilemi.
    DENGE AISI, Ylm malzemenin kaymadan durabildii en byk a deeri. —> Kayma as.
    DENGE DYAGRAMI, Bir veya birden fazla elemann (alamlarn) fiziko kimyasal fazlarnn denge durumlarn gsteren grafik. —> tektik karm.
    DENGE HALATI, —> Kuyruk halat.
    DENGEL HRA SSTEM, ift tanburlu, ift halatl ve kuyruk halatl, veya tek tanbur, tek halat srtnmeli (kpe) ve kuyruk halatl ihra sistemi. —> Dengesiz-, Yar dengeli ihra sistemi.
    DENGESZ HRA SSTEM, Tek halatl ve tek tanburlu ihra sistemi. —> Yar dengeli. Dengeli ihra sistemi.
    DENGELENM ORTALAMA DAMAR KALINLII, —> letilen ortalama damar kalnl.
    DENZ FASYES, Denizlerde teekkl etmi eyal tortul tabakalar. Bunlardan kylarda teekkl eden kayalara ky fasiyesi, 200 m’ye kadar derinliklerde teekkl eden kellere s deniz fasiyesi, 200-1000 m. arasnda derinliklerde teekkl eden kellere batiyal fasiyesi, daha derin denizlerde teekkl eden kellere de derin deniz fasiyesi denir.
    DENZALTI KMR LETMECL, Jeolojik, jeofizik ve sondajl arama almalar ile ekonomik alabilir derinliklerde rezervi tesbit edilmi deniz altnda bulunan kmr yataklarnn iletilmesi. Kmr ihtiva eden tabakalarn deniz dibinden derinliine gre denizalt kmr iletmeciliinde snrl olarak oda-topuk, ayak-topuk, rambleli uzun ayak iletme metodlar, belirli derinliklerden sonra ise; kmr iletmeciliinde tatbik edilen tm iletme metotlar uygulanabilmektedir.

    DENVER JG, Sabit elekleri olan, suyun hareketi, piston veya diyafram vastas ile verilen bir —> Jig tr. Buna harz jigi de denir.
    DEQ (RIHTIMDA TESLM), Satcnn teslim ykmlnn, mallar belirlenen var limanndaki rhtmda alcya sunmasyla sona ermesi anlamna gelen uluslararas ticaret terimi. Genellikle bu terime “ GMRK RESM DENEREK” aklamas yaplr ve bu durumda, satcnn gmrk giri ilemlerini tamamlamas gerekir. Eer satc dorudan veya dolayl olarak ithal lisans alamayacaksa bu terim kullanlmamaldr. Dier yandan terimine “ GMRK RESM DENMEKSZN” eki yaplmsa; gmrk ilemlerini alc stlenmi demektir. Eer taraflar, ithal ilemlerinde yaplan baz demeleri (VAT yani KDV gibi) satcnn ykmllk alanndan kartmak isterlerse bu istek, konuya aklk getirecek szlerle karlanmaldr, “ Rhtmda teslim, VAT (KDV) denmeksizin (var liman... olarak) gibi. (Incoterms 1990).
    DEPLASMAN, —> Tasman.
    DEPO, 1) Su toplama yeri. 2) Ambar, Silo.
    DEPREM, 1) Balang noktas yerkabuunun (~ 50-700 km) iinde bulunan doal nedenli yerkabuu hareketi. 2) Yerkabuunun derin katmanlarnn eitli nedenlerle krlp yerdeitirmesi ya da yanardalarn pskrme durumuna gemesi yznden oluan sarsntnn yeryznden hissedilmesi. 3) Yersarsnts. 4) Zelzele.
    Depremler genellikle yerin altnda az veya ok derinde (ama, 700 km’den derinde deil) bulunan, bir dereceye kadar belirlenmi bir yerde (deprem oda), apanszn ortaya kan ve en azndan geici olarak btn evrede yava yava birikmi gerilim toplanmasn sona erdiren bir denge bozulmasndan ileri gelir. Belli bir “ dengeye geri dn “ , ounlukla, birbirini izleyen aamalardan geerek gerekleir (ok sayda sarsntlar) . Yaylan deprem dalgalarnn eitli gzlem evlerine varma anlar, deprem merkezinin (deprem odana dey olan yeryz blgesi) saptanmasn salar. Deprem dalgalarnn zamanda ve uzamda dalnn incelenmesi, deprem blgeleri haritalarnn hazrlanmasna imkan verir. En sk deprem olan blgeler, manto ile kabuk arasndaki mekanik gerilimlerin en iddetli olduu krlma kuaklarnda bulunur. —> Harita (Trkiye’de deprem kuaklar)
    ou byk lekli depremlerin kkeni ve yaylmas, “ —> Levha tektonii” kuram ile aklanr. —> Deprem bilim, Mercalli lei, Richter lei.

    DEPREMBLM, Depremleri ve sismik dalgalar yerkrenin i kesimlerinde inceleyen bilim dal. Sismik aratrmalar blgesel veya yerkre leindeki amalara ynelik olabilir. Bu aratrmalarla; blgesel olarak yeralt krklarnn ve petrol, doal gaz ve maden yataklarnn yeri belirlenmeye allr. Yer’in i kesimlerindeki faz sreksizlikleri, ada yaylarnn jeofiziksel zellikleri, okyanus ukurlar, okyanus ortas srtlar ve yer malzemelerinin esneklik zellikleri; incelenir.
    Depremlerin incelenmesine ynelik olarak da sismik dalgalarn eitli yer istasyonlarna ulama sreleri ve iddetleri belirlenir. Sismik dalgalar, yeralt patlatmalar yoluyla yapay olarak da retilebilir. Sismoloji kavram. “deprembilim “ ile e anlamldr.
    DEPREM KUAI, —> Deprem.
    DEPREM ODAI, Deprem enerjisinin meydana kt yer. —> Deprem odak derinlii.
    DEPREM ODAK (OCAK) DERNL, Yeryz ile deprem enerjisinin meydana kt yer yani deprem oda (hiposantr) arasndaki dey ynde llen aralk. Dier bir deyile —> Episantr ile —> Hiposantr arasndaki mesafe. Yzeyden itibaren 60 km’ye kadar odak derinlii olan depremler “ S depremler “, 60-300 km arasnda odak derinlii olan depremler “ Orta derin depremler” olarak tanmlanr. Derin depremlerin odaklar ise 700 km derinlie kadar olabilir. —> Deprem.
    DEPREM DDET, Herhangi bir derinlikte olan bir depremin, yeryznde hissedildii bir noktadaki gcnn ls. Depremin iddet deerinin belirlenmesinde, episantra olan uzaklk ya da yaknln, yerel zemin koullarnn ve farkl tipteki yap zelliklerinin etkisi olur. Gzlemsel inceleme alan ierisinde ayn iddet deerine sahip noktalar birletirilerek elde edilen eriye “E iddet” (zoseist) erisi, zerinde izoseist erileri bulunan haritaya da “zoseist Haritas” denir.
    DEPRESYON, 1) Maden oca, galeri, kuyu ve borularda havann bir yerden baka bir yere akn salayan kuvvet. Ocak havalandrma-snda ocaa verilen havann basnc dk olduundan ve genel olarak 1/10 atmosfere kadar olan hava basnc mm su stunu (tazyiin metrik birimi) olarak ifade edildiinden, depresyon m2 alana gelen mm/su stunu veya kg/m2 birimleri ile (1at = 1 kg/cm2= 10.000 mm su stunu = 736,5 mm civa stunu) llr. —>Total depresyon. Dinamik depresyon. 2) Ekonomideki i evrimleri (business cycles) aamalarndan biri. Bu aamalar; depresyon (knt), canlanma (toparlanma), boom (ar canlanma) ve resesyon (gerileme)den oluur.Depresyon evresinde ekonomide istihdam en dk noktadadr, talep tam istihdam ve retim dzeyinin altndadr; kullanlmayan retim kapasitesi yksek dzeydedir; fiyatlarn genellikle dt grlr, kr oranlar dktr ; bu yzden yatrmlar hemen hemen durur.
    DEPRESYON KONS, Kuyudan su pompalanmas srasnda kuyu evresinde oluan, sudan arnm koni biimindeki ksm.
    DEPRESYON ZAYATI, inden hava geen galeri, kuyu, hava borusu veya basnl hava borular vb’nin uzun eksenleri boyunca tesbit edilen iki noktada llen basn deerleri arasndaki fark. Dier bir ifade ile bu iki nokta arasndaki “statik basn azalmas.”
    DERAYMAN, 1) Demiryolu aralarnn raydan kmas. 2) Ocak arabas, lokomotif vb. aralarn dmesi.
    DERE TELAKS, Arazide iki derenin kesitii (birbirine kart) nokta.
    DERN AIK LETME, Derinlere inebilmek iin huni eklinde alm ve derinlii 80 m’den fazla ak iletme. Derin ak iletmelerde basamaklar tama aralarnn (demiryolu, kamyon, vb.) iletmenin en derin noktasna inebilmelerini salamak zere spiral eklinde dzenlenir. Bugn iin 250-300 m. derinlii olan ak iletmeler vardr. Ancak derin ak iletmelerde arazi basnlar ile meydana gelecek —> Heyelanlar bu derinlii snrlar.
    DERN DENZ LETMES, Deniz zerindeki gemi veya dubadan deniz dibine indirilen emici pompalar vastasyla, deniz dibinde olumu maden yumrularn veya maden ihtiva eden lam emerek deniz yzeyine karmak suretiyle uygulanan iletme metodu.

    DERN DEPREMLER, —> Deprem odak derinlii.
    DERN EMDRME, —> Su emdirme.
    DERNLK KAYALARI, 1) Yer kabuuna sokulma sonucu yerleen mamann souyup kristalleerek katlamas ile meydana gelen (batolit) magmatik kaya. 2) ntrsif kaya.
    DERN TROMP AYIRICISI, Derin ar ortam (ar mayi) ayrcs. —> Statik ar ortam (ar mayi) ayrclar, Kmr ykama yntemleri —> ekil.


    DES (GEMDE TESLM), Gmrk giri ilemleri yaplmam mallarn belirtilen var limannda gemi bordasnda alcya sunulmaya hazr hale getirilmesiyle satcnn teslim ykmllnn yerine getirilmi olduunu ifade eden, uluslararas ticari terim. DES’in uygulanmas durumunda, mallarn belirtilen var limanna getirilmesi ilemleriyle ilgili her trl risk ve masraf satc tarafndan karlanr. (Incoterms 1990).
    DESANDAN HAVA AKII, Yukardan aaya doru inen hava akm.
    DESANDAN HAVALANDIRMA, 1) retim yerlerinin yukardan aaya havalandrlmas. 2) Ters havalandrma.
    DESANDR, 1) Maden ocaklarnda aadan yukarya cevher veya kmr nakli yapmak amac ile aaya doru meyilli olarak yanta, cevher veya kmr iinde srlen galeri. 2) Maden yatana ulamak iin yeryznden balayarak srlen meyilli galeri.
    DESANSR, inde elik zrh veya zor anan herhangi bir malzeme (sinter bazalt) kapl tama helezonu bulunan, tama kolayl bakmndan niteler halinde paralardan oluan, graviteden yararlanmak suretiyle madenin yeraltnda dik kuyularda krlmadan ve zayi olmadan yukardan aa tanmasn salayan elik boru sistei. Genel olarak ap 1,5 m ve nite boyu 1 m olarak imal edilir.

    DESBEL, Deiik ses iddetlerini karlatr-mak iin “bar” biriminin on tabanna gre logaritmasnn onda biri olarak belirlenen ses iddetini (dzeyini) deerlendirme (lme) birimi. Desibel (dB) simgesi ile gsterilir. 0, 0002 mikrobar basn yapan ses, “duyma eii” olarak nitelendirilmekte ve sfr dB olarak kabul edilmektedir. dB olarak llm iki grlt varsa bunlar logaritmik olarak toplanr. Deiik grlt kaynaklar ve bu kaynaklardan yaylmasna izin verilen maksimum grlt seviyeleri:


    DETAY ALIMI, 1) Jeodezik lme ileminde; arazide grnen yzeye ait deiikliklerin haritaya ilenebilmesi iin, karakteristik noktalara mira tutularak, dik dlerek veya reflektr tutularak lme yaplmas. 2) Fotogrametrik deerlendirme ise; fotoraf iftinden salanan stereoskopik gr sonras, krsr gsterge resim zerindeki ayrnt noktalarna getirilip iaretlendikten sonra, bilgisayar belleine alnarak lme yaplmas.
    DETONASYON, Kimyasal veya nkleer zincir reaksiyonu tesiri ile patlayc maddelerin ani yanmas. Patlayc maddelerin kimyasal reaksiyon sonucu ani yanmasnda, scakl 4500C, ani basnc 250000 atmosfer civarnda, sirayet hz ses hznn zerinde ve tahrip gc (krcl) yksek, kor halinde bir kitle oluur.
    DETONASYON HIZI, Patlayc maddenin kimyevi reaksiyon sonucunda detonasyon oluturarak, yksek basn ve temperatr haiz olan kor halindeki bir gaz kitlesine dnmesi durumunda; reaksiyon noktasnn silindirik arjdaki ilerleme abukluu. Nitrogliserinin infilak etmesinde, bir piko saniye (10-12s) ierisinde temperatr birka bin dereceye kar ve bu yksek s altnda kimyevi eksotermik reaksiyon muazzam bir hzla balar. Reaksiyon blgesi yaklak 1 mm uzunluundadr, detonasyon hz 8000 m/s’yi bulur ve 0,1 s kadar sonra sona erer. Detonasyon hznn resmi, zel film makineleriyle bir yol-zaman erisi zerinde tesbit edilir.
    DETONASYON LOKUMU, Patlatmak amac ile gerekli miktarda patlayc madde doldurulmu lam delii iindeki lokumlardan kapsl ihtiva edeni.
    DETONATR, Patlayc maddeleri patlatmaya yarayan kapsl.
    DETRTK KELLER, Magmatik kaya-larla tortul kayalarn mekanik veya kimyasal etkilerle ayrp dalmasndan meydana gelen iyi tasnif edilmemi ufak ve byk paralardan oluan kaya.
    DEVEBOYNU BORU, S, U ya da biiminde boru. S ve U eklinde olanlar boru ebekesinde yn deitirmede veya araya sv ortam koymak suretiyle irtibat kesmede, omega borular da scak sv veya gaz nakleden borularda genlemeyi karlamak iin kullanlr.
    DEVELOPMAN, 1) Maden yata kefedilip arama ii bittikten sonra retim iin yaplan byk hazrlk ii. 2) Amenajman. 3) Ak iletmelerde dekapaj, yeralt iletmelerinde hazrlk ileri de developmann bir blmdr.
    DEVR, 1) Arama, n iletme ve iletme ruhsatlar gibi maden haklarnn, Maden Dairesi tarafndan saknca grlmedii takdirde, bu haklar kullanmaya ehil gerek veya tzel kiilere verilmesi veya miras yolu ile intikali. 2) Bir zaman dilimi. 3) Bir noktann, bir merkez etrafnda dnerek ayn yere gelmesi.
    DEVLETE NTKAL, Arama, n iletme ve iletme ruhsatlarnn fesh olunmas, yrrlk srelerinin bitmesi veya terk sebebiyle sona ermesi hallerinde ruhsat sahibine hibir deme yaplmakszn her trl emniyet tedbiri alndktan sonra maden haklarnn devlete gemesi.
    DEVLET HAKKI, 1) Yrrlkteki 3213 sayl M.K. gre, maden sahasndan karlacak madenin iletme yllk brt karnn yzde bei. 2) Yrrlkten kalkan 6309 sayl yasaya gre, retilen madenin satna esas ton fiyatna gre saptanan, .R. ve .. sahalarn szlemelerine konup (mecburi imrar taahhd) denmesi zaruri olan mebla.
    DEVLP, —> Kollergang.
    DEVRDAM AMURU, Sondajlarda bentonit kili ihtiva eden lam.
    DEVRDAM HORTUMU, Sondaj pompasnn basma ksmn su balna balayan hortum.
    DEVRDAM POMPASI, —> amur pompas. Devridaim tulumbas.
    DEVRDAM SUYU, 1) Elmasl sondajda (krealius) takm dizisi iinden pompalanarak matkap azndan geri dnen, matkab soutup, kestii krntlar (cuttings) yeryzne getiren ve devaml sirkle eden su. 2) Maden zenginletir-me tesislerinde devrettirilen su.
    DEVRDAM TULUMBASI, 1) Lavvarda suyu, lam veya ar mayii devrettirmek iin kullanlan tulumba. 2) Devridaim pompas.
    DEVRK ANTKLNAL, —> Antiklinal. Katlanma.
    DEVRLME KAYMASI, —> Heyelan.
    DEVRLME TR KAYMA, Dike yakn eimli tabakalarla ayrlan uzun kolonlarn ne bklp krlmas sonucu blok devrilmesi eklinde oluan —> Heyelan. —> ekil, Kayma,Srtnme, Akma eklinde heyelan.

    DEZOKSDAN MADDE, —> Redkleyici.
    DIAMIKNATISLI MNERAL, —> Minerallerin mknatsiyet zellikleri.
    DI L, Mermer iletmeciliinde, tan en kntl noktalarndan geen yzeylerin belirttii geometrik eklin nominal lleri.
    DIA DKME, Bir ak iletmede yaplan dekapajn ak iletme sahasnn dna dklmesi. Bu dkm, daha nce madeni alnm veya halen almakta olan baka bir ak iletme ukuruna da yaplabilir.
    DAGENEZ, 1) Kireli lamn kalkere, killi lamn kil ve iste, kumun greye dnmesi gibi; tortul kayalarn basn, scaklk ve zaman etkileri ile (talamas), deimesi. 2) Sedimantasyonla olumu bir tabakann olutuu zamandan sertlemesine (ta haline gelmesi) kadar geen zamandaki talama sreci.
    DAMIKNATISLI MNERAL, —> Mineralin mknatsiyet zellikleri.
    DBEK TAI, 1) Alt ksm ince bir kmr tozu ile kapl olduu iin hemen farkedilemeyen ve tavann serbest yzey tekil etmesi durumunda ani olarak dme tehlikesi gsteren fosillemi aa gvdesi. 2) Kupa.

    DFERANSYEL FLOTASYON, Yzme kabiliyeti olan minerallerden birinin yzdrlmesi.
    DFZR, Ocak havalandrmasnda kullanlan aspiratrlerde emici ana pervanenin lle biiminde gittike genileyen hava k (az) ksm.
    DK BAYUKARI, —> Kelebe.
    DK DAMAR KESM, Mermer iletmecili-inde, tan kelme yzeyine dik kesimi.
    DKEY ATIM, —> Fay atm.
    DKEY AYAKLI GERTME, —> Tumba metodu.
    DKT, —> Sarkt.
    DKME, 1) Tahkimat amacyla taban ile tavan arasnda yerletirilen direk. 2) Stun.
    DKDRTGEN METODU, ounlukla byk miktarda alnan numunelere (rneklere) uygulanan numune miktarn azaltma yntemi. Yaklak 2-4 ton malzeme temiz bir zemine dklr. 1-1,5 m genilik ve 8-9 m uzunlukta bir erit haline getirilir, belirli aralklarla iaretlenip blmler numaralanr —> Numune hazrlama. lk nce 1,3 ve 5 inci parseller rnek olarak alnr. 2,4, ve 6 kenara ekilir. Alnan parseller tekrar bir erit haline getirilir. Bu kez 2,4,ve 6’nc parseller alnarak 1, 3 ve 5. parseller, kenara ekilir. Bunu takip eden aamadaki 2, 4 ve 6. parsellerle birletirilerek bu ilemin rnek istenilen miktara ininceye kadar devam ettirilmesi salanr.
    DKROZM, —> Pleokroism.
    DLM, Maden yata iinde galeri yksekliinin veya geniliinin birka kat ykseklii veya genilii haiz ve bir dzenlemede istihsal edilebilen maden kitlesi. Maden yata eimli olduu zaman dilimler, cevherin hakiki tavan ve taban ile a yapacak ekilde dzenlenebilir. Yatay maden yataklarnda dilimler tabakalamaya paralel olduu iin bunlar bank diye isimlendirilir.

    DLML GERTMEL AYAK LETME METODU, Asgari kayp ve temiz cevher retimi arzu edilen, kitle, tabaka ve kaln damar halindeki, ihtiva ettii maden (rk) salam olmayan, tasman tesirinin yeryznde zarar olmayan hallerde kmr ve metalik cevher yataklarna uygulanan tahkimatl ve taban demeli yeralt (retim) iletme metodu. Bu usulde cevher yatay dilimler halinde yukardan balayarak aaya doru giderek alnr. Her dilimde ana kelebeden hududa kadar klavuzlar srlr; hudutta sa sol aykr bacalar yaplr; huduttan balayarak geriye doru dnlr. Bir aykrnn tavan gertilmeden yandakine balanmaz. artlara gre ilk dilime gerekirse sonraki dilimlere de taban demesi de yaplr. Kestelek Bor Madenlerinde bu ekilde yaplan dilimli iletme metoduna “Gertmeli Badamal (Sun’i tavanl) Uzun Ayak Metodu” denilmektedir. —> ekil.
    DLM KALINLII, —> Atm yk.
    DLML RAMBLEL AYAK LETME METODU, 1) Kitle, tabaka ve kaln damar dalindeki salam veya rk maden yataklar ile ramble edilmi iki oda arasnda daha evvel braklm topuklarn alnmasnda yukardan aa alnan dilimlerde taban denip veya aadan yukar doru alnan dilimlerde ramblenin stnde kazlan madenden meydana gelen boluun ramble yapmak suretiyle doldurulmas esasna dayal olarak uygulanan tahkimatl (retim) iletme metodu. Bu metotla asgari kaypla temiz cevher retilebilir. 2) Kaln kmr damarlarnda; damar dilimlere ayrlarak her dilimde bir uzun ayak tekil edilip alt dilimdeki ayak en ileride, ondan sonrakiler de 20-40 m aralklarla birbirlerini takip edecek ekilde, alttaki dilimlerdeki ayaklar rambleli, en st dilimdeki ayak da gertmeli olarak yrtlen iletme yntemi. —> ekil.



    DLNM, Minerallerin bileimlerinde bulunan molekllerin meydana getirdikleri yapya gre kristal yzeyleri boyunca paralel olarak yarlma zellikleri. —> Klivaj veya teflik de denir. —> Minerallerin dilinimi.
    DLNM YZEYLER, —> Minerallerin dilinimi.
    DLUVYAL PLASER , Su taknlar yani muntazam su akntlarnn biriktirdii malzemelerin oluturduu sekonder maden yata.
    DMORF MNERAL, —> Polimorf mineraller.
    DNAMK DEPRESYON, Havann ocak, galeri veya havalandrma borusu iindeki hzndan dolay meydana gelen —> Depresyon. Havann hz fazla olursa dinamik depresyon artar, dolays ile total (umumi) depresyon da artacandan ortama hava veren veya hava emen vantilatr veya aspiratr fazla enerji harcar. Bu nedenle daha ekonomik havalandrma yapmak iin hava hz 5-6 m/sn yi geemeyecek ekilde havann geecei ortamn kesiti ayarlanmaldr.
    Maden ve Ta Ocaklar ile Ak letmelerde Alnacak i Sal ve gvenlii Tedbirleri Hakknda Tzk’n161 ci maddesinde; insan ve malzeme tamasnda kullanlan kuyularda, lamlarda, ana nefeslik yollarnda; hava hz, saniyede 8 metreyi geemez eklinde snrlandrlmtr —> Total depresyon.
    DNAMT, Esas itibariyle (% 25) diyatomit (kiselgur) veya odun unu iine emdirilmi (%75) nitrogliserin (NG), den ibaret olan patlayc madde. Dinamitin terkibindeki nitrogliserin diyatomit tarafndan absorbe edilmitir. Ancak patlama kabiliyeti yksek olan ve patlayc madde olarak kullanlan btn terkiplere de dinamit denilmektedir. Dinamit yapmnda temel girdi olan nitrogliserin, gliserin ve glikoln birlikte oleum-nitrik asit karm (nitrolama asidi) ile nitrolanmasyla elde edilir. retilmesi istenen dinamitin trne gre nitrogliserin/nitroglikol, amonyum nitrat, nitro selllz, sodyum klorr, odun unu, kalsiyum karbonat, DNT, TNT gibi maddeler belirli oranlarda kartrlarak istenen homojen kitle elde edilir. Patlayc maddelerle ilgili genel bilgiler, Ek-12 A, B, C, D ve E’de cetveller halinde gsterilmitir.
    DNAMT AMBARI, Genellikle “Patlayc Maddeler Nizamnamesi”ne gre ina edilmi patlayc maddelerin iinde sakland ve korunduu depo.
    DNAMO, —> Generatr.
    DNAMOMETAMORFOZ, 1) Orojenik olaylarda tektonik hareketlere bal olarak oluan bakalam. 2) Dislokasyon metamorfozu.
    DNAMOMETRE, Kuvvetler.
    DNGL, —> Mil.
    DNGL AIKLII, n ve arka tekerleklerin raya dedikleri noktalar arasndaki aklk.
    DNGL SAYAR, nceden kararlatrlan sayda araba getikten sonra, bir dizi ilemleri (ray deitirme, frenleme vb.) balatan mekanik aygt.
    DNLENDRME HAVUZU, —> Tikiner.
    DOS YNTEM, Bir banyo ergitmesiyle birletirilmi demir cevheri tozlarnn —> Akkan yatakta n redklenmesini ngren, ve Japonya’da gelitirilen bir proses. Proses sv demir aamasnda durur ve yksek frna ilaveten sinter kok fabrikasnn yerini alabilecek bir retim prosesini amalar.
    DREK, 1) Maden damar iinde retim iin gerekli ilemleri emniyet iinde yapabilmeyi salayan tavan ve taban arasna dikilen, madeni veya aa tahkimat nitesi. 2) Kolon.
    DREK DB, Bir tahkimat direinin veya bir ataln yerletirilmesi iin galeri tabannda alan yuva.
    DREK HARMANI, Direklerin stok edildii yer.
    DREK TRKOSU, —> Triko.
    DREKSYON, Galerinin belirli istikamette srlmesi iin en az aklden oluan akl takm ile verilen (istikamet) dorultu. akllerin ularndan geen doru, alnda galeri eksenini iaretlemeye ve galerinin boyutlarna uygun almasn salamaya yarar. akl takmnda nc akl kontrolu salar. Bu ileme dorultu verme de denir. —> stikamet.
    DREKSYON AKL, —> ekil, Direksiyon.
    DREK TKETM, Ocaklarda sarma, atal, kama, takoz, domuzdam direi, sktrma, travers vb. aa tahkimat malzemelerinin hacim olarak belirli zaman periyodu ya da tketilen miktarnn ayn zaman periyodu iinde yaplan beher ton veya 1000 ton retime den maden direi miktar. Tketilen direk miktarnn hesabnda —> Kredili lamlarda (ilerde) kullanlan direk miktar dikkate alnmaz.
    DREN FIRINI, Elektrik enerjisi ile alan izabe frn. Bu frnlarda stma prensibi, primer (indirekt veya direkt), tel sarml (indirekt) ve sekonder direkt (yksek frekansl veya alak frekansl indskiyon) ekillerinde olur. Primer rezistansl stmada ceryan eritilecek maddeden direkt veya indirekt olarak geer ve bu maddenin gsterdii diren sonucu meydana gelen snn etkisi ile ergime olur. Tel sarml (rezistansl) frnlarda ceryan geen zel diren snr ve direkt radyasyon ile ssn arja verir. Alak frekansl (ebeke frekans) ve yksek frekansl indksiyon frnlarnda da bir demir ekirdekli transformatordan elde edilen birka yz veya binlerce Hertz yksek frekansl ceryan, demir ekirdeksiz frnn direkt stlmasn salar.
    DR FAY, 1) Pliokuvarterner zamanda oluan fay. 2) Etkisi insanlk tarihi iinde grlen, gen yahut kkeni daha yal jeolojik zamanlara dayanan ve halen aktif olan fay. 3) Mhendislik jeolojisi bakmndan krk bin yl iinde aktif etkileri grlen faylar da bu terimle ifade edilebilmekte ve zemin, inaat almalarnda kaale alnmaktadr.
    DSEMNE, Genellikle slfrl minerallerin gang iine veya yan taa ince taneler eklinde serpilmi hali.
    DSEMNE CEVHER, 1) Ana ktle veya gang iinde ok ince tanecikler halinde dalm vaziyette bulunan (metalik mineraller, genellikle slfrl) cevher. 2) Serpinti cevher.
    DSK FLTRE, Hazneye gelen lamda bulunan svnn bir aks zerine yerletirilmi disklerden oluan dner dzen vastasyla emilmesi suretiyle disklerin d yzeyine kat maddelerin yapmas ve sonra bunun flenerek ve syrlarak alnmas prensibiyle alan cihaz.
    DSKL OLUK, ok eimli kaz yerlerinde, madenin hzla akmasn nleyen, iindeki zincir stnde belirli aralklarla diskler bulunan tama oluu. —> Fren diskli konveyr.
    DSKORDANS, —> Aykr tabakalama.
    DSKORDANS DZLEM, —> Aykr tabakalama.
    DSLOKASYON-METAMORFOZ, —> Dinamo metamorfoz.
    DSSOSYASYON, 1) Bir bileii meydana getiren molekllerin belli koullarda tersinir olarak bileenlerine ayrmas yani bileiin zmesi olay. 2) Ayrma.
    DSTEN ; Forml Al2 Si O5 olan doal bir alminyum silikat minerali . Uzun yaprak biiminde kristaller halinde bulunur; saydam veya yar saydamdr. Trkiye iin yksek kaliteli ate tulas yapmnda dk demiroksit ve yksek alminas nedeniyle byk nemi haizdir. lkemizde batda distenli gnays rezervleri, douda disten rezervleri bulunmutur. Rezervlerin ekonomik olarak iletilebilmesi iin disten oran en az %20 olmaldr.
    DSTENT, Aa yukar tamamen —> Distenden meydana gelen kristalli ist. Madagaskar’daki distenit yataklarnda altn bulunur.
    DSTOMAT, Teodolit stne monte edilen veya teodolitin bir paras eklinde komple olarak imal edilen, iki nokta arasndaki mesafeyi n gndererek elektronik sistemle len alet. lm yanstc (reflektr) kullanlarak gerekletirilir. 3000-4000 m. mesafeler iin reflektr says artrlarak lm yaplr. lm h***asiyeti mm mertebesindedir.
    D DBNDEN KOPMA, Sondajda genellikle takm dizisinin en zayf noktalarndan olan di diplerinin, iyi vira edilme, yorulma ve abuk anma gibi sebeplerle kopmas olay.
    DL AYAK LETME METODU, —> Bayukar rambleli ayak iletme metodu.
    D SIYIRMA, Sondajda manevra srasnda askda bulunan takm dizisinin veya skan takmn vinle ekilerek zorlanmas srasnda en zayf di balantsnn kendisini brakmas (di bozmas) olay.
    DVERSVTE FAKTR, 1) Bir grup elektrik enerjisi tketicisinin normal istek gleri toplamnn bu tketicilerin en byk ortak istek gcne oran. 2) Elektrik enerjisi iin farkl zamanllk katsays.
    DYABAZ, Bazalt terkibinde, genellikle labradorit ve piroksenden olumu ofitik tekstrde kaya. —> Mermer cinsleri. —> Bazalt.
    DYAGONAL AYAK, Aln, damarn doal eiminden daha kk eimde hazrlanan ayak, (apraz ayak).
    DYAGONAL AYAK BOYU, Damar iinde arzu edilen meyil istikametinde hazrlanan (diyagonal) kmr alnnn uzunluu yani alt taban yolundan st taban yoluna kadar llen mesafe.
    DYASPOR, 1) H2Al2O4. (Al2O3H2O) Sertlik 6,5-7, younluk 3,4 gr/cm3, rombik, renksiz veya sarmtrak, yeilimsi, mor veya saydam, genellikle korendonlu metamorfik ktleler ve bilh***a mermerler iinde bulunan, asitlerde erimeyen, y*** kristalli alminyum minerali. 2) Diyasporit.
    DYATOMT, Miyosen anda, durgun sularda yaam olan tek hcreli canllarn anorganik iskeletleri. Su altnda kmelenip, sonradan meydana gelen jeolojik hareketler sonucunda su stne km olan tepecikler halinde bulunur. ekilleri ok eitlidir. Tanelerinin irilikleri 6-20. mikron arasnda deiir ve esasn SiO2 oluturur. Hcrelerinin tipik zellii hcre kapaklarnn sonsuz denebilecek sayda pek ok delik kapsamasdr. Saf diyatomit beyaz renkli, asitlere dayankl, ok hafif (0,2-0,3 gr/cm3), absorpsiyon kabiliyeti olan, s iletim katsays ok dk, 1400C civarnda eriyen, btn bu zelliklerinden dolay teknikte ok geni bir kullanma sahas bulunan kymetli bir maddedir. Filtre yardmc maddesi, dolgu maddesi, izolasyon malzemesi olarak ve kimya sanayiinde kullanlr.
    Diyatomit rnleri doal (naturel), kalsine ve flaks-kalsine olmak zere balca gruba ayrlr ve bunlar da kendi aralarnda tane irilii dalmlarna, fiziksel ve kimyasal zelliklerine gre yeniden snflandrlr.
    a- Diyatomitin en geni kullanm alan suspansiyon halindeki kat tanecikleri svlardan ayrmak amacyla uygulanan szme ilemidir.Bu ilemde, ok ince tanecik yapsna sahip filtre yardmc maddeler sv aknn kontrol ile yabanc taneciklerin tutulup ayrlmasna yardmc olur. Szlmekte olan svyla, diyatomitin kimyasal mnasebeti olmadndan (inert zelliinden dolay) filtrasyon ilemi tamamen mekanik bir olaydr. Filitre yardmc maddeleri bez, elek, gzenekli ta veya metalden yaplan destek yzeyleri zerinde biriktirilerek filtrasyon keki oluturmak suretiyle veya svya ilave edilerek veya dozajlanarak kullanlr. Bu metodlar ayr ayr veya kombine olarak uygulanabilir.Diyatomit filter yardmc maddeleri iin en yaygn filtrasyon uygulamalar bira, viski, arap, ham eker erbetleri, yzme havuzu sular, kuru temizleme solventleri, eczaclk mamlleri, meyve ve sebze sular, endstriyel atklar, kimyasal maddeler, vernik ve lakelere uygulanan birok szme ilemleridir.
    b- Diyatomitin dolgu malzemesi olarak kullanm boya, plastik, lastik, kat, ila, kozmetik, cila, kibrit, di macunu ve kimya sanayiinde yaygndr.Dolgu malzemesi olarak boya sanayiinde, tanecik yapsndan dolay ncelik kazanr.Diyatomit tanecikleri boyann duvara daha iyi balanmasna ve renk, k gibi grnm zelliklerinin arttrlmasna yardmc olur.Polietilen film, torba v.b. retiminde ise scak ekme ve fleme srasnda tabakalar arasna pskrtlen diyatomit pudrams yaps sayesinde bloklama ve yapmay nler. Diyatomitin kendi arlnn 2,5-3 katna kadar ulaan su emme kabiliyeti; hayvanlarn altna sergi malzemesi olarak kullanlmasn, hal temizlemede sv tayc olmasn, kat retiminde mikroskopik klcal kanallarn kontrolnde uygulanma imkan salar.
    c-Flaks-kalsine tipi ise otomobil cilasnda, di zerindeki kirlerin sklmesi iin di macunlar imalinde kullanlr.Burada en nemli zellik, tanecik yapsnn izmek veya trmalamaktan ziyade dzeltme ve cilalama etkisi yapan hafif andrcldr.
    DZELL LOKOMOTF, —> Ocak lokomotifi.
    DZEL SANTRALLARI, —> Elektrik enerjisi retim tesisleri.
    DZEL YAKITI, 1) Ham petroln damtlmasndan elde edilen ve kaynama noktas yksek rafineri rn akaryatk. 2) Mazot. 3) Motorin.
    DZLK, nce ve az meyilli damarlarda ayak iinde emniyet amac ile kullanlan deri veya kaln lastikten yapl diz muhafaza (levazm) gereci.
    DOAL (TAB) GAZ, Petrol ve kmr yataklar gibi byk sedimantasyon havzalarnda organik maddelerin, yksek tazyik altnda oksijensiz (anaerob) ortamda bakterilerin etkisi ile deimesi sonucu teekkl etmi gaz eklinde karbonlu hidrojen bileikleri. —> ema ve ekil. Bunlar daha ziyade metan (CH4), deien oranlarda azot (N2), karbondioksit (CO2), kkrtl hidrojen (H2S) vb. gazlarn karm eklindedir. erdii gazlarn oranlarna gre kalorifik deeri deiir. Doal gaz, hammadde olarak enerji retiminde ve girdi olarak petrokimya sanayiinde kullanlr.
    DOAL HAVALANDIRMA, 1) Ocakta, hava younluu farkndan oluan, doal hava ile yaplan havalandrma. 2) Tabii havalandrma. 3) Tabii vantilasyon.
    DOAL SODA RETM,—> Monohidrat yntemi, Seskikarbonat yntemi.
    DOAL ELEMENTLER, Doada baka elementlerle bileikler oluturmakszn yalnz halde bulunabilen kimyasal elementler. Atmosferde gaz halinde bulunan elementler bu gruptan saylmaz.
    Doada bulunan 96 kimyasal elementten yalnzca 19’u katksz veya ok az katkl mineraller halindedir. Yaln halde bulunabilen element saysnn bu kadar az olmas, kimyasal elementlerden ounun oksijen, kkrt ve halojenlerle bileikler oluturmaya ok yatkn olmalarndan kaynaklanr.
    Doal elementler, kimyasal zelliklerine gre balca grupta toplanr. Metaller (platin, iridyum, osminyum, demir, inko, kalay, altn, gm, bakr, civa, tantal), yar metaller (bizmut, antimon, arsenik, tellr selenyum) ve ametaller (kkrt, karbon).
    DORULTU, 1) a- Takeometre veya teodolitin herhangi bir gzlem konumunda, yatay a tablasnda okunan deer. ki dorultu arasndaki farka da “ a “ denir. b- Damar zerinde bulunan ve damar meyline dik olan izginin kuzey ile yapt a. rnek: Damar yatm 30 S, damar dorultusu 110 . 2) —> stikamet, Kvrm. Kmr damarnn ve katmanlarnn kvrlmas neticesi iki nemli kavram meydana gelir. Bunlar damarn veya katmanlarn yatm, dieri dorultusudur. Yatm, dorultuya diktir. Damar veya katmanlarn konumu ancak bu iki kavram ile tanmlanr. Her iki kavram da, a ve yn belirtilerek kullanlr.
    DORULTU VERME, Yeraltnda srlen galeri ve bacalarn planlanan dorultuda ilerlemesini temin amac ile tavana aslan iki akul (kontrol iin nc akul de aslabilir) kullanlanlarak ve arkalarna k tutularak yol ekseninin kazlan arna iaretlenmesi. —> Direksiyon, stikamet.
    DOKANAK, —> Kontak.
    DOKU, 1) Bir kayacn i yaps. 2) —> Tekstr. yap kayacn oluum koullarna bal olduundan belli bal doku rnekleri olarak kaya cinsine gre;
    (a) Tortul kayalar, (b) Magmatik kayalar, (c) Bakalam kayalarnn dokular gsterilebilir.
    Tortul kayalarn dokusu genellikle birikme koullarna gre katl; magmatik kayalarn dokular kristal, cams, porfirsi, cams porfirsi, akizli ve yuvars; kristal dokulu kayalar da tm kristal, yar kristal, iri kristalli, ince kristalli ve taneli yaplarda; bakalasm kayalarnn dokular ise; mozaiksi, eit, deiik, porfirsi (porfirik) ve porfir krkl yaplar gsterir.
    DOLDURMA HAKKI, —> mla hakk.
    DOLGU, —> Ramble.
    DOLGU AISI, Dik damarlarda yaplan ramblenin diyagonal meyil boyunca alt taban yolu ile st taban yolu arasnda tekil ettii dar a.
    DOLGUCU, —> Ramble.
    DOLGU MALZEMES, Cevher alnmasyla oluan boluklarn doldurulmasnda kullanlan ta, toprak ve benzeri malzeme. —> Ramble.
    DOLGU PERDES, Dolgu yaplrken; dolgu malzemesinin nne ekilerek malzemenin retim yerine akmasn nleyen engel. Bu engel tel rg, katl tel rg veya kapak tahtalar akmak suretiyle salanr.
    DOLGU TEL, Dolgu yaplrken dolgu malzemesinin nne ekilerek malzemenin retim yerine veya alt yollara akmasn nleyen tel rg.
    DOLME, Kalsine edilmi dolomit. Deniz suyundan manyezit elde edilmesi prosesinde katk maddesi olarak kullanlmas tercih edilen madde. Bu suretle dolime iindeki manyezit de prosese girerek verim artrm salar.
    DOLOMT [(MgCa(CO3)2], 1) Renksiz, beyaz sarms, kahve renkli, kalsitten daha sert (sertlik derecesi 3,5-4, zgl arl 2,85-2,95gr/cm3 ) dilinim ekliyle kalsitin ayn, kolay krlr, krlma yzeyi midye kabuu ekilli saydam ve yar saydam, cam parltl, formlnde grld gibi birer molekl kalsiyum karbonat ve magnezyum karbonattan oluan, bileiminde ounlukla Fe,Mn bulunan flete erimeyen, scak asitte znebilen, kalkerden kesin ayrt edilmesi “ Lemberg reaksiyonu “ (AlCl3 eriyii ve Blauholz boyas ile kalker meneke rengi olur, dolomit deimez) ile olan mineral.
    Dolomit byk yataklar halinde ve dier tortul kayalar iinde damar halinde bulunur. Dolomitin primer olarak oluup olumad kesin olarak bilinmemekle beraber; balca Mg’lu eriyiklerin kalkerlerle metazomatozu ile olutuu bilinmektedir. Organizmalarn kalsitli, zellikle aragonitli ksmlar kolay dolomitleir. Dolomit maden damarlarnda magmatik kayalarn yarklarnda da bulunur. Dolomitin bileiminde bulunan Mg yerine bir miktar Fe ve Mn geerse dolomite benzer ve dolomitin bir tr olan “Ankerit” oluur. inde Fe ve Mn bulunan dolomit’e “Braun spat“ [Ca (Mg, Fe, Mn) C2O6] ad verilir. 2) Kireta iine baz zel ortam ve artlarda Mg CO3’in metazomatoz yoluyla karmasndan olutuu kabul edilen kaya. Oluumu zerinde tartmalar yaygndr. Okyanus yamalarnda aragonit ve vateritin magnezyum karbonatla birletii ve 200 m. derinlikten sonra dolomitik yapya rastland sondajla kantlanmtr. [ (Ca Mg(CO3)]. 3) Dolota.
    Kalkerden daha sert ve krlma yzeyi deiik asitte fazla kprmeyen, anmaya daha dayankl olan manyezitli kalker diyebileceimiz saf dolomit %54,34 CaCO3, %46,85 Mg CO3 ierir. Dolomitte teorik olarak %30,4 CaO, %21,7 MgO, %47,9 CO2 bulunur.
    Kullanm alanlarnda, kalsinasyona bal olarak dolomitler deiik isim alrlar. lem uygulanmam dolomite, ham dolomit; 1100C’ da sl ileme tabi tutulana kalsine dolomit; 1850-1950 C de ilenene sinter dolomit; 1650 C scaklkta demir oksitle birlikte kavrulan rne ise “ dead burned “ yani yaklm l dolomit denir.
    Dolomitin en ok kullanld sanayi demir eliktir. skenderun demir elik (SDEMR) tesislerinde dolomitlerden istenen kimyasal zellikler yledir :
    %
    Fe2O3 1,42
    SiO2 3,50
    Al2O3 0,5
    CaO 30,0
    MgO 18
    Atete zayiat 46,38
    Nem 3,0
    Ereli demir-elik tesislerinde (ERDEMR) ise;
    %
    SiO2 2-5
    Al2O3 1-3
    CaO 34-38
    MgO 15-17
    Ayrca dk tenrl demir cevherlerinin zenginletirilmesinde, bazik peletlemelerde kullanlan dolomitin en az %19 MgO iermesi ve alkali, silis ve alumina ieriinin de yksek olmas istenir. ie cam sanayiinde kullanlan dolomitlerde aranan zellikler ise ;
    %
    MgO 19
    CaO 34
    Fe2O3 en ok 0,08
    SiO2 en ok 0,3
    Tane boyu +3,18 (en ok % 1)
    -125 mikron (en az % 5)
    Is ve ses izolasyonunda kullanlan cam yn iin, dolomitin aadaki nitelikleri iermesi gerekir :

    SiO2 . Al2O3
    ————————— = 1 olmaldr ve ayrca
    CaO MgO
    en az % en ok%
    SiO2 24 32
    Fe2O3 2 3
    Al2O3 8 12
    CaO 16 21
    MgO 10 13
    A.Z. 26 29
    Yksek frn ve sinterlemede kullanlan dolomitlerde ise u nitelikler aranr.
    %
    MgO 18
    CaO 30
    Al2O3 0,5
    SiO2 3,5
    Fe2O3 1,42
    Atete zayiat 46,50
    Yukarda belirtilen kullanm yerleri dnda ; yksek frnlarda bazik astar tulas imalinde, elik fabrikalarnda har yapmnda, krmata eklinde yol kaplama malzemesi olarak yol inaatnda, asfaltla agregat tekil ederek 1-2 cm’lik paralar halinde yol kaplamada, 0,15 mikrona tlerek ziraat kireci adyla toprak slahnda ve manezyum metali elde edilmesinde kullanlr.
    DOLOTAI, —> Dolomit.
    DOM, Kubbe veya kmbet yap. Kaya katmanlarnn krlmadan yukar doru kabarmas sonucunda ortaya kan elips biimli yaplarn ortak ad. Belirli bir ynde uzanmayan ve en yksek noktasndan btn ynlerde da doru yaylan bir antiklinal tr.
    DOMUZDAMI, Travers paralar, zel hazrlanm domuzdam direkleri veya bunlarn arasnda profil demirleri de kullanlarak diktrgen veya kare prizma eklinde tavan tutan ve ayak arkasndan tavann muntazam krlmasn salayan zel tahkimat birimi. Domuz damlar kamalar, sktrmalar kullanlmak suretiyle sktrlr. Ayak ilerledike geriden sklerek ileri alnd iin buna “ seyyar domuzdam” da denir. Domuzdamnn kolay sklmesini salamak iin aa domuzdam direkleri arasnda set halinde (—> ekil) bir ift madeni domuzdam direkleri de kullanlr. —> Aa kasa.
    DOMUZDAMCI, Domuzdam kuran ii.
    DONUK MNERAL, —> Minerallerin parlakl.
    DORE ZABES, Cu, Ni, Te, Se giderme ileminden gelen bakr anot amurlarnn —> Reverber (dore) frnnda izabe edilerek —> Dore-metale dntrld pirometalurjik proses. lemin sonunda dore-metal, dore-anot kalplarna dklerek elektro-rafinasyona verilir. Dore izabesinin amac, kurutulmu amur konsantresi iindeki istenmezleri (safszlklar) curuf faznda toplamak, curuf faznn altnda dore-metal fazn salamaktr. Baz safszlklar baca tozu eklinde sistemden uzaklatrlr. stenmezlerin (Cu, Te, Pb, Ni, Bi, As gibi) sprlmesi primer curuf aamasnda, baca tozu ve primer curufla olur. Sprlmeyen ksm ise oksijen rafinasyonu (oksidasyon) ile sekonder curufa geirilir. Dore frnlar magnezit-krom refrakteri ile astarlanr ve operasyon 7 aamaldr.
    Bunlar yle belirtilebilir:
    Frn scakl Frn atmosferi
    1- arjn beslenmesi
    ve flakslama 1150-1250 C Ksmi redktif
    2- Kartrma ve
    keltme 1250 C Redktif
    3- Primer curuf ekme 1250 C Oksidan
    4- Ara curuf ekme
    (ara izabe) 1250 C Oksidan
    5- Oksidasyon 1000 C Oksidan
    6- Sekonder curuf
    ekme 1200 C Ksmi reduktif
    7- Anot dkm 1150 C Ksmi redktif

    Kullanlan flakslar, susuz broks, —> Hafif soda, Portland imentosudur.
    DORE METAL, inde genellikle deersiz metal artklar % 5’den az olan altn ve gm karm. Dore yapmak zere kullanlan tr frn vardr: 1) Silikon karpit pota, 2) Gaz veya propan yaklan —> Reverber frn, 3) Indksiyon frn.
    DOZER, ne doru km kollar ve bu kollara monte edilmi bir elik ba olan, nndeki malzemeyi datmaya, zemin yzeyini syrmaya yarayan, buldozer ve angeldozer diye tipleri olan traktr.
    DOZR, 1) Flotasyon sellne ktrc veya yzdrc kimyasal maddeleri (reaktifler), ayarlanm bir dozla veren cihaz. 2) Stoklanm malzemenin belirli miktarlarda tayc araca aktarlmasn salayan dzen. —> Reaktif dozr.
    DKME CAM, Yzeyine parlatma ilemi uygulanmam, ilenmemi durumda olan ince cam.
    DKME ELK, Byk prlit tanelerinin byk ebatta ferrit taneleri ile evrilip metal olmayan partikllerin de bunlarn etrafna dizilmi ekilde strktr gsteren ve kalplara dklen elik.
    DKME DEMR, 1) Karbon oran yzde 2,5’dan fazla olan ve dorudan doruya demir cevherinden sv halde elde edilen demir-karbon alam. 2) Pik. Yapy deitirmek amacyla, dkmden nce baz maddelerin katlmas durumunda ALAIM DKME DEMR elde edilir. Krk yzeyleri beyaz renkte grlen dkme demirin iinde demir karbr (sementit) bulunur ve BEYAZ DKME DEMR diye adlandrlr. DVLEBLR (temperlenmi) DKME DEMR’in bileiminde grafit bulunduu iin kolaylkla dvlebilme zellii gsterir.—> elik dvme.
    DKC, Ak iletmede bant, demiryolu veya kamyonla dkm yerine getirilmi dekapaj topran dkld yerden alp, konsol eklindeki bant vastas ile, istenilen yere (dekapaj dkm sahas) yn halinde dklmesini salamak gayesi ile paletler veya demiryolu zerinde hareket edebilen i makinesi. —> ekil Byk stok sahalarnda dkcler sistemli bir ekilde stok kaldrmak ilerinde de kullanlr.
    DKM, Ergime halindeki bir madeni katlamak zere bir kalba veya kle kalbna dkme ilemi. Madenin boaltld kalbn tipine gre iki dkm ekli vardr ve bunlar “ Kum dkm “ (—> ekil) ile “ Pres dkm” dr. (—> ekil). Kum dkm, dkm kumundan hazrlanm bir kalp iine yaplr, —> Kokil dkm veya kle kalbna dkm ise madeni kalplara yaplr. Kum dkm, madenin nisbeten yava olarak soumasn salar. Oysa kokil dkmde, maden kalp eperlerinin termik iletgenlii yksek olduundan, souma da sratli olur. Pres dkm; katlamadan sonra herhangi bir ilem gerektirmeyen kk paralarn seri imaltnda kullanlr. Pres dkmde ergimi (metal, bir pistonun basnc ile veya metal zerine basnl hava verilmesiyle, bazen de metalin vakum altnda emilmesiyle (az kullanlan bir usuldr)) basn altnda metal bir kalba gnderilir ve metal, kalp eperinin btn boluklarna szarak kalb iyice doldurur. Ergime noktas daha yksek olan metaller (bakr alamlar) iin, kalba gnderme ilemi hamur haldeki stlm maden ile yaplr.
    DKM APAI, Bir dkm parasnda, dkm kalbnn bitime yerlerinden taan metalin brakt y*** knt. Kalba dklecek bir parada metalin eksik gelmemesi iin, kalba lden biraz fazla malzeme aktarlr; bu fazlalk, kalplar sktrld zaman ek yerlerinden taarak dkm apan meydana getirir. Bunu almak iin, paralarn d profili boyunca erkek kalpla dii kalp arasndaki fazlalk kesilerek karlr veya apak alma ilemi uygulanr.
    DKM EL, Bnyesinde % 1,5-3 Si; % 3,25-4,25 C; % 1’den az P ve % 0,036-0,05 S olan kolay dklp ilenebilen elik.
    DKM HATASI, Kalplama yoluyla hazrlanm ve son ilemlerden geirilmemi eyadaki knt ve ukurlar.
    DKM RN, Sv metalin kalp iine eitli yntemlerle dklmesi ve katlaarak kalbn eklini almas ile elde edilen rnleri tanmlayan ve daha ziyade alminyum sektrnde kullanlan bir terim.
    DKNT, Arazi zerinde bir mostradan koparak araziye serpilmi ekilde bulunan maden paralar.
    DNEL DELME, 1) Matkabn belirli bir bask uygulanarak dndrlmesi ile srekli kesme salanan delik delme yntemi. 2) Rotari delme.
    DNEME, 1) Viraj. 2) Kurba.
    DNER DARBEL SONDAJ, —> Darbeli-rotari sondaj.
    DNER DELMEL SONDAJ METODU, 1) Matkap, arlk tijleri ve tijlerden oluan takm dizisiyle yaplan sondaj tr. Birbirine vira edilen tijlerin yeryznden dndrlmesi suretiyle dnme hareketi matkaba iletilir. Arlk tijleri matkap zerindeki basky salarlar. Tijler iinden sondaj amuru pompalanr. Matkaba kadar ulaan amur, oradan takmla kuyu cdar arasnda ykselerek yeryzne ular. amur krnt numuneyi getirir ve havuzda amurun srkledii krntlarn kmesi salandktan sonra, ayn amur tekrar kuyuya pompalanarak devridaim salanr. Derin ve ok derin sondajlar bu metotla yaplr. 2) Rotari sondaj metodu.
    DNER (Rotari) FIRIN, Boyu ve ap yaplacak metalurjik ilemin cinsine gre imal edilen ve silindir biiminde olan izabe frn. elik gvdenin ii atee dayankl refrakter tula ile rlr. Yakt, frnn alt ucundan yaklp gazlar frn st utan terk ederler, arj ise genellikle stten beslenip alttan alnr. Dner frnlar kurutma, kalsinasyon ve destilasyon maksadyla kullanlr.
    DNER KEPEL EKSKAVATR, 1) Radyal olarak zerine kepe yerletirimi byk bir arkn dndrlmesi suretiyle devaml kaz yapabilen i makinas. Bu kaz makinas alrken, dnen byk ark, kazlmas istenen malzemeye dayanr; ark dnmeye balaynca kepeler malzemeyi belirli bir dalma derinliinde kazarak iine alr ve sistemin bandna dker. 2) arkl bager.
    DNER SAC, 1) Maden ocaklarndaki rayl tamada dik a ile kesien iki ayr demir yolundan birinde bulunan bir vagonu dier yola geirmeye yarayan dzen. 2) Plakturne.
    DNER TABLA, —> Rotary tablas.
    DNER TUMBA, —> Tumba.
    DNMEYEN HALAT, Bir halat z etrafna sarlm iie iki halattan oluan zel halat. Bu iki halat birbirinin aksi ynde apraz sargldrlar. Tek halatl kreynlerde, kaldrlan ykn dnmeden durmasn saladklar iin kullanlrlar.
    DNMEZ TP HALATLAR, ki veya daha ok damar katndan meydana gelen ve yk altnda dnme eilimi en az olan halatlar. Bir dnmez elik halatta, tepki kuvvetini mmkn olduu kadar azaltmak iin, birok demet katlarnn genellikle ters ynde sarm yaplr.—> ekil.
    DNML AYAK, —> Uzun ayak.
    DRT KE BA, 1) Drt paradan oluan ve karlkl kadranlarla birbirine eit ve birbirine geecek ekilde hazrlanan ve uygulanan dikdrtgen kesitli kuyularda yaplan ba. 2) Bir cins kuyu tahkimat.
    DRT KE BALI CIVATA, Takm tezgahlar ve el arklarnda tesbit civatas olarak kullanlan ba drt ke olarak imal edilen civata.
    DRTLEME METODU, Boyut bakmndan homojen olan numunelere (rneklere) uygulanan rnek kltme metodu. Bu usulde rnek koni eklinde ylr, krek yardm ile birbirine dik iki eksenle drde ayrlr, bunlardan karlkl ikisi alnr ikisi kenara ekilir. rnek istenilen miktara ininceye kadar drtlemeye devam edilir. Numune hazrlamada blme ilemi elle veya mekanik aygtlarla olabilir. —> Dikdrgen metodu, Numune hazrlama.
    DVME ELK, Akkor hale kadar stldktan sonra dvlmek veya haddelenmek suretiyle strktr deitirilmi elik. Dvlm ve haddelenmi elikte dkme eliin strktr bozulur. Prlit ve ferrit kristalleri klerek eliin bnyesine dalm ve eliin i yaps daha sk hale getirilmi olur.
    DVMEL DELME SSTEM, Darbeli lam ama prensibine dayanan bu sistemde matkap veya tij stnde bir eki bulunur. Basnl hava veya bir elektrik motoru tarafndan hareket ettirilen eki dvme ilemini salar. —> ekici lamda alan deliciler.
    DVLEBLR DKME DEMR, —> Dkme demir.
    DVME SANAY, —> elik dvme.
    DVME TASLAKLARI,—> elik dvme.
    DRE AMELYES, 1) Dre tabir edilen tarakl dubalarn, nehir, gl veya denizlerde bulunan maden yataklarnda yapt i. 2) Sv iinde dibe km kat paracklarn bir skreyper veya tarayc konveyrle svdan ayrlmas ilemi.
    DREGLAYN, 1) Ak iletmelerde ve kaz ilerinde kepesini zemine yksekten drerek daldran ve topran kazlp aktarlmasnda kullanlan bir eit kaz makinesi. 2) Koval bager. 3) ekmeli kepe.
    DRENAJ, 1) Genel anlamda, maden iletmelerinde evreden gelecek sularn oca basmasn nleyebilmek, alma platformunu kuru tutabilmek veya kapal ocak iine gelen sularn retim almalarn aksatma ihtimalini bertaraf edebilmek iin alnacak nlemler dizisi. Kapal iletmelerde drenaj iin ayr bir —> Su ihrac sistemi tekil edilir. Ak iletmelerde ise drenaj, —> Drenaj kanal, Drenaj havuzu, Drenaj galerileri, Drenaj kuyular, yatay drenaj delikleri vb. drenaj usulleriyle, mtereken veya mnferiden salanr. 2) Akalama.
    DRENAJ GALERLER, Ak iletmelerde rt taba-kasnn ve istihsal panolarnn drenajn, statik (yeralt) su seviyesinin d-rlmesi suretiyle salayabilmek iin; alan kuyularla irtibatl olarak tekil edilen ve drenaj yaplacak blgelerin altnda srlen galeriler. Drenaj gale-rileriyle, graviteden yarar-lanlarak ak iletmelerde, rt tabakasnn ihtiva ettii su iletmeden nce, boaltlarak zararsz hale getirildii gibi, yamalarda tekil edilen kapal iletmelerde de enerji harcama-dan ocak sularnn dar atlmas salanr.
    DRENAJ HAVUZU, Ak iletmede ocaa ulaan yzey sularn toplayabilmek iin, alma platformlarnn altnda ve ak iletmenin en alak kotunda tekil edilen ve biriken suyun pompa vastas ile darya atld havuz. Sularn havuza kolayca akmasn ve i makinelerinin kuru zeminde almasn salamak iin basamaklara, aynaya doru % 2 civarnda eim verilir ve havuz hacmi en youn ekilde gelebilecek su miktarn bir vardiya muhafaza edebilecek kadar olmaldr.
    DRENAJ KANALI, evre sularn henz ak iletmeye girmeden toplamak ve dar atmak iin evrede alan kanal. Bu ekilde sularn atlmas, suyun ocaa girdikten sonra bir havuz ve pompa vastasyla darya atlmasna nazaran daha ekonomiktir.
    DRENAJ KUYULARI, Ak iletmelerde statik (yeralt) su seviyesini drebilmek ve bylece dekapaj ve istihsalin yaplmasn salayabilmek iin basamaklarda seri olarak ve bir sistem dahilinde tekil edilen kuyular. Basamaklarda alan kuyular genellikle tulumba ile su emilecek seviyeye kadar (6-8 m) derinletirilir. Bu kuyulara szan sular tulumba ile emilerek iletme dna baslr. Derin ak iletmelerde ise yeralt su seviyesini, iletmenin en derin seviyesinin altna drmek arazinin ve madenin stabilitesi bakmndan yararl olduundan, bu gibi iletmelerde drenaj iine iletmeden birka yl nce balanr ve gerekli hallerde drenaj sondaj derinlii 300 m’ye kadar olabilir. Derin drenaj kuyularnda dalg tulumbalar kullanlarak yeralt suyu iletme dna baslr.
    DREWBOY AYIRICISI, S ar ortam (ar mayi) ayrcs, —> Statik ar ortam (ar mayi) ayrclar, Kmr ykama ytemleri —> ekil.
    DRLL COLLAR, —> Arlk tiji.
    DRLL PPE, —> Tij.
    DSM (DENSE MEDA) SKLONLARI, Armayi veya ar ortam siklonlar. Hollandada gelitirilen,0-40 mm arasndaki kmrleri verimli bir ekilde zenginletirebilen (ykayabilen), snflandrma (tane byklne gre tasnif) siklonlarna benzer bir yaps olan, meyilli olarak kullanlan, ar ortam svs ile kmr karm pompa ile beslenen, kapasitesi ap ile doru orantl olan 75 cm apndaki bir nitenin kapasitesi 120 t/h civarnda olan kmr zenginletirme (ykama) nitesi. —> Santrfjl ayrclar, Ar mayi ile ayrma, Kmr ykama yntemleri. —> ekil.
    DUAL YNTEM, —> AC (Amonyum klorr) yntemi.
    DUMAN, Yanma sonucu havaya karan uucu kat paracklar ve gazlardan oluan yanma art. Dumanda su buhar, karbon oksitleri, kkrt dioksit, azot, katran buhar, is, uucu kl vb. bulunur.
    DUMANSIZ BARUT, Barutun esas olarak eter ve alkol veya santralit ile zel bir muameleden sonra ekil verilebilir hale getirilmesi yani jelatinletirilmi nitroselloz ile nitrogliserin karmndan elde edilen (hafif dumanl barut) patlayc madde. Nitrogliserinin pamuk barutu (kolodyum pamuu) ile kartrlmasndan elde edilen nitrogliserinli barutlarn yanma slar fazladr. Hafif dumanl barutlar artk brakmadan yanar; yand zaman kara baruta gre misli fazla ve ok hafif berrak bir duman karr. Bu yzden src (itici) kuvveti daha byktr. ok az nem eker. Daha uzun zaman depolanabilir.
    DURALMN, Bnyesinde %4 Cu, %1,4 Mg, %0,5 Si ve %1,2 Mn bulunan bir almimyum-bakr-magnezyum alam. Bunun 490C’de sulanmasndan ve adi scaklkta olgunlama-sndan sonra, mekanik direnci 44 kg/mm2’yi bulur. En dk arla karlk en yksek mekanik dirence sahip olduu iin havaclkta kullanlr. Duralmin, korozyona kar, alminyum metali kadar, dayankl olmad iin iki taraf ince saf aluminyum ile kaplanr (sandvilenir).
    DURDURUCU, Arabay, nceden kararlatrl-m noktada durdurmay salayan mekanik dzen.
    DURULTMA HAVUZU, —> Tikiner. Koyulatrma.
    DUYARLIK, Bir patlaycnn harici bir uyarcya maruz braklmas durumunda, sahip olabilecei nisbi patlama yetenei. Kullanmada optimum emniyeti elde etmek iin patlayc kazaen olan darbelere ve srtnmelere duyarsz olmaldr ve patlayclar ancak imalatsnn tarif ettii ekilde atelendiinde patlamaldr. Doldurmann mekanik olarak yapld durumlarda, emniyet artlarn iyiletirmek iin genellikle dk duyarlkl patlayclar tercih edilir. Bu durumda, patlatma deliine daha emniyetli yntemlerle yerletirilen kk ara arjlar (yemleme) konularak patlamay balatmann desteklenmesi zorunludur. —> Boluk duyarl.
    DRBNL PUSULA, —> Pusula.
    DEY AI LE YKSEKLK TAYN, 1) A ve B noktalar arasndaki h ykseklik farknn trigonometrik yntemle yani A ve B ‘yi birletiren hattn yatayla yapt ann sins ve tanjant vastasyla bulunmas. —> ekil.
    DEY MERKEZKA DKM, —> Savurma dkm.
    DK KARBONLU ELK, Bnyesinde % 0.2’den daha az karbon bulunduran elik.
    DK KARBONLU FERROKROM, zel elik imalinde kullanlan ve karbon muhtevas en ok a) : 0,15, b) % 0.10, c) % 0,06 olan Ferrokrom. C oranna gre % 1-4 C iin 7500-10000 kWh/t; % 0,01-0,10 C iin 13500-15000 kWh/t elektrik enerjisi tketilir: Ferrokrom karbon muhtevasna gre: % 2-10 C, Si % 3 Ferrokrom karbr; % 0,5-2 C, Si (en ok) % 1,5 Ferrokrom afine; C<% 0,5 S % 0,05 P, % 0,05 N % 0,05, Mn % 0,3 Ferrokrom srafie diye snflandrlabilmektedir.
    DM, Drenaj sonucu doal su tablasnda grlen deime.
    DZ DAMAR KESM, Mermer iletme-ciliinde tan kelme yzeyine paralel kesimi.
    DZENSZ HATALAR, —> Tesadfi hatalar.
    DZGN OLMAYAN BR YZEYN ALANI, —> Geometrik ekilli olmayan yzeyin alan.
    DZLEMSEL KAYMA, —> Heyelan.
    DYNAWHRLPOOL (SANTRFJ FIRLA-TICI) AYIRICISI, ABD’de gelitirilen 0,3-30 mm tane byklndeki kmrlerin ykanmasnda (zenginletirilmesinde) yaygn olarak kullanlan kmr zenginletirme (ykama) nitesi. Ayrma ilemi yatay dzlemle 20-25’lik a yapan silindirik bir hcrede gerekletirilir ve hcrenin beslenmesi farkl girilerden yaplr. 65 cm apndaki bir nitenin kapasitesi 100t/h cvarndadr. Performans, ar ortam siklonlar ile benzerlik gsterir. nite iindeki ar ortam younluu homojen olmayp ist kna ve hcre duvarna doru art gsterir. —> Santrifjl ayrclar, Ar mayi ile ayrma, Kmr ykama yntemleri. —> ekil.

  5. #5
    YAVUZ - ait Kullanc Resmi (Avatar)
    yelik tarihi
    Feb 2008
    Bulunduu yer
    stanbul
    Mesajlar
    61
    ndirilme
    0
    Uploads
    0

    Standart Resimli Madencilik Szl (f)

    Resimli Madencilik Terimleri Szl - F

    FAALYET RAPORU, ktisadi faaliyet gsteren bir kuruluun iletme btesine (i programna) gre bir yllk faaliyetini gsteren rapor. Faaliyet raporunda iletme btesinde ngrlen iler ile bunlarn gerekleme durumunun karlatrlmas yannda kurulula ilgili iktisadi ve mali analizler de yaplr. —> letme btesi.
    FAETA, Tra edilmi bir tan yzeylerinden her biri (Faseta olarak da tanmlanr).
    FARN , erisinde %70 kalker ve %30 kil bulunduran ve imento klinkeri elde edilmesi iin hazrlanan hammadde. —> Marn’n doal olarak bu bileime yakn olmas durumlarnda dorudan imento hammaddesi olarak kullanlr.
    FAS (FREE ALONGSDE SHIP - GEMNN BORDASINDA TESLM), Belirlenen ykleme limannda mallarn gemi dogrultusunda rhtma ya da mavnaya yerletirilmesiyle satcnn teslim ykmllnn yerine getirildii anlamna gelen, uluslararas ticaret terimi. Maln yukarda belirtilen ekilde teslim edilmesiyle, mallara ilikin herhangi bir kayp ya da hasarn btn masraf ve riskleri alcya aittir. FAS terimi, mallarn ihra ilemlerinin alc tarafndan tamamlanmasn ngrr. Alcnn bu tr ilemleri dorudan doruya ya da arac kullanarak dolayl biimde tamamlamasnn mmkn olmad durumlarda bu terim kullanlmamaldr. Ayrca bu terim, yalnzca deniz ya da nehir tamacl erevesinde kullanlabilir. (Incoterms 1990).
    FASETA, —> Faeta.
    FASYES, 1) Ayn yata farkl bnyedeki sedimanlarn konumu. inde yaam canllar fosilletirmi, oluumunun btn artlarn yanstan bir kayacn bnyesi. 2) ehre.
    Petrografik durumu petrofasiyes, iinde yaam bitki ve canllara gre biyofasiyes, geni sahalara gre denizel, kontinental fasiyes, alt fasiyes gruplar olarak sahil-, sdeniz-, derin deniz fasiyeslerinden szedilir. Tuzlusu-, amurlusu-, rif-, tatlsu-, aknt-, limnik-, lagner-, buzul-, akntbuzul-, l fasiyesi adl tli fasiyeslerden bahsedilir. Baz yazarlar, zel durumlar iin fasiyes zelliklerini yanstan fasiyes isimlendirmeleri yapmlardr: izotopik-, heterotopik-, izomezik-, heteromezik-, agresif-, defensif-, mineral fasiyesleri gibi.
    FASON LETME, lenecek rn konsantre olarak satn alan veya sadece iletme bedelini tahsil eden izabehane. lenecek malzeme; konsantre, hurda veya krpnt olabilir.
    FAY, 1) Tektonik olaylar sonunda tabakalarn krlmas veya kesilmesi sonucu meydana gelen kayma dzlemleri, zonlar. 2) Arza. Fay dzlemi (zonu) damar dzlemini kompartmanlara ayrd iin damar dzlemi paralanm olarak devam eder. Faylar olu ekline gre normal fay ve ters fay diye isimlendirilir. Fayn devamnn bulunmas gereken hatta, fay hatt denir. —> Kvrm.







    FAY ATIMI, Bir fay etkisi ile kesilen katmann iki parasnn birbirine nazaran yer deitirme mesafesi. Atlan parann yatay hareket mesafesine fayn yatay atm, dey hareket mesafesine de fayn dikey atm denir.
    FAY BRE, Fayl arazide rastlanan ve fay zonunda bulunan bre.
    FAY YZEY, Mermer iletmeciliinde bir zeminin dier bir zemin zerinde kayma yzeyi.
    FAYDALANMA ORANI, ar i makinele-rinin fiilen yaptklar i saatinin, toplam mmkn i saatine blnmesiyle elde edilen oran.
    FAYDALI MODEL, —> Patent.
    FAYDALI REZERV, Mevcut ekonomik ve teknolojik artlara gre hesaplanan rezervden iletme esnasndaki kayplar ve iletilemeyecek ksmlar karldktan sonra geriye kalan rezerv. Dier bir deyile; iletme projesi hazrlandktan sonra bulunan rezervin isimlendirilmesi.
    FAYDASIZ REZERV, Jeolojik yapnn iyi bilinmemesi, bakir panolarn iyi aranamam olmas, damarlarn isimlendirilememesi, eski iletme metotlarnn kifayetsizlii, teknik imkanszlklar, tavan veya taban damarlarnn allmayp braklmas, yangn, grizu, su basmas vb. nedenlerle st katlarda allmadan kalm olan rezerv.
    FAZ, 1) Kimyevi ve fiziki bakmdan mtecanis bir sistemde, mekanik olarak dier fiziki durumlardan ayrlabilen ksmlar. Suyun gaz, sv ve kat hallerinin herbiri bir fazdr. 2) Birbiri arkasndan gelen deiikliklerin herbiri veya safhas. 3) Alternatif akm tayan engel.
    FAZLA ALIMA, 1) Belirli sebeplere ve artlara bal olarak kanunda yazl gnlk alma sresinin dnda yaplan alma. 2) Fazla mesai.
    FELDSPAT, Doal potasyum, sodyum, kalsiyum ve baryum alminasilikatlar grubuna verilen ad. Feldispat mineralleri alkali ieriklerine gre; albit (Na Al Si3 O8), ortoz veya ortoklas (K Al Si3 O3), anortit (Ca Al2 Si2 O8) olarak adlandrlr ve magmann souyarak kristallenmeye balad devrede oluur. Feldispatlar; pskrk ve bakalam kayalarn meydana getiren en nemli minerallerdir. zellikle alkali feldispatlar kuars ve mika ile birlikte graniti meydana getirir. Porfir iinde, feldispat byk kristaller halinde bulunur. Feldispat eritici olarak seramik sanayiinde ve bu zelliinin yannda Na, K, Al kayna olarak cam sanayiinde kullanlr.Her iki yerde de; yksek alkali ierii, renk verici (Ti O2 ve Fe2 O3) oksitlerinin olmamas ve beyaz renkte pimesi aranlan zelliklerdir.
    FELDSPATLI PORSELEN, —> in porseleni.
    FELDSPATK ZIMPARA, —> Zmpara.
    FENN NEZARET, letme faaliyetlerinin; teknik esaslar, ii sal ve i gvenlii gereklerini yerine getirmek suretiyle yrtlmesinden sorumlu olan ve maden yasalarna gre tayin edilen maden mhendisi.
    FENOKRSTALN AGREGATLAR, Gz ile bnyesi tayin edilebilen kristaller —> Kriptokristalin agregatlar.
    FENOKRSTALN KUARS, Tek billur halinde veya ufak kuars billurlarnn biraraya gelmesinden olumu kristaller.
    FERD MASKE, inin alma srasnda zerinde tad, tehlike annda kullanlan ve alan ksa sre iin gazlardan koruyan maske.
    FERE, 1) Tahkimatsz kelebe. 2) Br. 3) Eyimli kk galeri ve kuyu. Fereler genellikle graviteyle dolu malzemesi, ta ve toprak nakliyatnda kullanlr. —> Kelebe.
    FERROALAIMLAR, Haddeden geirilmeye veya dklmeye msait olmayan, demir sanayiinde kullanlmaya elverili bileikleri meydana getiren ve arlk itibariyle tek bana veya birlikte; % 8’den fazla silisyum, % 30’dan fazla mangan, % 30’dan fazla krom, % 40’dan fazla tungsten ve toplam olarak % 10’dan fazla baka alam elementi (alminyum, titan, vanadyum, molibden, niyobyum, vb. sz konusu metal bakr olursa rakam % 10’u gememelidir) ieren demirli alam rnleri. Baz ferro alamlarn GTP (Gmrk tarife istatistik pozisyon) numaralar yledir:
    Fe Mn: 7202.11, Fe Si: 7202.21, Fe Si Mn: 7202.30, Fe Cr: 7202.41, FeSiCr: 7202.50, Fe Ni: 7202.60, Fe Mo: 7202.70, Fe W: 7202.80, Fe Ti:7202.91, Fe V: 7202.92, Fe Nb: 7202.93, Dierleri 7202.99. —> Demir alamlar.
    FERROALYAJ, —> Demir alamlar.
    FERROKROM, Krom ve demir metallerinden elde edilen alam. elik endstrisinde, demire mukavemet vermek, korozyonu ve oksidasyonu nlemek iin kullanlr. Kromit cevherinin (FeO. Cr2 O3 veya FeCr2O4) ark frnlarnda karbon vastasyla veya termik prosesinde silisyum ile redksiyona tbi tutulmas suretiyle elde edilir. Ticarette yksek karbonlu (% 4-8 C) ve dk karbonlu (% 0,06-0,15 C) ferrokrom olarak ilem grr. Ferrokrom ierisindeki krom oran genellikle % 65-72 arasnda deiir.
    Ferrokrom ticareti cent / libre olarak yaplr. Bunun dolar / ton olarak anlalmas iin nce cent’ten dolara ve sonra da libre’den ton birimine aadaki rnekte olduu gibi geilir: Sat fiat: 41,5 c/Lb —> 0,415 dolar / libre demektir. 1000 kg/453 gr = 2204,62 Lb ise 1 ton hesabndan hareketle; 0,415x 2204,62=914,92 dolar/Cr. ton fiyat bulunur. Ancak bunu satlacak ferrokromdaki Cr ierii ile dzeltmek gerekir. Sat miktar olarak 2000 ton dnlmse ve % 66 Cr lk ferrokrom var ise, satlacak Cr ierii 2000tx0,66 Cr= 1320 Cr. ton yapar. Cr.ton fiyat da daha nce bulunmutu. Haslat; bu durumda 1320x914,92=1.207.694 dolar olur. —> Yksek karbonlu ferrokrom, Dk karbonlu ferrokrom.
    FERROKROM AFNE, —> Dk karbonlu ferrokrom.
    FERROKROM KARBR, —> Dk karbonlu ferrokrom.
    FERROKROM SRAFNE, —> Dk karbonlu ferrokrom.
    FERROMANGAN, —> Manganl elik.
    FIILI GALVANOPLAST, Dnen bir kap iinde katotlar serbest halde bulunan mekanik —> Galvanoplasti.
    FINDIK, —> Satlabilir.
    FIRA, 1) Balarn birlikte almalarn salamak ve ba aralklarn eit mesafelerde tutmak iin, balar arasna vurulan iki taraf kurtaz veya uygun ekilde hazrlanm ince direk paralar. 2) Gergi. —> Tavan fras. Balant pabucu.
    FIRA VURMAK, Ocak tahkimatnn, iki ucuna kurt az alm fra denilen ksa direk veya elik profil parasyla takviye edilmesi veya kaym olan tahkimatn eski yerine getirilmesi iin kullanlan takviye direi ile yaplan ilem. —> Sekil. Tavandan vurulan fralar tavan fras, tabandan vurulanlar taban frasdr.






    FIRDND, Sondajda kullanlan manevra bal. —> Sekil.





    FIRINLAR, Metalurjide kullanlan frnlar, kullanlan yaktlara gre kat yaktl, akaryaktl ve gaz yaktl frnlar; maddelerin ve yaktn yand yerlere gre de yaktla cevherin birbirine temas ettii tekneli yani dikey frnlar (Yksekfrn. Water jaket frn. Konverter), cevheri, yanmadan doan gazlarla temas ettiren frnlar (Reverber ve Alev frnlar), cevheri, hem yaktla ve hem de yanmadan meydana gelen gazlarla temas ettirmeyen (potal) frnlar. —> Elektrikli frnlar. Reverber frn.
    FLLER DAMAR, Damar tekil eden d kat telleri, bir alt katndaki kaln tellerle e saydaki dolgu telleriyle rlm ve d tellerle yataklk yapan konstruksiyonu haiz elik halat. Bu tip damarlarda (demetlerde) d kat telleri dolgu tel saysnn iki katdr. —> Sekil.







    FLMASN, Scak haddelenerek yaplan, genellikle yuvarlak veya yar yuvarlak, kare, dikdrtgen ve altgen kesitinde souk ekme iin kullanlan kangal halindeki yar maml metal ubuk.
    FLON, Bir cevher veya mineralle doal olarak dolmu kaya atla. —> Maden damar.
    FLON KAYALAR, Yal mamatik kayalarn veya tortul tabakalarn arasnda veya atlaklarnda, s derinliklerde (lakolit, dayk, sill) mercek veya an eklinde yerlemi olan derinlik kaya topluluu.
    FLTRASYON, 1) Slamda ve ierisinde su bulunan kat maddelerde koyulaytrma veya rutubeti azaltma amacyla; sv ksmn kat ksmdan ayrlmas ilemi. 2) Sv ayrm.
    FLTRE, Sv veya gaz ortamnda bulunan kat maddeleri tutabilmek iin gerekli donanm haiz nite. Merkezka, tambur veya disk filtreler; basnl veya emmeli alan filtreler gibi, eitli imalat tarzlar olduu gibi; elektrostatik yk ile tozlar toplayan tipleri de vardr.
    FNANSAL KRALAMA,—> Leasing.
    FRMA, 1) Ticaret siciline kaytl olan, ticari ikametgah bulunan ve belirli bir iktisadi ile uraan messesenin ticaret nvan. 2) Piyasa ekonomisinde retimi sevk ve idare eden birimler.
    FSHER-TROPSCH TEPKMES, Temel olarak karbon monoksit ve hidrojenden oluan gazn, magnetik bir demir oksit katalizrnn eliinde, yksek scaklk ve normal veya yksek basn etkisiyle hidrokarbonlara dntrlmesi.
    1940 larda Alman kimyaclar tarafndan gelitirilen bu ilem benzin veya gazya gibi sv ve gaz hidrokarbon yakt retiminde kullanld.

    FSHER-TROPSCH YNTEM, 1923 ylnda Franz Fischer ve Hans Tropsch isimli Alman kimyagerlerin doal gaz ham petrole dntrme iin bulduklar yntem. Balangta bu ilem srasnda bol miktarda oksijen kullanlmas gerei ve teknoloji yetersizlii bu yntemle elde edilen akaryaktn maliyetinin yksek olmasna yol ayordu. Birlemi milletler ambargosu yznden yaad petrol kirizini amak iin Gney Afrika bu yntemdem yararlanarak gazlatrlm kmrden petrol elde etmeyi baard. Sasol adl Gney Afrika irketi, bu yntemi gelitirip, Norveli Statoil ile bir anlama yapp Kuzey Denizinden kacak doal gaz, petrole dntrmeye hazrlanyor. Gnmzde petrol sektr, atl doalgazdan 770 milyar varil petrol retmeye ve dnyann 29 yllk petrol talebini karlamaya hazrlanyor. —> Doal gaz.

    FSKETE, Yeraltnda basnl hava veya basnl suyu pskrtmek zere hortum veya boru ucuna taklan lle eklinde hazrlanm zel u. Basnl hava pskrtmek veya hava akm salamak zere hazrlanan fisketelere “Basnl Hava Fisketesi”, basnl suyu, ya dorudan doruya veya basnl hava yardmyla, sis halinde pskrtmek iin hazrlanm olanlarna “Sis Fisketesi”, yamur eklinde su pskrtmek iin hazrlananlara da “Yamur Fisketesi” denir. Basnl hava fisketesi, bir boru iine yerletirilip fisketeden kan basnl havann yardmyla boru iindeki hava da hareket ettirilerek kk vantilatr yerine de kullanlr. —> Tali havalandrma. Sis Fisketesi.





    FSKOS TULUMBA, —> Samandral tulumba.
    FTL, Kapslleri patlatmada kullanlan, ii yanc madde ile doldurulmu iletici.
    FTLL ATESLEME, Saniyeli fitil ve kapsl, saniyeli fitil, infilakl fitil ve kapsl kullanlarak yaplan ateleme.
    FTLL YADANLIK, —> Yalama sistemleri.
    FZK METALURJ, —> Metalurji.
    FZBLTE RAPORU, —> Yaplabilirlik raporu.
    FZKSEL METALURJ, 1) Malzemelerin mikroyaps ile mekanik ve dier btn zellikleri arasndaki banty inceleyen bilim alan. 2) Malzeme bilimi.
    FLAMA, 1) 1.80 m boyutunda 3 cm apnda ve bir yere kolayca aklabilmek zere ucunda sivri demir pabu bulunan yuvarlak veya prizma eklinde aa sopa. Kolay grlebilmeleri iin 50 cm.lik ksmlar sra ile krmz-beyaz veya siyah-beyaz boyanr. Bunlara jalon da denir.
    FLANS, 1) Borularn birbirine cvatalarla balanmasn salamak zere hazrlanm dairevi para. Bunlar sabit veya hareketli olabilir. 2) Salmastra kullanlan yerlerde kalmasn temin etmek iin kullanlan para.


    FLANSLI BORU, 1) ki uta flanlar serbest veya kaynakl olan ve flanlarn birbirine balantlar cvata ile salanan boru. 2) Flanl sac boru.






    FLAS ZABE YNTEM, zellikle bakr ve tali olarak kurun metal retiminde kullanlan ve Finlandiyann Outokumpu firmas tarafndan gelitirilmi izabe usulu. Bu yntemin uyguland tesis, frn reaksiyon aft, dinlendirme blgesi (settler) ve gaz k (off take) olmak zere blmden oluur. Flaks, kurutulmu konsantre, hava veya oksijen, reaksiyon aftna pskrtlr. Burada oksijen ile slfit taneleri reaksiyona girer ve enerji aa kar ve bu enerji mat retimi iin gerekli enerjinin byk bir ksmn salar. Reaksiyon aftnda ergimi bulunan taneler setler blgesinde gaz akmndan ayrlr. Mat ise curuftan ayrlarak setlerin tabanna ker. Matn tenr % 45-80 Cu arasnda deiir. Bu yntemde oluan curuf ierisindeki Cu % 0,8-2,5 arasnda deiir ve flotasyon yoluyla zenginletirilir. —> Sekil.
    FLEKSR, Fayn teekkl srasnda tabakalarn plastisitesi sebebiyle fay zonunda teekkl etmi ve srklenme izi gsteren damar arzas.




    FLNT TASI, —> tc ta.
    FLS, 1) Orojenez sahasndaki basenlerde orojenik olaylar srasnda oluan greli, killi ve az ok ist yapl keller. 2) Belirli bir kaya olmaktan ziyade zel bir fasiyese verilen isim.
    FLOKLANT, 1) —> Floklasyonu salayan organik makromolekler madde. Bunlar niasta, un gibi tabii maddeler olabilecei gibi, deiik zellikteki polimerizatlar da olabilir. 2) ktrc.
    FLOKLASYON, 1) Sv ierisinde bulunan ve birbirinden ayr duran dispers haldeki ok ince taneciklerin bir araya gelerek, daha iri taneler haline gelmesi ve bylece kelme ileminin hzlandrlmas. 2) kelme. Phtlama. Yumaklanma. Topaklanma.
    FLOTASYON, Farkl yzey zelliklerine sahip minerallerden bir ksmn sulu bir bulama ierisinde yzdrmek, dierlerini ktrmek yoluyla yaplan bir ayrma ve zenginletirme ilemi. Bu maksatla yzdrlecek minerallerin yzeyleri hidrofoblatrlrken, ktrlecekle-rinki hidrofil hale getirilir.
    FLOTASYON BATARYASI, —> Sell.
    FLOTASYON HCRES, —> Sell.
    FLOTASYON KOLONU, Mekanik flotasyon hcrelerindeki turbulansndan dolay; ince gang tanelerinin konsantreye kamasn nlemek fikrinden hareket ederek; turbulansn olmad bir ortamda tanelerin askda kalmalarn salayacak ince, uzun ve yksek bir hcreye st kesimden malzeme besleyerek yaplan flotasyon ilemi. Kolon flotasyonunda hava hcrenin tabanndan verilir ve bylece kabarcklar ve taneler zt akm iinde karlar. Bu zt ak; ana rnler ve gang taneleri iin fiziksel bastrc ilevini grr, iri gang mineralleri ise yksek kelme hzlar nedeniyle hcreden hzl bir ekilde ayrlr. Kabarcklar izleyen ince gang mineralleri ise hcredeki kaln kpk tabakasnda ykama suyunun da etkisi ile geri ykanr ve bylece yksek tenrl konsantre elde edilir. —> Sekil. Sekilde grlen flotasyon kolonunda besleme kolon yksekliinin 2/3’sinden yaplmaktadr. Flotasyon kolonlar temel olarak toplama blgesi ve kpk blgesi olmak zere iki blgeye ayrlr: Kpk blgesi kalnl endstriyel uygulamalarda 1,5 m kadar olabilmektedir. Oran (L/D) > 10 ve kare, dikdrtgen ya da dairesel kesitlidir. 4 m apnda dairesel veya kesit alan 16 m2 (2 m x 8 m) olan flotasyon kolonlar endstride de kullanm alan bulmutur (1994). —> Palp, Sell, Jameson flotasyon hcresi





    .
    FLOTASYON PETE, —> Sell.
    FLUDAL TEKSTR, 1) Amorf (ekilsiz) maddelerden oluan, mikroskop altnda incelendii zaman, akntya benzeyen ekiller gsteren kayalarn dokusu. Bu doku en ok abuk souyan lavlarn yzeylerinde grlr. 2) akkan doku.
    FLUORESAN MNERALLER, —> Ultraviyole n.
    FLUORT, Kimyasal forml Ca F2, sertlik derecesi 4, zgl arl 3.2 gr/cm3; ultraviyole altnda floresan olma zelliine sahip mineral. Tortul ve magmatik kayalar iinde ticarete elverili miktarlarda bulunur. Fluorit; demir-elik endstrisinde cruf yapmakta, yksek kaliteli gazolin, freon gibi maddelerin istihsalinde kullanlr. Saydam ve yar saydamdr.Fluspat, florin veya fluorspat olarak da isimlendirilir. Dnya fluorit tketiminin %60 kadar elik endstrisinde, %20 kadar aluminyum metalurjisinde (Asit derecesindeki fluoritten elde edilen fluor tuzlar olarak), %15 kadar kimya sanayiinde fluorlu kimyasal madde yapmnda kullanlr. Btn bu sanayii kollarnda kullanlan fluorit ticari olarak tr (derece) halinde pazarlanr. Bunlar, a) Asit derecede fluorit : En az %97 Ca F2, %1-1.5’dan az silis, %0.03-0.1’den az slfr iermelidir. Bazan kalsit, berilyum ve arsenik miktarlar da limitlendirilir. Nem %1 veya daha az olmaldr. b) Seramik derecede fluorit : Bunun iin iki standart vardr. Birincisi %95-96 Ca F2, ikincisi %85-90 Ca F2 iermelidir. Silis en fazla %2.5-3, kalsit en ok %1-1.5, ferrik oksit en ok %0.12, kurun ve inko slfatlar ise eser miktarda olmaldr. c) Metalurjik derecede fluorit (metspar) : %60-85 Ca F2 iermelidir. Kkrt ve slfr en ok %0.3, kurun %0.25-0.5 olmal, ok az miktarda fosfor iermelidir.
    FLSPAT , —> Fluorit.
    FLORESAN MNERAL,—> ltraviyole n.
    FLORN, —> Fluorit.
    FLORSPAT,—> Fluorit.
    FOB (FREE ON BOARD - GVERTEDE TESLM), Mallarn belirtilen ykleme limannda gemi bordasna aktarlmasyla satcnn teslim ykmllnn yerine getirildii anlamna gelen, uluslararas ticaret terimi. Mallar gemi bordasna aktarldktan sonra, mallara ilikin herhangibir kayp ya da hasarn btn masraf ve riskleri alcya aittir. FOB terimi, mallarn ihra ilemlerinin satc tarafndan yaplmasn ngrr. Gemi bordasnn herhangibir pratik anlam kalmamsa (roll-on/roll off veya konteyner trafiinde olduu gibi)—>FCA teriminin kullanlmas daha uygun olur. (Incoterms 1990).
    FOLYO, 7-200 mikron arasnda kalnl olan metalik levha. Kurun, kalay ve alminyum metallerinden folyo yaplabilmekle beraber, en yaygn olan —> Alminyum folyodur. Folyo rule haline getirilebilir, nem veya gaz geirmez. En ok gda, ttn ve ecza malzemelerinin paketlenmesinde kullanlr. Alminyum ve kurun folyolar elektrik paralarnda, yedek paralarda bask ile ekillendirme ilerinde kullanlr. Altn folyo ise dekoratif kaplamalarda kullanlr.
    FONSAJ, Kuyu kaz ve derinletirme ii.
    FONSAJ KOVASI, elikten yaplm, ortadan kulplu, devirerek boaltma iin mandal veya altta halkas olan kuyu kazsnda kan pasay (posta) kuyu dibinden kuyu bana karan ara. Bunlarn beton tama iinde kullanlanlarna beton kovas, ocak suyunu karmak iin zel imal edilenlere de su kovas denir.






    FORMACI, 1) Yksek frnda ergimi metalin potalara akn salamak iin frnn alt deliini elindeki ubukla aan kii. 2) Bakr izabesinde konverterde bulunan bakr tenrn ykseltmek amacyla; bakr borular kullanarak, konverter iine hava veya saf oksijen girmesini salayan kii.
    FORMASYON, 1) Jeolojik zaman iinde yer kresi tarihinin tarif edilmi bir zaman blm. Formasyonun snrlar daha ziyade paleontolojik, zaman zaman petrografik tariflerle saptanr. Zaman snrlamas kesin saptanamam formasyon snrlar permokarbon, permotrias, kretaze-tersiyer eklinde ifade edilirler. 2) Kaya stratigrafi snflamasnn temel birimi olan ve haritaya geirilebilen ve derine doru izlenebilen alt ve stten snrl homojen kaya oluumu. 3) Periyot, sistem. Formasyon kelimesi ltincede “ Sekil, Figr “ anlamna gelmektedir.
    FORMASYON DONDURMA METODU, Sulu formasyon ssnn zel bir donanmla alnmas ve bylece formasyon suyunun donarak szdrmazln salanmas esasna dayanan kuyu kaz metodu. Su szmas nlendikten sonra, standart kuyu kaz metodu uygulanarak kuyu kazma iyi yaplr.







    FORMASYON SUYU, Gevek ve geirgen formasyonlarda bulunan yeralt suyu. —> Yeralt suyu. Su tablas.
    FORMEN, —> Baavu.
    FORS MAJR, Maden ve metal ile ilgili ticari anlamalarda bulunan; alc ve satcy kendi iradeleri ve kontrolleri dnda oluan artlar altnda malzemenin teslim edilemeyeceini veya teslim alnamayacan aka belirterek mcbir sebebleri aklayan madde. Bu madde genellikle, grevleri, doal afetleri, yeni hkmet kararlarn, retici lkedeki hkmet darbelerini, tama esnasndaki beklenmedik olaylar (geminin batmas gibi) fors majr olarak belirtir.
    FOSFORT, —> Fosfat.
    FOSFAT, 1) Fosforik asitten (H3 PO4) treyen tuz ya da ester yapsndaki kimyasal bileiklerin ortak ad. Tuzlarn bileiminde fosfat iyonu (P O43), hidrojen fosfat iyonu (HPO42) ya da (H2PO42) gibi eksi ykl iyonlar ile sodyum ya da kalsiyum gibi art ykl iyonlar bulunur. Esterler ise; fosforik asitteki hidrojen atomlarnn yerine etil (C2 H5) ya da fenil (C6 H5) gibi organik gruplarn gemesi ile oluur. 2) erisinde kalsiyum fosfat bulunan tortul kaya.
    Yerkabuunda bulunan ve P2 O5 oran % 1’i geen 200 den fazla fosfat minerali bulunur. Yerkabuunun ortalama P2 O5 tenr % 0,23 civarndadr. Canllarn gelimesinde etkin bir madde olan fosfata, alkla mcadele balamnda stratejik bir hammadde olarak baklmaktadr. retilen fosfat cevherinin % 86 kadar gbrede, % 9,5 kadar kimya sanayiinde (zellikle kir skc olarak), % 4 kadar hayvan yemlerinde, % 0,5 kadar ise besin sanayiinde kullanlr. Fosfat cevheri en ou ABD olmak zere Tunus, rdn, srail,Togo ve Gney Afrika’da retilir. Topraklar gbrelemek iin doal fosfat, normal sper fosfat; tripl sper fosfat, doal fosfatn fosforik veya slfrik asitte ksmen erimesiyle elde edilen karm, kalsiyum hidrojen fosfat, susuz kelti hlindeki fosfat, paralanm fosfat, kireli alminyum fosfat, sperfosforik asit ve amonyum fosfat eitli varyasyonlarla kullanlr. Ekonomik anlamda, genellikle sedimanter yataklardaki oluumlara fosfat kayac, magmatik yataklardakilere ise apatit terimleri kullanlr. Fosforit terimi fosfat eanlaml olup, ounlukla denizsel kkenli fosfat kayalar iin kullanlr.
    Fosfat tane tipine gre de tarif edilebilir. En ok bilinenler; olitik, pelletal ve nodler tip fosfatlardr. 2 mm’den kk apl, kolofan (izotropik apatit) ve frankolitin (anizotropik apatit) hakim olduu fosfatlara pelletal tip, tane ap 2 mm’den byk olanlara ise pizolotik tip fosfat denir.
    Fosfat kayacnn kalitesini belirtmek iin aadaki terimler kullanlr.
    a) BPL (Bone phosphate of lime), kirecin kemik fosfat.
    b) TPL (Triphosphate of lime), kirecin trifosfat.
    c) P2 O5 (Phosphours pentaoxide), fosfat pentaoksit.
    d) P (Phosphours), fosfat (genellikle kullanlmaz).
    Bunlarn kendi aralarndaki oran ise yledir: P2 O5 / BPL= 2,18 BPL/P=5.
    Fosfat kayac standartlar BPL ve P2 O5 olarak aadaki gibi belirlenmitir.
    % BPL % P2 O5
    73 - 75 33,4 - 34,3
    70 - 72 32,0 - 33,0
    68 - 70 31,1 - 32,0
    66 - 68 30,2 - 31,1
    64 - 66 29,3 - 30,2
    64 29,3
    P: 0,4366 P2 O5; BPL: 0,4577 P2 O5; P2 O5: 2,185 BPL.Ticari ilemler iin hazrlanan cevher konsantrelerinin P2 O5 ieriinin % 30’dan yksek, CO2 miktarnn % 1,5’dan az, fluor miktarnn % 4,5’den az, klorun % 0,006’dan az olmas istenir. Demir ve aluminyum yzdesinin 1,5’dan fazla olmamas gerekir. Organik madde miktar ise % 1’den fazla olmamaldr. Fiziksel zellikleri arasnda nem nemlidir. Nemin % 4’den fazla olmamas istenir. Cevherin tane irilii de homojen olmaldr. Hacmin % 90'nn 149 mikronluk elekten gemi olmas kabule ayandr.

    FOSFAT KAYACI, —> Fosfat.
    FOSFORESAN MNERALLER, —> Ultraviyole n.
    FOSL, Tortul kaya tabakalar arasnda zamanla ta halini alm hayvan ve bitkilerin kavk, kemik, di, gvde, yaprak vb. ksmlaryla bunlarn her trl kalp ve izleri. Jeolojik devirlerde yaam olan canllarn ldkten sonra baz fiziksel ve kimyasal olaylarn yardmyla fosil haline gemelerine de fosilleme denir. Fosiller genellikle gml bulunduklar kayalarla yattrlar.




    FOSLBLM, Paleontoloji. —> Jeoloji.
    FOSL YAKIT, Jeolojik devirlerde bitki ve hayvan artklarnn sedimantasyon (yataklanma) ve fosillemesi (talama) suretiyle meydana gelen kmr, petrol, yergaz ve turba. Nkleer yakt ve odun, fosil olmayan yakttr.
    FOSL YAKITLAR, Turba, linyit, kmr, ham petrol veya doal gaz gibi; bitki ve hayvan kalntlarndan oluan yakt tr.
    FOTOGRAMMETR, llecek objenin ekil ve konumunun fotoraflarla saptanma metodu. Dier l metotlarndaki gibi birok noktay lme zahmetine girmeden ve obje ile direkt temasa gerek kalmadan boyutlu olarak, fotogrammetri ksa zamanda lme avantajna sahiptir. Deerlendirme, analog (benzerlik) metoduna gre deerlendirme cihaznda orijinal resmin dntrlmesi suretiyle yaplmaktadr. En sk kullanlan, stereoskopik resimlerin stereoskopla deerlendirilmesi uygulamasdr. Daha byk bilgi ilem makinelerinin devreye girmesi ve rakaml deerlendirmelerde u avantajlar elde edilmektedir: 1. Resimler her eit fotoraf makinesi ile ekilebilmektedir. 2. Alet hatalar byk lde bertaraf edilmektedir. 3. Topografik temel llerin alan genilemektedir. 4) l geometrisi serbest ve amaca uygun seilebilmektedir. Yakn evrede kullanlan yersel fotogrammetrinin uyumlu ve randmanl bir l sistemi olduu, galeri ve kuyulardaki deformasyonlarn lmlerinde 1 mm h***asiyet salamasndan dolay, fotogrammetrik lmler tasmandan doan konut, temel duvarlar, kpr, vin kprleri zararlarnn saptanmasnda yeterli olarak kabul edilmektedir.
    FOTOJEOLOJ, Hava fotoraflar (stereos-kopik) yardmyla yeryznn jeolojik karakterlerinin tespitine ve yeralt zenginliklerinin belirlenmesi iin yapsal, litolojik, jeolojik haritalarn ve maden prospeksiyonlarnn yaplmasna yarayan jeloji dal. —> Sekil.


    FOYA, Daha parlak bir grnm kazandrmak iin ss talarnn, zellikle elmasn, altna konan metal varak.
    FRANKOLT, —> Fosfat.
    FRAS (YNTEM) METODU, Klasik madencilik metotlaryla geilmesi zor veya imkansz rt tabakas altnda bulunan, eritilmeye msait kkrdn yatana kadar sondaj yaplp borulanmasndan (i ie boru) sonra yksek basnla 160-170C suyun borularla kkrt yatana yollanmas, erimi kkrdn basnl hava ile yeryzne karlmas esasna dayanan retim metodu. —> Sekil.











    FREN DSKL KONVEYR, Bir oluk ierisine yerletirilmi ve belirli aralklarda diskle donatlm bir zincirin hareket ettirilmesiyle mlzemenin srklenerek tanmasn salayan konveyr. —> Sekil. —> Zincirli konveyr, Konveyr, Kaydrma.



    FRENO, 1) Varagelde yaplan nakliyat salayan ve fren dzeni olan molet tertibat. 2) Kasnakl fren dzeni. Freno sistemini altrana frenocu denir. —> Sekil.







    FRENOCU, —> Freno.
    FRENOLU KUYU, Dolu kafesin aaya indirilmesini salayan freno dzenli kuyu.






    FREN SAHANLII, Kuyu veya dikbayukar graviteden yararlanlarak maden veya ramble malzemesi tamada sr’at kesmek iin kuyu veya dikbayukar iine yaplan ksmi perde (sahanlk).
    FRT , 1) Firit, sr, 2) Seramik mamllerinin en st tabakasn tekil eden yani bu mamllerin kaplanmasnda kullanlan, ihtiyaca gre seilen ve abuk eriyen minerallerden (Flux Minerals) oluturulan sr maddesi. 3) Seramik fabrikalarnda talebe gre terkibi yaplarak ambalajlanm bir ekilde piyasa srlen tuz veya un grnmnde ticari madde 4) Perdahl tula, srla kaplanm bir tula olup ilkel anlamda sr, tek maddeden ibarettir.
    FRTL PORSELEN, Kum, soda, tuz,ap ve alta karmndan meydana gelen bir frit sayesinde camlaan ve yumuama derecesine kadar piirilen —> Porselen.
    FUEL OIL, Ham petroln damtlmas sonunda elde edilen ve yakt olarak kullanlan rafineri rn.
    FLLER TOPRAI, Ana ierii montmorillonit olan ve esas deiebilir katyonu Ca ++ olan kil. Birok lkede kalsiyum —> Bentonit bu isimle belirtilir. Absorbant ve adsorbant olarak sv ve kat yalarn renklerinin giderilmesinde kullanlan killerdendir.

  6. #6
    YAVUZ - ait Kullanc Resmi (Avatar)
    yelik tarihi
    Feb 2008
    Bulunduu yer
    stanbul
    Mesajlar
    61
    ndirilme
    0
    Uploads
    0

    Standart Resimli Madencilik Szl (g)

    Resimli Madencilik Terimleri Szl - G

    GABAR, Tatlarda ykn ykseklik ve genilik ls.
    GAGAT, —> Oltu ta.
    GALEN (GALENT), Ar, abuk krlabilen, gmgrisi renginde, kbik sistemde kristallenen ve kusursuz kbik yzeylerde dilinimi olan, sertlik derecesi 2,5 ve younluu 7,5 gr/cm3 kuvvetli metal cilal, kurun (gm) grisi renginde, izgisi grimsi siyah, hamlata atrdayarak eriyen kurun tanesi veren, kmr zerinde sar iz brakan, ekseriyetle bnyesinde gm izomorf mahlt halinde veya mekaniki karm olarak bulunan, hidrotermal olarak filonlarda inko blend (ZnS), gm madenleri, pirit, barit, kalsit, kuars vb. minerallerle birlikte veya metazomat teekkl olarak kalsit ve dolomit arasnda bulunan “ kurun slfr” (PbS). Eskiden galen kristalleri radyo imalinde de kullanlyordu.
    GALER, 1) Bir taraf kapal tnel. 2) Yeraltnda alan geit yolu.
    GALER AMA MAKNES, Lamlarn, yollarn ve tnellerin almasnda karlalan kayalarn ve madenin tam mekanize olarak kazlp yklenmesi iini yapmaya yarayan i makinesi. Galeri ama makineleri tam kesit ve bum tiplerinde imal edilir.





    GALER ATELEMES, Ak iletmelerde byk miktardaki kitlenin kazsn salamak iin cevher veya kaya iinde T eklinde galeri srmek ve bu galerilerin ucunda oluturulan ceplere patlayc madde yerletirilmek suretiyle yaplan ateleme usul.








    GALER TAHKMATI, Galeriyi allabilir duruma sokmak ve ak tutmak iin aa, demir ve beton kullanarak yaplan ba. Aa tahkimatta boyunduruk ve direk birbirine dik olarak vurulduunda “Polonya tahkimat”, ekenar yamuk biimde vurulduunda “Alman tahkimat” isimlerini alr.




    GALVANZLEME, 1) Madeni bir paray korozyondan korumak iin bir inko tabakasyla kaplama usul. Galvanizleme, ya madeni paray erimi inko banyosuna batrmak (scak galvanizleme) veya elektrolizle (souk galvanizleme) yaplr. 2) Galvanizasyon.
    GALVANOMETRE, Elektrikli cihazlar, elektrik akm devreleri ve madencilikte zellikle elektrikli kapsllerle tekil edilen devrelerin kontrolunda kullanlan ohmmetre.
    GALVANOPLAST, —> Galvanoteknik.
    GALVANOSTEJ, —> Galvanoteknik.
    GALVANOTEKNK, —> Elektroliz yoluyla cisimler zerine metalik kaplama ilemi. Galvanostejide zerine kaplama yaplacak metal cisim bizzat katod olarak kullanlr. Metal cisim, metal tuzu konulmu bir kap iinde aslr ve katoda balanarak galvanik banyo iindeki anod plkalar veya kafesinden kan iyon akmna maruz braklr. Cisim zerine kelen metal nce zeltiden gelir, zeltiden katoda giden metal tekrardan anod metalinden znerek zeltiye katlr. Kaplama kalnl, akm iddeti ve geen zamana bamldr. Galvanoplasti ile aa, jips ve mum (vaks) modellerin metal kopyalar elde edilir. Bunun iin cisimler zerine ince bir grafit tabakas serpilerek iletken hle getirilir. Bundan sonraki ilemler galvanostejide olduu gibidir. lemden sonra oluan yeterli kalnlktaki rt, modelden ayrlarak iine genellikle yumuak kurun dklr. Bu metodla rnein plklarn orijinal master kalplar ve matbaa yazlarnn kopyalar elde edilir. Galvanoplasti ile ekil ve profil verilir; metal olan veya olmayan paralar metal veya alam tabakasyla kaplanarak korunur. Son derece ayrntl yzeylerin kopya edilmesi, madalya tr mlzemelerin yapm ve duyarl boyutlardaki borularn retimi vb. rnler bu ekilde elde edilir. Galvanoplastide elektroliz kabnn ular arasndaki gerilim, anotlarn znr olmas veya olmamas durumuna gre deiir. lemin sresi ve verimi, katoddaki akmn younluu ile ters orantldr. Bununla beraber akm iddetinde ar bir ykselme, hidrojen iyonlarnn olumasna yol aarak ilemin verimini drr. Gm kaplamada gm ve potasyum ift siyanr, gm siyanr, gm nitrat ve potasyum siyanr eriyik olarak kullanlr. Gm kaplamada katot akmnn iddeti, anotlar ince gm ise, bir voltluk gerilim altnda desimetre kare bana 0,01 ve 0,045 amper arasndadr. —> Elektrotipi.
    GANG, 1) Bir cevher yatanda cevherle birlikte bulunabilen ve ekonomik deeri olmayan madde. 2) Damar ta. 3) Sokma.
    GANG SSTEM, ok sayda damarn basit veya kompleks ekilde birbirlerine paralel veya birbirlerini keser durumunda bulunmalar halinin meydana getirdii grnt.
    GARNET, —> Grena.
    GAYR EFFAF MNERALLER, —> Opak mineraller.
    GAYT, —> Kayt.
    GAZ, 1) Genellikle sabit bir ekli ve belirli bir hacmi olmayp, snrsz olarak yaylabilen ve basn artmas veya scaklk azalmasnn etkisi ile sv veya kat hale getirilebilen madde. 2) Petrol meneli fiziksel hali gaz olan hidrokarbonlardan propan, propilen, normal butan ve izobutan bileikleri veya bu bileiklerin karmlar. 3) Kerosen (gazya)nn halk dilindeki ad.
    GAZ ALEVL KMR, Bnyesinde % 30-45 uucu madde ihtiva eden kmr.
    GAZ BOALMASI, —> Gaz intiar.
    GAZ IKII, —> Gaz intiar.
    GAZ DEDEKTR, Havada bulunan gaz oranlarn saptamaya yarayan optik veya yanma esasna dayal l yapan aygt. —> Riken gaz dedektr, MSA (Metan dedektr). Drager (CO dedektr) —> ekil. Periyodik lme yaparak kayt yapanlar ve uzaktan l yaparak bilgileri yerstnde kurulan erken uyar istasyonunda bulunan kaydediciye gnderen sistemler de gereken yerlerde emniyet bakmndan kurulmaktadr.






    GAZ DEDEKTR SSTEMLER, Propan ve btana uygun, muhafazas szdrmaz tipte, almas esnasnda d yzey scakl hibir zaman 300C’u gemeyen, sanayi tipi, sertifikal, btan ve/veya propan kaan alglayarak bu gazlarn havadaki alt, patlama snrnn en fazla %20’sine ulaldnda yangn ikaz ve emniyet sistemlerini altran sistemler (TS 144 RG, 6.5.1998)
    GAZ DNAM, —> Aerodinamik.
    GAZ DRENAJI, evredeki formasyonlarda bulunan metan gaznn, ocak havasna karmadan nce emilmesini salamak amacyla yaplan ilem.















    GAZ EMME, —> Absorpsiyon.
    GAZ GALERLER, Metan drenaj amacyla, kmr tabakalarnn tavanndan vaya tabanndan tabakalara paralel srlen ve giri taraf bir barajla kapatlan galeriler.
    GAZ NTARI, 1) Kmr veya yan kayatan gelen ve uzun bir sre devam eden gaz k. 2) Gaz boalmas.
    GAZ KAPTAJI, ntiar eden gaz, boru iine almak suretiyle zararsz hale getirilerek atlaca yere veya ekonomik olarak kullanlaca yere kadar sevkini salama.
    GAZLI KMR, Yal kmrler ile gaz alevli kmrler arasnda % 15-30 uucu madde ihtiva eden kmr.
    GAZ MASKES, Zehirli gazlardan korunmak amac ile, zel olarak yaplm gere.
    GAZ NUMUNES ALMA, —> Numune.
    GAZ ORTAM SAHALARI, —> Patlayc gaz ortam.
    GAZ PATLAMASI, Hava ve gaz karmnn infilak etmesi.
    GAZ TRBNL SANTRALLAR, —> Elektrik enerjisi retim tesisleri.
    GECKMEL KAPSL, —> Kapsl.
    GECKMESZ KAPSL, Atelenmesi ile patlamas ayn anda olan kapsl. —> Kapsl.
    GE BALAMA ZAMANI, —> ebeke planlamas.
    GE BTRME ZAMANI, —> ebeke planlamas.
    GEC GREMEZLK, kazas veya meslek hastal dolaysiyle, personelin iinde geici bir sre alamayacann hekim raporuyla belirtilmesi hali.
    GEC TAHKMAT, Ana tahkimat ncesi yaplan tahkimat. —> Muvakkat tahkimat.
    GERMSZ SERAMK RN, zelliklerini hamurun yksek scaklkta ergiyerek yumuamasndan ve camlamasndan kazanan seramik rnler. Bunlar sinter seramikler olarak da bilinir ve trleri unlardr :
    1- Kumta paralar maml rnler . Bunlarn hamuru serttir ve saydam deildir.
    2- Porselenler. Bunlarn hamuru sert, beyaz, yar saydamdr ve kendi aralarnda iki tre ayrlr :
    a) Sert porselenler ki bunlarn, hamuru ve sr feldispat veya feldispat-kalker karmndan hazrlanr. b) Yumuak porselenler ki bunlarn hamurunda suni (frit) veya fosfatik bir eritici bulunur ve sr, kurun bileiklerinden yaplr.
    3- Shhi tesisat porselenleri. Bunlar camlam rnler serisinde, kumta paralarla porselen arasnda yer alr ; piim uslleri ve grnleriyle de ince ini ve porselen arasnda ara rn nitelii tar ; hamurlar gzenekli ve yar saydamdr.
    GE KPRS, —> Take.
    GEMEL HOBEL LETMECL, —> Hobel iletmecilii.
    GEGER SAYACI, Uranyum ve toryum yataklarnn yani radyoaktif maden yataklarnn aranmasnda kullanlan cihaz. Sayacn esasn, ekseninde negatif elektrik ykl tel bulunan ii radyasyonla iyonize olan gaz dolu tp ve sinyal tertibat tekil eder.
    GEM, 1) Ziynet eyas olarak ilenmek zere kesilen ve parlatlan elmas, yakut, topaz vb. dayankl, nadir, kymetli ve yar kymetli talar iin kullanlan genel terim. 2) Mohs’a gre mineralojik anlamda kuvars izen ve sertliklerine gre birbirinden ayrlan, yanstan parlak ve gzel mineraller. 3) Arkeolojik anlamda oyulup ilenmi ta. Gem’i konu alan bilim dalna “Gemoloji” denir. 4) At koumunun bir paras.
    GEMOLOJ, —> Gem.
    GEMTAI, —> Gem.
    GENEL EM AISI, 1) Basamaklar tekil edilmi ekilde alm bir ak iletmenin heyelan yapmadan durabilmesini salayan, basamak kelerinden getii varsaylan dorularn yatay dzlemle yapt dar a. 2) ev. —> Genel meyil as.





    GENEL GDERLER, Maden iletmesinin ynetimi ile ilgili cretler; mhendislik, fenni nezaret, topografya, etd-arama, krtasiye, kira, haberleme ve ulam giderleri; sigorta ve stma-aydnlatma cretleri; vergi-resim har; yatrm ve iletme giderlerinin faizleri, verilen teminatlarn masraf ve komisyonlar, dava takip, istiare ve denetim giderleri.
    GENEL LETME RANDIMANI, Tm satlabilir retim miktarnn retimle ilgili olarak yaplan yevmiyelerin tamamna veya ii saatine blm ile elde edilen deer. Birimi kg/yev. t/yev. veya kg/saat, t/saat. Tm yevmiye adedi = eri A + Dar B + (Lavvar-Harman) C.
    Not: Trkiye’de kazmac ve bacac randmanlar tuvnan retime, ieri ve umumi randman hem tuvnan ve hem de satlabilir retime, genel iletme (harman sonu) randman ise yalnz satlabilir retime gre hesaplanr. Bu randmanlarn birimi kg veya ton/yevmiye olarak tanmlanr.
    GENEL JEOLOJ, —> Jeoloji.
    GENEL MEYL AISI, Ak iletmede en alt basamak (graden) ile en st basaman kenarlarn yani basamak aln dzlemi ile basamak tabann tekil eden yatay dzlemlerin ara kesiti dorular arasna izilen dik doru parasnn yatay dzlemle yapt dar a. Genel meyil as, cevher ve rt tabakasnn yapsna, yerinde yaplan gzlemlere ve tecrbeye dayanlarak tek bir genel meyil veya deien tabaka, cevher veya kmr karakterine gre birka ayr genel meyil as eklinde tesbit edilir. letme buna gre projelendirilir.
    Genel meyil as aadaki ekilde hesaplanr:
    N : Basamak says
    h : Basamak ykseklii (m)
    a : Basamak genilii (m)
    b : Basamak meyilli alnnn izdm
    genilii (m)
     : Genel meyil as ()
    (N-1) . a + N . b
    Cos ---------------------------
    N . h
    a = b = h eklinde dzenlenmi basamaklarda 30’dir. —genel meyil 29 . 44’> ev, ev as, Genel eim as.
    GENERATR, 1) Gaz tekniinde generatr gaz veya odun gaz elde etmek iin kullanlan frnlar. 2) Elektroteknikte mekanik enerjiyi elektrik enerjisine eviren makine. Mekanik enerjinin elektrik enerjisine dntrlmesinde artn birarada olmas lazmdr. Bu artlar da; a) Manyetik alan, b) Bu alanda bir bobin, c) Ya mknatsta veya bobinde hareket olmasndan ibarettir.
    Dalgal akm elde edilen makinelere “Alternatr”, doru akm elde edilenlere de “Dinamo” denir. Manyetik alanda dnen bobinde oluan akm, sins erisi karakteri gsterir. Sins erisinin tam bir devri gsteren ksmna peryot, saniyedeki peryot adedine de frekans denir. Dalga eklinde olan sins erisinin alt yars bir komutator (kollektr) vastas ile yukar katlanrsa sfrdan yukar ykselip alalan bir doru akm meydana gelir. Bunu tam bir doru akm haline getirmek iin ok sayda birbirinden ayr, izole edilmi sarglar ayn alan iinde dndrlr. Bu husus dinamonun alma prensibini gsterir.
    GENERATR GAZI, Yanan bir kmr yata iine scak hava ile buhar sevk edilerek elde edilen ve iinde % 20-30 CO, % 10-12 H2, % 2-5 Co2, % 50-55 N2 ve % 10 civarnda hidrojen bileikleri ve iinde bulunabilecek oksijen % 0,5’ten aa olan yanc gaz. Koktan elde edilen generatr gaznn kalorifik deeri 1050 kcal/m3 civarndadr.
    GEN APLI SONDAJ, Yeralt madencili-inde bayukar ve kelebelerin almas veya krkuyularn kazlmasnda kolaylk salamak zere kullanlan zel sondaj makinesi. Geni apl sondaj gerekletirebilmek iin iki kat arasnda evvela bir pilot sondaj yaplr. Geni apl kesici kafalarn altrlmasnda bu pilot sondajdan yararlanlr. Geni apl sondaj makinelerinin kesici kafalar tam kesit, kademeli veya karot eklinde kesme yapabilecek sistemlerde imal edilir.






    GEN LAIM ATELEMES, ap 50 mm ile 350 mm arasnda olan lam deliklerinin patlayc madde ile doldurularak atelenmesi tarznda uygulanan bir ateleme metodu.






    GENLETRLM PERLT, Tasnif edilmi perlitin 850-1150 C’de stlmas sonucu, hacmi bym, dk younlukta materyal.Genlemi perlit en yaygn olarak inaat sanayiinde sva agregas, yaltm betonu ve hazr yap elemanlar hazrlanmasnda; kimya sanayiinde, dolgu maddesi, katalizr, pigment tayc olarak; gda sanayiinde, zellikle eker ve bira retiminde filtre malzemesi olarak; elik endstrisinde dkm sonrasnda eliin scak tutulmas ileminde; makine sanayiinde, titreim damperlerinde; tarm sektrnde genel olarak topran havalandrlmas, nemli tutulmas ilemlerinde, fide ve fidan yetitirmede kullanlr. Genletirilen perlit younluuna ve kullanm yerlerine gre aadaki isimler altnda pazara sunulur :
    a-) Genletirilmi Perlit : Normal perlit (80 kg/m3),
    Standart perlit (80-120 kg/m3) ve
    Sper perlit (120-150 kg-m3)
    b-) Hazr Svalar : imentolu kaba izosva (450 kg/m3),
    imentolu ince izosva (1150 kg/m3),
    All kaba izosva (450 kg/m3),
    All ince izosva (500 kg/m3),
    Derz harc (900 kg/m3),
    Yzey dzeltme (900 kg/m3)
    c-) zo beton : (Yaltm betonu, 400 kg/m3)
    d-) Blok tula : (8x50x33,3 cm, 0, 166 m2)
    e-) Etiper pano : (6x60x250-300 cm)
    f-) Mikronize perlit : 150-300 mikron (150 kg/m3)
    50-150 mikron (200 kg/m3)
    g-) zoilte : (0,5 m2)
    GEOD, Yerekimi lmlerinin sonularna gre yer kresinin eklini ifade iin kullanlan terim. Geoid ekli, dnya denizleri yzeyleriyle aynen akmaktadr. Geoid, dnen bir elipsoidin eklinden biraz sapmaktadr. Geoide en yakn ekil —> Sferoid dir. Bu nedenle lmbilimde standart referans yzeyi olarak sferoid kullanlr; bununla beraber, geoid ve sferoid yzeyleri arasnda yer yer -90 ve x50m arasnda oynayan farklar vardr.
    GEOMETRK EKLL OLMAYAN BR YZEYN ALANI, 1) Dzgn geometrik ekillere blnemeyen yzey alannn hesaplanmas. Bunun iin ya eklin yzeyi eit ve dar eritlere blnrerek,
    h0+hn
    F= b (h1+h2+h3+...+hn-1+ —————)
    2
    (b genilikleri eit)
    forml uygulanr veya alan planimetre aleti ile llr. F: alan, b: eridin dar kenar, h: eridin uzun kenar. 2) Dzgn olmayan bir yzeyin alan. —> ekil.



    GEREK DAMAR KALINLII, Sondajda veya mostrada tesbit edilen damar kalnlnn, damar meyli dikkate alnarak hesaplanan damarn tavan ve tabanna dik kalnl. Rezerv hesaplarnda damarn gerek kalnl dikkate alnr. —> Damar kalnl, letilen ortalama damar kalnl m= gerek damar kalnl, m’= Mostrada grnen veya b-= Damar meyil as a- Mostradan m=m’.sin sondajda kesilen kalnlk . —Sondajdan m=m’.Cos > ekil.



    GEREKE RAPORU, Genel olarak hazrlanacak projenin esaslarna ilikin aklamalar, bu esaslarn kabul iin zorunlu nedenlerle teknik ve ekonomik hesaplar gsteren rapor.
    GERDEN KESTRME, Ayn doru zerinde bulunmayan koordinatlar belli noktadan ve bu noktalar gren bir noktaya alet kurup gzlem yaparak okunan alar yardm ile gzlem yaplan noktaya koordinat nakli. —> Kolins metodu.
    GER FIRLATMA SERTL, Sertlii bilinen zel bir ekicin belirli ykseklikten malzeme zerine drlmesi sonucu ekicin geri srama ykseklii llmek suretiyle tesbit edilen sertlik ls.
    GERLM, 1) ki nokta arasndaki elektrik akmn salayan neden. 2) Potansiyel fark. 3) Voltaj.
    GER TEPME, 1) Denge durumundan harekete balayan bir cismin kendine uygulanan kuvvete ters ynde bir kuvvet uygulamas. 2) Patlayc madde doldurulan delik atelendii zaman gazn istenen ii yapmayp delikten geri pskrmesi.
    GEVEME, Tabii konumundaki kitlenin atlak, yark ve klivaj gibi ayrlma yzeyleri nedeniyle mukavemetlerini kaybetmesi hali.
    GEVETMEL ORTA, Alnda ikinci bir serbest yzey yaratmak amac ile birbirine yakn ve paralel delinmi lam deliklerinden bazlarnn bo braklmas ile oluturulan orta dzeni.
    GEYZER, Kzgn su, buhar ve baz durumlarda amuru devaml, kesikli veya infilak eklinde dikey olarak pskrten kaynak. Geyzer sularndan kelen silisli tortuya geyzerit denir.
    GEYZERT, Bileimi hidrate silis olup, kaynalarn silisli sularnn kelmesinden meydana gelen kaya. Tflere benzeyen bu kaya bileimi dolays ile mineralojide opal’in bir tr olarak kabul edilmektedir. Geyzerite kaynata da denir.
    GEZER AKTARICI, Dner kepeli ekskavatr bant rtkaz ynteminde ana nakil band ile dkc al band arasndaki balanty salayan paletli veya rayl mobil aktarc. —> ekil. Dner kepeli ekskavatr.




    GDAJ, —> Kayt.
    GYDRLM YEVMYE, plak yevmiye + Sosyal giderler.
    GZL KRSTALN KUARS, Kristalleri ya mikroskopik byklkte veya daha kk olan kuars trleri. Kalsedonlar, akmak talar, ertler, akik talar, melinit, oniks, krisopras, karnalin ve jasp bu gruba girer.
    GLAUBERT, —> Glauber tuzu.
    GLAUBER TUZU, Kimyasal forml Na2 SO4. Ca SO4 olan doal sodyum slfat minerali. Glauberit de denir. Saf glauber tuzu teorik olarak % 44 Na2 SO4 ierir.
    GLOR HOL, 1) Bir ak iletmeyi yeralt tama galerisine balayan ksm. 2) Bir kapal iletmede maden yatanda allan panonun alt ksmnda bulunan ve ierisinde gravite ile nakliyat yaplan br. —> Yeralt Huni Akayak letme Metodu, Glori hol nakil yntemi.
    GLOR HOL NAKL YNTEM, Yeralt huni ak ayak iletme metodu veya ak iletmede yaplan retimin ocan tabannda ve merkezi bir yerinde alan kuyu vastasyla yeralt malzeme krma, hazrlama ve nakil galerisine sevk edilerek buradan direkt bandla ocak dndaki fabrika sahasna nakledilmesi yntemi. —> ekil.





    GNAYS, a) Granitin ve magmatik veya tortul kayalarn bakalama uramasndan dolay meydana gelen metamorfik kaya. Muskovitli gnays, granit-gnays, hornblendli gnays, enjekte gnays trleri mevcuttur. b) Mika kristalleri, kuars ve feldispat ieren ve tabakalanm bir grnm arzeden bakalam kayac.
    Gnayslar, ierdikleri minerallere, oluum srelerine, kimyasal bileimlerine ve bakalam srecinden nceki ana kayacn trne gre ortognayslar ve paragnayslar olarak ikiye ayrlr. Ortognayslar korkayalarn, paragnayslar ise zellikle tortul kayalarn bakalama uramas sonucu oluur.
    GODE ZNCR, —> Zincirli bager.
    GOIC, Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt, Bahreyn, Katar ve Birleik Arap Emirlikleri’nin yesi bulunduu endstriyel mavirlik konularnda krfez organizasyonu tekilat.
    GONYOMETRE, Kristal eksenlerine gre mineral yzeylerinin alarn lmeye yarayan ara.
    GOSSAN, —> Demir apka.
    GBEK, 1) Demiryolu makaslarnda makasn ortasnda birbirini kesen raylarn birletii yer. Gbek yardm ile araba tekerlei ayn ray zerinden br ray zerinde bulunan aralktan geerek gidi ynn muhafaza eder. 2) Orta ekme. Orta.
    ,



    GERTMEL AYAK LETME METODU, 1) Alt kesilmi cevherin kendi arl, stteki tabakalarn arl veya her ikisinin birden etkisi ile paralanp akmas veya maden alnrken tavann gertilmesinin salanmas suretiyle kmr ve metalik cevher yataklarna uygulanan tahkimatl yeralt (retim) iletme metodu. Gertmeli ayak iletme metodlar uzun ayak, yatay (tavandan tabana stten kesme) dilimli, meyilli dilimli, arakatl, blok gertmeli (normal, zgaral, skrey perli) ayak iletme metodu diye snflandrlabilir. 2) allan aln tahkimat arkasnda tavan tabakalar kontrollu olarak gertilen ayak.
    GERTMEL BADAMALI (SUN’ TAVANLI) UZUN AYAK METODU, —> Dilimli gertmeli ayak iletme metodu. Badama tabiri, hazrlanan st dilim ayan allmas srasnda tabana 200 x 17 x 5 cm boyutlarndaki kalaslarn yerletirilip bunlarn stne apraz olarak 15 cm geniliinde ve 3 cm kalnlnda tahtalarn aklmas ile daha sonraki ayan tavan olarak hazrlanm olan sun’i tavan ifade etmektedir.
    GERTME USUL, Genel olarak retim yaplan yerde meydana getirilen boluun gertilmesine dayanan retim yntemi. —> ekil. Bu yntemde cevheri veya kmr alnan bolua dolgu yaplmaz ve tahkimat malzemeleri alndktan sonra tavan kertilir veya gmeye terkedilir.









    GME, —> Heyelan.
    GK, 1) Yeralt imalatnda tahkimatn yetersizlii veya eskiyip dayanklln kaybetmesi sonucu tavann gmesi hali. 2) kme. —> Tasman.
    GKTAI, 1) Gezegenler arasnda hareket eden ve gaz haline gemeden yeryzne ulaan ta ve maden paras. 2) Meteor.
    GKYAKUT , %80-93 nisbetinde Al2 O3 ihtiva eden korindon. Muhtemelen pegmatitlerden ayrmlardr. Bnyesine giren Fe ve Ti nedeniyle ak maviden ivit rengine kadar deien renklerde bazen de meneke rengini alan, nadiren saydam ve genellikle saydam grnme sahip, korund tr bir mineral. Ayrca korindon zefir veya safir olarak da adlandrlr. Asterizm (altual yldz) zellii dier korindonlara gre daha aktr. Kzdrlnca rengi kaar, souyunca eski rengini almaz. Tan deeri rengine, temizliine ve iriliine gre deiir. Saat fabrikalarnda ve ince teknik ilerde kullanlr. Sentetik safir imali, tabii safirin fiyatn drmtr. Sertlii 9 olup, elmastan sonra gelir.
    GL KALKER, inde tatl su midye ve gastropot fosillerine rastlanan ve glde teekkl etmi youn ve ince tabaka halinde bulunan kalker. Kireli sularn gllere dklmesi halinde baz gl kalkerleri travertenler eklinde kelir.
    GMLEK, 1) Pompalarda, patlamal motorlarda, buhar makinelerinde pistonun iinde alt sabit veya deitirilebilir silindirlerin (gmlek) anmalarndan sonra, silindir kalibrasyonunun msaade edilen toleranslar iinde tutulabilmelerini salamak amacyla, imal edilen ve silindir boluuna akma suretiyle yerletirilen silindirik para. Bunlar elik, paslanmaz elik, bronz, zrhlanm elik (sinter bazalt kaplama), porselen vb. maddelerden imal edilirler.
    GNYELEME, Mermer iletmeciliinde tan bir kenarnn dorultularak gnye tatbiki ve gnyeye gre dier kenarnn izlenmesi.
    GRNR REZERV, Ana kuyu, tali kuyu, galeri, klavuz, bayukar, baaa, desandri, yarmalar vastasyla drt yan; devamllk arzeden muntazam yataklarda ise yan (dier bir yan birka sondajla) alm bulunan maden kesimlerini belirleyen rezerv kavram. Grnr rezerv ksmnda istihsal iin gerekli olan bilgilerin tesbit edilmi olmas istenir. Bu bilgiler genellikle; maden kalitesi, hidrojeolojik artlar, yataklanma durumu ve rezerv snr, mineralizasyon durumu ve dal, tektonik karakterler, jeolojik faktrler hakkndadr. Grnr rezerv iletmelerde ihzarat durumuna gre; “karlmaya hazr” ve “karlmaya hazr deil” (belirli) diye iki ayr rakamla ifade edilir. Pratikte grnr rezervin hata snr, ok iyi bilinen yataklarda % 5, genellikle % 20 olarak kabul edilir.
    GTR ANLAMASI, veren ile ii arasnda yaplan (kesene) i anlamas. Arkadalk grubu ve tek adam trlerinde olabilir. Bu anlamada yaplan i miktar, duruma gre; malzeme kullanm, vagon adedi, uzunluk (cm, m), yzey (m2), hacim (m3) ve zaman llerine gre tesbit edildii gibi, vagon adedi ve kark biimde l birimleri ile de tesbit edilir.
    GZENEKLLK, —> Prozite.
    GZENEKL SERAMK RN, Bnyele-rinde porlar yani boluklar bulunan, topraks bir krlma gsteren ve gazlar, svlar, yalar geirme zelliine sahip seramik rnler. Bunlara porz seramikler de denir ve tr vardr:
    1- Demir oksitle az veya ok krmzya boyanm geirimli hamurdan yaplan paralar arasnda pimi toprak kaplar, silisyum ve alkali maddeli veya kurunlu sr vurulan mlekler, hamurun rengini rten kalayoksit temelli saydam olmayan emaye ile kaplanm kalayl iniler gibi.
    2- Isya dayankl rnler, tula gibi.
    3- Beyaz ve ince hamurdan yaplm geirimli rnler ; bunlar pimi toprak paralarndan daha yksek sda piirilir ve saydam bir emaye ile kaplanr, ince ini, pipo topra gibi.
    GZLEMSEL EPSANTR, Depremin ardndan yaplan gzlemsel incelemede, maksimum iddetin evreledii alann merkezi.
    GZTAI, Halk arasnda ldrc bir zehir olarak bilinen bakr slfattan ibaret mavi renkte zehirli tuz.
    GRABEN, Her iki taraf faylarla ykselmi veya evresine gre km arazi kitlesi. —> Horst.
    GRADEN, —> Basamak.
    GRAFT (C), Metal parlaklnda gri siyah renkli yumuak ve kolayca ufalanabilen, krlgan, elle dokunulduunda yal hissi veren, kada srldnde iz brakan, zclerde znmeyen ergimeyen s ve elektrii iyi ileten sertlik derecesi; zgl arl 2,0 , izgisi kl renginde, toprak gibi veya pul pul ince tabakal altgen yapraklar biiminde kristallenen karbon minerali.—> Kmr diyaram.
    Grafit mamatik ve metamorfik kayalarda ist ve mermerler iinde yeni gnays, ist kuarsit, mermer, granit, pegmatit, karbonlu killi ardavaz ve yal kristalin kayalar iinde bamsz blmler, byk ktleler ya da damar halinde bulunur. Grafit karbonlu maddeler ieren tortullarn bakalam geirmesi veya mama iindeki karbonlarn kristallenmesi ile de oluur.
    Yksek sl mamann kmr yataklarn kesmesiyle mama etrafnda da grafit teekkl edebilir.
    Yapay olarak amorf kmrlerin elektrik frnlarnda stlmasyla da grafit elde edilebilir.
    Kurun kalemlerin temel malzemesi olan grafit, ayrca pota yapmnda, dkm kab astarlarnda, cilalarda, elektrot olarak ark lambalarnda, pillerde ve elektrik motorlar fralar yapmnda, galvano plastide, ekirdek reaktrlerinde motron yavalatc olarak kullanlr. Grafit scakla direnci nedeniyle eitli yalayclara dakatlr.
    GRANAT, —> Grena.
    GRENOT,—> Grena.
    GRANK APLT, nce taneli granitik tekstr olan ve tamamen ak renkli minerallerden genellikle kuvars ve ortoklastan olumu dayk. —> Pegmatit.
    GRANTK DOKU, —> Granitik tekstr.
    GRANT, Bnyesinde kuars, feldspat, pljioklaz, ortoklaz, mika, hornblend, ojit gibi mineraller bulunan magmatik- derinlik kaya gurubu. (Bulundurduu minerallerin okluuna gre granit; amfiboll, pioksenli, siyah mikal, beyaz mikal, ift mikal (granlit) adn alr. Plajiyoklaza ortozun elik edip etmemesine gre granite “ plajiyoklazl” veya “ alkali” granit denir. “Monzonitli” granit, alkalili bir granittir ve bulunan feldispatlar (plajioklazl ve alkali) oran eittir.
    Bu gruba giren kayalar silis ve alkalilerce (feldispatlar) zengin; kalsiyum, demir ve manezyumca (biyotit, amfibol v.d.) fakirdir .
    Granitin rengi genellikle feldispat etkisinde belirmi olup krmzms, sarms, beyazms veya kahverengimsidir. Granit; yap ta, deme ta, kaldrm kenar ta ve dekoratif ta olarak inaat sektrnde kullanlr.
    Ticari piyasada aralarnda siyenit, serpantin, diyabaz gibi kayalarn da bulunduu “ silisli sert talar” alt snf kapsamnda yer alr.
    Dekoratif amala istenen granitin, bir dier farkl granit rengi ile veya baka bir dekoratif kayala (mermer gibi) renk uyumu, ahenk, fiziki grnm gibi kriterlere gre kambinezonu yaplr. Aadaki izelge byle bir almann sonucunu gstermektedir.
    GRANT PEGMATT, —> Pegmatit,
    GRANTK STRKTR, Jeolojik bir zaman zarfnda yava yava kristallenen ve kristalleri gzle grlebilecek byklkte (granitte olduu gibi) olan kayalarn yaps.







    GRANTK TEKSTR, 1) Granitin iindeki elemanlar gzle grlebilecek derecede ve ayn byklkte olmakla beraber, bunlardan kuarsn en son kristallenmesi nedeniyle dier elemanlar kaplayp ve kayacn iskeletini tekil etmesi suretiyle oluan doku. —> ekil. Bu nedenle granitteki kuarslarn dier mineraller gibi dzgn kristalleri yoktur. Bunlar sanki yalnz bir kristalden ibaretmi gibi ayn optik dorultuya sahiptir. 2) Granitik yap.




    GRANTK YAPI, —> Granitik strktr.
    GRANLASYON, Malzemelerin kum veya ince taneler haline getirme ilemi.
    GRANLTK DOKU, —> Granlitik tekstr.
    GRANLTK TEKSTR, Granitik dokunun aksine kuvars da dahil birbirine bitiik kristallerden ibaret kaya dokusu. —> ekil Bu nedenle mikroskopla incelenen bir granlit pla deiik renkli bir mozaik grnmnde olur.




    GRANLOMETR, —> Elek analizi.
    GRAVAK, 1) inde kuars, bazan feldspat ve mika ile killi ist vb. paralar bulunan gre, puding, bre ve istler arasnda bir kaya. 2) Ynt tekil eden eitli tane byklnde ta (kuvarsit, gnays, diyabaz) krnt ve paralar az killi bir imento (mika, kuvars, karbonat) maddesi iinde istik bir talamaya dnm paleozoik yal, kendine has bir kaya.
    GRAVMETRE, 1) Cisimlerin, zellikle svlarn zgl arlklarn len cihaz. 2) Yerekiminin etkisini yani ivmesini lmeye yarayan tanabilir jeofizik cihaz.
    GRAVMETR METODU, Yerkabuu iinde bulunan younluu evresine gre az veya yksek bir ktle o yrenin yerekimi lmlerinde farkllklara sebep olmas esasna dayanlarak yeryznn muhtelif noktalarnda yerekimi llp farkllklarnn saptanmasyla kabuk iinde mevcut olabilecek bir ktlenin tespitine dayanan jeofizik maden arama metodu.
    GRAVTE, 1) Suyla, mukayeseli olarak irtibatlandrlan bir svnn younluu veya zgl arl. Antuvan Bome svlarn younluu konusunda bir sistem ortaya koydu. 1921 ylndan beri petroln Bome skalasnn yerine API skalas gemitir. Bome derecesinin forml yledir:
    140
    = ------------------------- - 130
    Sp. Gr. 60F
    Sp. Gr . 60F fahrenheit derecesinde svnn zgl arl veya younluu demektir. —> API Gravite. 2) Bome.
    GRAVTE NAKLYAT, Yerekiminden yararlanlarak yaplan tama.
    GRAVTE RAMBLE (DOLGU), Graviteden (yer ekiminden) yararlanlarak yaplan (ramble) dolgu.
    GRAVTE YNTEM, Minerallerin zgl arlklarnn farkl olmasndan yararlanarak yaplan zenginletirme. Gravite zenginletiril-mesinde, zgl arlk farkndan kaynaklanan, akkan ortamda hareket farkll yannda, ekil ve tane bykl de nemlidir. Gravite ile zenginletirmede konsantrasyon; ar ortam ayrmasnda yzme-batma esasna gre; jiglerde basma ve emme hareketlerinin etkisiyle oluan tabakalama sayesinde; “Reichert konisi” ve “Humphreys” spirallerinde sabit bir yzey zerindeki akkan ortamda zgl arlk farkllklarndan oluan sralanma sayesinde; sarsntl masalarda ise yzeye sarsnt veya orbital hareket verilmesi suretiyle salanr.
    GRE, 1) Doal imentonun kum tanelerini birletirmesi ile meydana gelen kaya. Bunlarn imentolar silisli, killi, kalkerli, dolomitli, marnl, demirli ve jipsli olabilir. 2) Kumta.
    GRENA, Genel forml A3 B2 (Si 04)3 olan, ayn fiziksel zelliklere ve kristal yapsna sahip kompleks silikat mineralleri grubunun genel ad. Genel formlde grlen A: Ca, Mg, Fe,veya Mn, B ise Al,Fe,Cr,Ti olabilir. En yaygn grena trleri almandin Fe3 Al2 (Si O4)3-ve Pirop- Mg3 Al2 (Si O4)3 dr. Almandin koyu krmzdan kahverengi siyaha, pirop ise kankrmzs renkte kristallidir. Grena iinde mavi hari tm renkleri grmek mmkndr. Kbik sistemde, kristalleir.Grena ss ta ve sertlii 7 civarnda olduundan andrc olarak kullanlr. Yksek kalitedeki endstriyel grena andrc toz olarak ve andrc kaplamalarn elde edilmesinde; dk kalitedeki grena hava pskrtme suretiyle yzey temizleme ve su filitrasyonu ortamlarnda kullanlr. Kaplanm andrclar iin ANSI 874,18-1977; parlatma ve dier genel endstriyel kullanm amalar iin ANSI 874,12-19976; askeri amalar iin ML-A- 22262 (SH) standartlarna uygun olarak ticari ilem grr. Grena; almancada “Granat”, ingilizcede “Garnet”, franszcada “Grenot” olarak tanmlanr ve Trkede de tm bu isimler kullanlmtr. Ayrca grena Ural zmrt olarak da bilinir. Grenaya halk dilinde “Narta” ve “Sleyman ta” da denir.
    GRES POMPASI, 1) Gresr. 2) —> Yalama sistemleri.
    GRES YAI, sabun ve madeni yan emlsiyonundan elde edilen rn. Gresya (kolot ya) yava dnen, kaba ve anmann fazla rol oynamad ve ok tozlu yerlerde alan makinelerde kullanlr. Gres ya akmaz, yatak iinde dnen muylunun srtnmesi sonucu oluan snn gres yan eritmesi ile yalama gerekleir.
    GREYDER, Zemini dzeltmek iin gelitirilmi, zellikle yop yapmnda kullanlan zel i makinesi.
    GR DKME DEMR, Bileimindeki karbon, grafit halinde bulunduu iin, krld zaman gri renkte grnen —> Dkme demir olup, yeterli miktarda silisyumla birlikte yksek frnn scak (yksek oranda kok ve ok scak hava) olarak altrlmas sonucu elde edilir. Buna karlk beyaz dkme demirlerdeki silisyum oran ok dktr ve frnn nisbeten souk olarak altrldn ve sratli bir souma hzn gsterir.. “ Scak dkme demir”, “ Souk dkme demir” deyimleri de bundan ileri gelir.
    GRZU, Metan gaznn hava ile muayyen bir nisbette karmndan oluan patlayc ve yanc (ocak gaz) gaz. Metan gaznn hava ile karm hacim olarak % 0-5 ve % 14-28 arasnda yanma, % 5-14 arasnda patlama zellii gsterir. En iddetli patlama havadaki metan gaz oran % 9,5 iken olur. 15 m3/da dan fazla veya verilen havann % 0,025’i kadar metan gaz kan veya herhangi bir bacasna gnde birka defa metan toplanabilen maden oca, grizulu ocak saylr. —> Metan.
    GRZU ALARM AYGITI, Havadaki grizu orannn, nceden saptanm snrna ulamas halinde kl (optik) ve/veya sesli (akustik) olarak uyar yapan aygt.
    GRZU PATLAMASI, —> Grizu.
    GRZULU OCAK, —> Grizu.
    GRZU MUAYENES, 1) Ocaklarda iyerlerinde grizu olup olmadnn tesbiti iin yaplan i. 2) Grizu kontrolu. —> ekil





    GUANO, sahil ve adalarda rastlanan azot ve fosfat bakmndan zengin deni kuu dklar.
    GCK, Tahkimat direkleri hazrlanrken direk ularndan kesilen fazla paralar.
    G FAKTR, Bir alternatif akm devresinde elektrik akmnn enerji olarak kullanlan ksmnn pay. —> ekil. G faktr kilovat’la (kW) ifade edilen “gerek” i yapan gcn, kilovoltamper’le (kVA) ifade edilen “zahiri” gce oranlamas ile bulunur. Gerek g kW, zahiri g kVA ve reaktif g (kVAr) bir dik genin kenarlar olarak gsterilir. Bylece gerek g kW’nin, zahiri g kVA’e blm bu iki g arasndaki asnn kosins (Cos ) “g faktr” diye isimlendirilen oran verir. kVAr miktar azaldka, as klr ve kVA’nn bykl kW’a yaklar. Bir tesiste manyetik zellikleri olan motorlar, tarnsformatorlar ve kaynak makinelerinin kullanm arttka kVAr ve dolaysyla as byr, bunun sonucu olarak da Cos klr. Reaktif g bydke elektrik retim ve iletim ebekesinin faydal olarak kullanlabilecei g ksm klmekte ve iletimdeki elektrik enerjisi kayplar artmaktadr. Bu nedenle g faktr dk olan tesislerde g faktrn ykseltmek (iyiletirmek) iin “kompanzasyon kondansa-trleri” kullanlmas gere-kir. En ideal g faktr 0,92-0,95 arasdr.


    G FAKTRNN YLETRLMES, Elektrik ebekesinin —> g faktr cos ’yi yk-sek tutmak iin yaplan a-lmalar.
    GHER, Cevher.
    GHERLE, Patlayc madde ve gbre imalinde hammadde olarak kullanlan azotlu tuz. (NH4NO3).
    GLBAHAR TOPRAI, Boya hammaddesi olarak kullanlan demiroksit.
    GL DYAGRAMI, Maden ocaklar, ta ocaklar, ayaklar veya herhangi bir arazide tesbit edilen atlak ve faylarn istikametlerinin istatistik yntemiyle deerlendirilmesi sonucu izilen ve o yerin tektonik yapsn deerlendirmeye yarayan gl eklindeki diyagram. —> ekil. Bu deerlendirmede fay atmlar da dikkate alnabilir. Eer arazide 1 kuvvet ifti etkisi ile kvrlma meydana gelmise, gl diyagramnda 3 ayr fay sistemi grlr. Gl diyagramnda en kesif olan fay istikameti “kvrm faylarn” bunlarla 45 a yapan faylar, “kegen faylarn”, kvrm faylarna dik ve saylar en az olan faylar da “atlak faylarn” tekil eder. Faylar bu ekilde isimlendirildikten sonra arazinin hangi istikametten gelen kuvvetlerle kvrlmaya tabi olduu sylenebilir.



    GM (Ag), Beyazms, gri renkte, parlak, kolay ilenebilen, tel haline gelen deerli metal. zgl arl 10,5 kg/cm3 dur, 960C de erir. Gme doada serbest halde rastlanld gibi (+1) ve (+2) deerli bileikler halinde de rastlanr. Duyarl bileiklerinde genelde (+1) deerlidir. Dier yandan Ag iyonu, Cu, Pb-Zn ve Sb elementleriyle de yer deiimi yapabildiinden bu elementlerin bnyesinde de, belirli oranlarda gme rastlanr. En nemli gm bileikleri, arjantit (Ag2 S) ve gm klorr (Ag Cl) dr. Uluslararas piyasalarda saf gm deeri 1000 kabul edilir. Ticari gm ise enaz 999 saflktadr (% 99,9 Ag). Ayrca “ Sterling Silver “ diye bilinen ve zellikle ss eyalarnda kullanlan cinsi vardr ki, 925 kalite diye bilinir. (% 92,5 Ag, % 7,5 Cu).
    Gmn % 40-50 kadar fotoraf sanayiinde, % 20-30 kadar elektronik sanayiinde, % 3-5 kadar para imlinde, % 10 kadar ss eyas ve taklarda, % 5 kadar alamlarda, % 5 kadar diilikte ve % 5 kadar yapay yamur yadrma ilerinde tketilir.
    GM STANDARDI, Gm reticilerinin uymas gerekli olan ve ticari ilemlerde aranan zellikler. TSE tarafndan tesbiti edilen gm standard henz yaynlanmamtr. (1997). ASTM-B413-69 standardna gre:
    99,90 Vasf: Ticari ktkler veya kleler olarak yaygn bir ekilde tercih edilen en az binde 999 saflk oranna sahip gm.
    99,95 vasf: En az 999,5 saflk oranna sahip gm.
    99,99 vasf: En az 999,9 saflk oranna sahip gm.
    ASTM E29: Tanmlanan snrl deerlerde anlam tayan rakamlarn basamaklarnn belirtilmesi iin standart.
    ASTM K378: Toz teknii ile gmn spektrografik analizi iin metod.
    GNETAI, —> Gnta.
    GNTAJ YAPMAK, 1) imento ince kum ve su karmn pskrtmek suretiyle bir yzeyin tahkimi (svanmas) veya hava ve su ile irtibatn kesilmesini salamak iin yaplan i. 2) atgrid.
    GNTAI, Feldsipat grubuna ait kymetli ta nitelii tayan bir kaya. inde birbirine paralel vaziyette ok ince levhams demir oksit (hematit) paralar bulunur ve bunlar taa yanardnerlik zellii kazandrr.
    GRLT, Kiilerin huzur ve skununu, beden ve ruh saln bozan ve iyerlerinde alanlarn meslek hastalna uramalarna neden olan, istenmeyen, hoa gitmeyen, rahatsz edici ses. Sesin skma ve seyrelmeleri arasndaki tazyik farkna “ses basnc” denir. Ses basnc arn milyonda biri “mikrobar” olarak llr. ki ktlenin birbirine arpmas ile ortaya kan sese “darbe grlt” denir. Ses l birimi olarak, bulucusu Alexander Graham Bell adna izafeten “Bell” ve bunun onda biri —> “desi Bell” kullanlr.

  7. #7
    YAVUZ - ait Kullanc Resmi (Avatar)
    yelik tarihi
    Feb 2008
    Bulunduu yer
    stanbul
    Mesajlar
    61
    ndirilme
    0
    Uploads
    0

    Standart Resimli Madencilik Szl (,i)

    Resimli Madencilik Terimleri Szl - I

    ISI, 1) Madde molekllerinin hareketi nedeniyle meydana gelen enerji. Madde molekllerinin hareketi az olursa s az, fazla olursa s fazladr. Is birimleri Cal, Kcal, B.T.U. (British Thermal Unit)’dur. 2) Hararet.
    ISIL LEM, eliin dayankllk ve salamln etkileyen yapsal zelliini iyiletirmek iin onun yksek scaklklara kadar stlp eitli ortamlarda ani olarak soutulmas ilemi (suverme). Bu ani soutmadan doan gerilimin, eliin tekrardan 700C’ye kadar stlmas suretiyle normalize tavna tabi tutularak giderilme ilemi (tavlama). Metalin kristal yapsnn deiim noktasna yakn fakat daha alak bir temperatrde uygun bir sre stlmas ve birden soutularak istenilen kvam (i yap) elde edilmesi ilemi (menevileme).
    ISITMAYLA (KIRMA) PARALAMA, Bu yntemle; cevherde bulunan mineral ve gang maddesinin deiik genleme zelliinden dolay paralanarak serbest hale getirilmeleri ve sonra bunlarn eleme veya tane boyutuna gre snflandrlmas suretiyle cevherde mevcut mineral ve gangn ayrlmalar yani cevherin zenginletirilmesi mmkn olmaktadr. Bu zellikleri gsteren minerallerin balcalar boraks, kolemanit, spodumen ve fluorit’tir. Bu ileme dekrepidasyon da denir.
    ISLANABLEN KKRT, Toz kkrde eitli kimyevi maddeler katarak; slanabilme ve sv iinde suspansiyon halinde kalma zellikleri verilen bir cins zirai kkrt. —> Pskrtme-. Mikronize kkrt.
    IINLER, —> Radyometre.
    IINLM, —> Radyometri.
    IZGARA, 1) Genellikle hareketsiz ve bazan da hareketli olan, delikleri veya aralklar ok geni tutulan ve zerine gelen malzemeyi tane iriliine gre snflandrma yapmaya yarayan klasifikasyon dzeni. 2) Kazanlarda yanma yerinin alt ksmn tekil eden kat yakta zemin tekil etmesi ve yakt iin lzumlu havann gemesi, kln aa dklmesi iin yol tekil eden sistem. Izgaralar dz (5-8), meyilli (25-50), basamakl, hareketli veya sabit olmak zere eitli tiplerde yaplr. Basamakl zgaralar bilh***a dk kaliteli yaktlarn yaklmasnda, dz zgaralar ise kk ve orta byklkteki ocaklarda ve alev borulu kazanlarn i ateliinde kullanlr.





    IZGARALI KMR YAKMA SSTEMLER, Apartman leinde elle, byk iletmelerde mekanik yklemeli, sabit yatak esasna dayanan, yaygn bir kmr yakma dzeni. Elle yklemede, zgara zerine serilen ve genelde 10-25cm arasnda deien kmr kalnl; kmr yapsna, yanma zelliklerine ve kazann kapasitesine gre deiir. Kmr, yayma veya yastklama eklinde yaklr. Yayma, kmrn kazandaki tm yatak kesit alanna belirli kalnlkta yaylmas eklinde olup bu, homojen bir yanmann salanmas prensibine dayanr. Yastklama ynteminde ise, kor haline gelmi yar kok, yatan arka blgelerine ylr. Arka ksma ekilen kmrn yerine verilen kmrden kan uucu maddeler arka blmlerde bulunan kor hldeki kmrlerin zerinden geerken tutuur ve verilen ikincil hava ile yaklr. —> ekil, Kmr yakma sistemleri, Yanma.










    Resimli Madencilik Terimleri Szl -

    BRAHM ETHEM PAA (1818-1893), lk Trk Maden Mhendisi. Miralay rtbesiyle nce Dar ura-y Askeriye’de ve Saryer bakr madeninde grevlendirilmi, sonra Gmhacky maden mdrlne, 1845’te de Keban ve Ergani madenleri bamhendisliine tayin edilmitir. Ethem Paa, siyasi hizmetlerinden ok, ilmi hizmetleri ile faydal olmutur. Darlfnun’a tabiat dersleri iin kymetli koleksiyonlar hediye etmitir.
    E DMKE, almakta olan bir ak iletmenin, madeni alnm kesimine pasann boaltlmas.
    ER (A) RANDIMANI, Yeralt randman, —> Randman.
    KUYU, —> Kr kuyu. Kelebe.
    HBAR, 1) “ 3213 sayl Maden Kanunu”nda kullanlan bir deyim olup, arama ve n iletme ruhsat sahasnda olmamak kayd ile evvelce tesbit edilmemi bir maden zuhurunun “ETKB Maden leri Genel Mdrl “ ne bildirilmesi. 2) Genel anlamda, yasa d bir i yapan ele vermek amacyla gizlice bildirim, haber verme.
    HMAL FENN, Bilimsel olarak gereken ilginin gsterilmemesi.
    HRA, Ocaktan maden, ta, vb. karma ilemi.
    HRA HALATI, hra tesisinde kullanlan halat.
    HRA KULES, —> velman.
    HRA KUYUSU, inde madencilikle ilgili her trl tamann yapld kuyu.
    HRA SSTEM, Kuyu kafesini ocak iine indirip yeryzne karan elik halatl sistem. hra sisteminde halat ya tambura sarlr veya halatn tambura srtnmesi suretiyle kaymadan kafesin hareketini salar. Bunlardan birincisine tamburlu, ikincisine de kpe ihra sistemi denir.



    HRA VNC, hra sisteminde hareketi salayan mekanizma. hra vinci elektrik, buhar veya su gcnden yararlanlarak tahrik edilir.
    HZARAT, Maden retimine balamadan yaplan byk hazrlktan sonra maden rezervi iinde (panoda) devam eden ksa mrl her trl hazrlk almalar. hzarat tamamlandktan sonra retime geilebilir. Belirli faz fark ile hazrlk ve retim birbirini takip eder. —> Byk hazrlk. Developman.
    HZARAT GALERLER HTYACI, 1000 ton satlabilir maden elde edilebilmesi iin gerekli galeri boyu veya hacmini ifade eden kavram (m/1000 t veya m3/1000 t). Bu ihtiya, damar kalnlna, ayak boyuna ve ihzarat galerilerinin kullanlma sklna gre deiir.
    HZARAT LAIMI, Kullanma sresi be yldan az olan hazrlk lam. Bu lamlarla ilgili harcamalar lamn mr dikkate alnarak amortismanlar dnda itfaya tabi tutularak maliyete intikal ettirilir.
    HTRA BERATI, —> Patent.
    KAZ DNAMOSU, Elektrik reten bir dinamonun statorundaki blmlere verilecek doru akm reten dinamo.
    K EKLL MNERALLER, —> Polimorf mineraller.
    KNCL ALUMNYUM, Yeni ve / veya eski hurdadan elde edilen alminyum.
    KNCL HAVALANDIRMA, —> Tali havalandrma.
    KNCL PERVANE, —> Tali havalandrma.
    KZ, Mineralojide bir mineralin ayn veya daha fazla kristallerinin belirli baz kaideler altnda ve deiik dorultularda yan yana, bitiik veya i ie girmi bir halde teekkl etmi olmas.
    KTSAD DEVLET TEEKKL (DT) , Ekonomik alanda ticari esaslara gre etkinlik gstermek zere kurulan ve sermayesinin tamam devlete ait olan Kamu ktidadi Teebbs. 233 sayl KHK’ye gre DT saylan KT’ler :
    Trkiye hracat Kredi Bankas A.. (EXMBANK), T.C. Ziraat Bankas, Smerbank, Trkiye Selloz ve Kat Fabrikalar letmesi (SEKA), Trkiye imento Sanayii TA (TOSAN), Trkiye Demir elik letmeleri A.. (TD), ETBANK, Trkiye Petrolleri A.O. (TPAO), Petrokimya A.. (PETKM), Trkiye Gbre Sanayii A.. (TGSA), Trkiye Takmr Kurumu (TTK), Devlet Malzeme Ofisi (DMO), Trkiye eker Fabrikalar A.. , Halkbank, Ar Sanayi ve Otomotiv Kurumu (ASOK), Trkiye Kmr letmeleri Kurumu (TK), Et ve Balk Kurumu (EBK), Toprak Mahslleri Ofisi (TMO), Trkiye St Endstrisi Kurumu (SEK), Yem Sanayii TA, Trkiye Zirai Donatm Kurumu (TZDK), Orman rnleri Sanayii Kurumu (ORS), T.C. Turizm Bankas A.. , Trkiye Emlak Bankas A.O. (KONUTBANK), Trkiye Gemi Sanayii A.., Trkiye Denizcilik letmeleri (TD) ve Denizcilik Bankas A.O. (DB) .
    zelletirme ve uygulamalarnn dzenlenmesine ve baz kanun ve kanun hkmnde kararnameler-de deiiklik yaplmasna dair 24.11.1994 tarih 4046 nolu kanunla KK balkl blmde yer alan kurululardan “Trk Hava Yollar A.. (THY), ay letmeleri Genel Mdrl (AY-KUR), Tarm letmeleri Genel Mdrl(TGEM) “ bu blmden karlarak DT blmne eklenmi ve 233 sayl KHK ekinde belirtilen KK’ler T.C. Devlet Demiryollar letmesi Genel Mdrl (TCDD), Devlet Hava Meydanlar letmesi Genel Mdrl (DHM), Ttn, Ttn Mamlleri Tuz ve Alkol letmeleri Genel Mdrl, T.C. Posta letmeleri Genel Mdrl, Trk Telekominikasyon A.. olarak yeniden dzenlenmitir.
    LMENT, —> Titanyum, titan.
    LER TEKNOLOJ MERKEZ,—> Tekno-park.
    LERDEN KESTRME, Yanna gidilemiyen bir noktann yerini belirlemek iin, aralarndaki mesafe h***as olarak llen iki noktaya alet kurup bu ekilde oluan genin aletlerin bulunduu noktalardaki alar llp gidilemeyen noktann yerinin saptanmas.
    LERLEME, 1) Galeri srlmesinde her bir ateleme sonunda elde edilen ilerleme miktar. 2) Sondajda delme ilemi.
    LERLEME HIZI, Kaz yaplan iyerlerinde (lam, taban, ayak, kuyu, kelebe, klavuz, sondaj) gnlk veya vardiyalk ilerlemeyi metre cinsinden belirten bir l kavram. —> Kesme hz.
    LERLEME YN, Ayaklarn ilerledii yn. Bu yn damar istikametinde, damar meylinde ve damar meyli aksine olabilir. —> letme yn.
    LERLETML AYAK, —> Uzun ayak.
    LETKENLK ANZOTROPS, —> Jeoelektrik maden arama metotlar.
    LK UKUR, —> n dekapaj.
    LK YARDIM, Hasta veya yaral bir kimseye, tbbi mdahale derhal yaplamad takdirde, doktor gelinceye kadar veya hasta yahut yaral doktora veya hastahaneye gtrlnceye kadar tatbik edilen acil hal tedavisi. Doru tatbik edildii takdirde ilk yardm, ekseri hallerde tabii teneffs yeniden salar; kan kaybn azaltr; oku hafifletir veya izale eder; yaralarn ve yanklarn mikrop kapmasna, krk ve kklarn hareketine mani olur; zdrab azaltr; hastaya kuvvet kazandrr ve shhi yardm temin edildii zaman hastann veya yaralnn iyileme ihtimalini oaltr.
    MALAT HARTASI, 1) letilmekte olan bir maden damarnn ve damar evresindeki madencilik yaplarnn muayyen bir lekle plan dzlemi zerine izilmesi suretiyle elde edilen harita. Bu haritada ramble edilmi ksmlar farkl tarama izgileriyle ifade edilir. Damar istikamet ve yatm, senklinal ve antiklinaller, tektonik arzalar zel iaretlerle belirtilirler. malat haritas, ocak emniyeti bakmndan yangn kan ksmlar, yeralt suyu sahalarn, barajlar, emniyet topuklarn ve ruhsat snrlarn da gsterir. 2) letmelerde retim yaplan yerleri, miktarlar ve yapl eklini gsterir, lekli, beyan niteliinde harita.



    MALAT PLANI, Yeralt madenciliinde srlen galerileri, taban yollarn ve retim ayaklarnda yaplan almalar, ak iletmelerde de dekapaj ve kmrde, basamaklarn ve alnlarn durumunu gsterir harita.
    MALAT YN, —> letme yn.
    MLA HAKKI, 1) Galerilerde veya retim yerlerinde istenen kazy yapmak iin, lam deliklerine konmas icap eden patlayc madde miktar. 2) Barut hakk. 3) Doldurma hakk.
    MPEDANS, Ohm - alternatif akm direnci. Bir alternatif akm devresinde ohm- direnci R, endktivite L ve kapasite C durumunda alternatif akm-direnci




    bants ile ifade edilir (W= frekans). Z’ye ayn zamanda impedans denir.
    MPULS YNTEM, Bir katod lambasnda, impulslarn gidi-gelii arasnda geen zaman farkn dikkate alarak yaplan uzunluk lme yntemi. Bu yntemde modle edilmi bir dalga; verici tarafndan llecek mesafenin dier ucuna gnderilir, oradan kuvvetlendirilerek geri yanstlr ve geen zaman tesbit edilerek cihaz tarafndan mesafe olarak gsterilir.
    MRARYE, 6309’a gre Devlet Hakk denerek retilen madenin nakil ve sat msaadesi. mrariye denince imrariye tezkeresi alnmasna hak kazanlr. Yrrlkten kalkan 6309 sayl Maden Kanunu’na gre mecburi imrar taahhd .R., .., sahalarn szlemelerine konurdu. Bu durumda imrariye tezkeresi alnmadan maden sahasndan kartlan (nakledilen) maden kaak saylr; imrariye 1,5 misli tahsil edilir ve hakimin takdirine gre de ceza verilirdi.
    NCE KIRMA, —> Krma.
    NCE KLL DAMAR, Mermer iletmeciliinde kalnl ok az olan killi damar.
    NCE KMR, —> Satlabilir.
    NCE YONU, Mermer iletmeciliinde, ta yzeyinin imalt yzeyine paralel olarak, yanlarnn 5-10 cm derinliine kadar kalem, tarak, mucarta ve midizle ilenmesi.
    NCO FLA ZABE YNTEM, Kanada’nn inco firmas tarafndan gelitirilmi saf ticari oksijenin (~% 95 O2) kullanld, pirometalurjik prensiplere dayanan blister bakr retim yntemi. nco fla izabe gazlar otokumpu frnna nazaran daha yksek oranda SO2 ierir. Bu oran birincisinde % 10-15 olmasna karn, ikincisinde % 80 civarndadr ve bu nedenle nco ynteminde sv SO2 ve hatta elementer kkrt retimi mmkn olur. Inco teknolojisinde cruftaki bakr oran daha dk olduu iin, cruf atlr. —> Bakr retimi.
    NDKATR KRGNG YNTEM, Maden yataklarnn snrlarnn koullu olaslk dalmlarnn kestiriminde kullanlan parametrik olmayan jeoistatistiksel bir teknik.
    NDRGE, —> Redkleyici.
    NDRGEME, 1) Dndrme, dntrme, irca. 2) Redkleme. Redksiyon.
    NDRGENME, —> Elektroliz.
    NFLAK, Patlama. —> Detonasyon. iddetli patlayc maddeler. Patlayc madde.
    NFLAKLI FTL, D yaps eitli renk-lerde, z de trotil denilen sarmtrak ve beyaza yakn patlayc madde ile dolu olan ateleme fitili. Yanma hz saniyede 7-9 km’dir. Yanmas infilak eklinde olur. Kangal halinde bulunduu zaman infilak halinde toplu patlayc madde tesiri gsterir.
    Doldurulmu ve sklanm birden fazla deliin atelenmesinde kullanlr. Emniyet bakmndan; hibir zaman kangal halinde iken; yeteri kadar fitil alp kesilmez. Kesilecek u bir tahta zerine konulur, keskin bir bakla vurulmak suretiyle kesilir. Ba srterek infilakl fitil kesmek tehlikelidir. kinci bir kesi tahtann ayn yerinde yaplmaz.



    NGOT, Ktk, ubuk, kle veya blok halinde, ingot kalbna dklerek elde edilen, yeniden ergitme, dvme, haddeleme vb. ilemler uygulanmam metal veya alam kitlesi.
    NHALASYON CHAZI, —> Pulmotor.
    NHDAM, —> Tasman.
    NKLNASYON, 1) Arzn manyetik alannn yatay dzleme gre eimi. 2) Serbest aslm bir mknats inesinin arzn manyetik alannda yatay dzlemle yapt a. 3) Bir planet yrnge dzleminin arzn yrnge dzlemiyle meydana getirdii eim as. 4) Dzgn bir maden yatann genel eimi.
    NNOVATON CENTER, —> Teknopark.
    NSAN GC LE NAKLYAT, Madencilikte insan gc kullanarak (manuel) krek, el arabas veya kk ocak arabasndan yararlanlarak yaplan tama. —> Nakliyat.
    NSET, Kuyunun dibinden veya herhangi bir yerinden yaplan lam girii.
    N-STU-METODU, 1) Uucu madde, kmr ve bitm ihtiva eden istlerin iindeki enerji hammaddelerinin yerinde gazlamalar yoluyla enerji hammaddesi elde edilmesi yntemi. 2) Tabii yerinde yaplan ilem.
    NTFA HAKKI, Bakasna ait bir maldan yararlanma, bakasna ait bir mal kullanma hakk. —> Orman irtifak hakk.
    NTKAL, —> Devir.
    NTERNET, Birbirine bal bilgisayarlarn alarndan oluan alarn a olarak tanmlanan bilgisayar iletiim sistemi.
    NTRSF KAYALAR, —> Derinlik kayalar.
    RADE’ SENYE, Maden ilerine taalluk eden ahvalde karlan “Bakanlar Kurulu” karar.
    PEK CLA, nce klms minerallerin verdii grnm olup; klms jips, klms barit vb. minerallerde vardr.
    R KMR, —> Satlabilir.
    RSAL, Gnderme, yollama irsaliye.
    RSALYE, Mal nakledenin veya naklettirenin, irsalatdan (gndericiden) alm olduu ve maln sevk edildiini ve durumunu gsteren ve ispata yarayan belge. Dier bir ifade ile bir yere gnderilen eyann listesi, gnderme belgesi.
    RSALYE MEKTUBU, —> Nakliye senedi, rsaliye.
    RTFAK HAKKI, Bir tanmaz zerinde dier bir kimse veya tanmaz lehine tesis edilen yararlanma ve kullanabilme hakk. —> ndifa hakk.
    S, Yaktlarn bnyesinde bulunan CnH2+2’in yanma esnasnda paralanmas nedeniyle serbest halde kan karbon zerreleri.
    SLM, Bir ite kullanmak iin hazrlanan buhar.
    STALYA, —> Starya.
    STARYA, —> Starya.
    STF, 1) eitli litolojideki kayalarn bir arada (birliktelii) bulunmas. 2) Maden direklerinin stok sahasna yerletirilmesi.
    STHDAM, Hizmette kullanma.
    STHLAK, Tketim, yoaltm.
    STHRA, 1) Kazlm madenin ocaktan karlmas. 2) karma. 3) hra.
    STHSAL, 1) Madenin, maden yata ierisinden kazlp karlmas ilemi. 2) retim.
    STHSAL (RETM) METALURJS, Cevher veya konsantrenin kurutma, kavurma, eritme ve redkleme proseslerine tabi tutularak metal veya alamlar elde etmek iin yaplan metalurji ilemleri. —> Metalurji.
    STKAMET, Damar veya tabaka dzlemi ile yatay dzlemin ara kesiti, dier bir ifade ile tabaka yatmna dik ve damar dzlemi zerinde olan doru paras. —> Direksiyon.


    STKAF, Kefetme, yoklama.
    STM, —> slim.
    STSMAR, 1) letme, yararlanma. 2) Smrme.
    STSMARLI MADENCLK, lerisi iin tedbirler almadan ve iletme zayiat dikkate alnmadan maden yatann kolay retilebilir ve zengin ksmlarnn iletilip geri kalan ksmnn braklmas eklinde yaplan madencilik.
    STMAN (EAST MAN) CHAZI, Geni lm (ap 50-350mm olan) eimini kontrol etmekle kullanlan cihaz. Her l noktasnda lmn eimi ve eimin azimut deeri bir film zerine tespit edilir. —> Klinometre, sondaj inklinometresi.
    ARET, 1) Sinyalci. 2) anc.
    ARETLEME, Vin, varagel, kuyu vb. ihra tesislerinde vin dairesi ile rsetlerdeki grevliler arasnda belirlenen ve ihra sisteminin yapmas gereken fonksiyonunu aklayan akustik (kampana veya zil), optik (sesli ve kl) sinyallerle (anlama) haberleme ekli. Buna gre: 1 vuru: Stop, 2 vuru: ek (vira), 3 vuru: Brak (laka), 4 vuru: Adam geliyor, 5 vuru: Adam geldi anlamndadr. Bu iaretleme telefon aracl ile de yaplabilir.
    , 1) Bir akde bal olarak dier bir kimsenin iyerinde bedenen veya fikren veya hem bedenen hem fikren alan kimse. 2) Sendikalar ve Sosyal Sigortalar kanununa tabi, fakat “Devlet Personel Kanununa” tabi olmayan kii.
    LK, 1) iye yapt i karl verilen cret. 2) i emei. 3) leme (yapm) nitelii. 4) retim maliyeti hesaplamada o retim iin alan iilerin tmne denen para veya bunun % olarak ifadesi.
    DEERLENDRME, Bir iyerindeki ilerin, nceden tespit edilmi, belli faktrler (kriter) asndan birbirlerine oranla tadklar deerlerin, cret tesbitine esas olmak zere, rakamlar halinde ortaya konmas.
    GN, Tatil, genel ve ulusal bayram gnleri karlmak suretiyle yl iinde allan gnleri ifade eder. Tatil gnlerinde de iyerinde alma yaplyorsa, bu gnler de ign olarak kabul edilir.
    KAZASI, 1) verenin otoritesi altnda saylan bir zaman kesimi iinde, i veya iin gerei meydana gelen, fizyolojik bir arza ile sonulanan kaza durumu. 2) alanlarn iradesi ve su saylan bir kusuru olmakszn yaplan iten ileri gelen ve geici veya srekli igremezlik yahut lmle sonulanan travmatizm veya hastalk hali. 3) gcn dorudan doruya tehdit eden, bir yerde Sosyal Sigortalarla ve ncelikle korunan meslek riski.
    MAKNELER ALIMA VERM, makinelerinin almalarndan salanan fayda derecesi. altrlan i makinesinin verimi, tanan veya kazlan malzemenin cinsine, operatrn becerisine, makinenin alma ve bakm durumuna gre E=0,4-0,8 arasnda deiebilir.
    Ykleyici kepesinin dolma faktr ise; yklenen malzemenin kolay, orta, olduka zor ve zor yklenebilmesine ve yn halinde, ksmen kaz gerekli, ekskavatr veya dozerle kazlp hazrlanmam, patlatlm ancak yerinden kopmam byk sert malzeme olmasna gre kepe dolma faktr k= 0,4-1,0 arasnda deiebilir.
    Bu faktrler dikkate alnarak ykleyicinin yapaca i miktar; Q= (gx60xE): D g=g1xk formlleri ile hesaplanr.
    Q= miktar m3, g1= miktar (m3/sefer-tam dolu kepe)
    D= Gidi-dn ve ykleme zaman (dakika)
    g= miktar (m3/ sefer-normal)
    E= alma verimi (—> alma verimi)
    MAKNES ALIMA VERM, almada salanan fayda derecesi. Ak iletme rtkaz iinde alan kazc makinenn verimi; malzemenin cinsine, operatrn becerisine, makinenn alma ve bakm durumuna gre 0,42-0,83 arasnda deiir. Bu husus aadaki tabloda gsterilmitir.
    Kazc makinenin bakm derecesi
    alma Mkemmel yi Normal Kt
    Durumu
    Mkemmel 0,83 0,81 0,76 0,70
    yi 0,78 0,75 0,71 0,65
    Normal 0,72 0,69 0,65 0,60
    Orta 0,63 0,61 0,57 0,52
    Uygun deil 0,52 0,50 0,47 0,42
    LEME, Mermer iletmeciliinde ta bloktan arzu edilen ta yz elde edilinceye kadar yaplan ilemlerin toplam.
    LEME SUNDURMASI, Mermer iletmecili-inde ta ilemeye mahsus, sadece st kapal mahal.
    LETLEBLRLK, 1) Teknik ve ekonomik ynlerden, bir maden rezervinin iletmeye alnabileceini ifade eden bir kavram. 2) Hazrlk, retim, tama ve zenginletirme giderleri ktktan sonra, geride belirli bir miktar kr brakabilecek artlar haiz olma.
    LETLEBLR MADEN YATAKLARI, Etd yapld srada bilinen madencilik teknii, teknolojisi ve ekonomisi bakmndan, iletildii takdirde iktisadi olabilecek veya iletilmesi politik ynden faydal olacak maden yataklar.
    LETLEBLR ORTALAMA TENR, Bir maden yatanda veya bir maden iletmesinde kabul edilen iletme limit tenrnden daha yksek tenrde olan cevher oluumlarnn ortalama tenr.
    LETLEBLR REZERV, —> letilebi-lirlik.
    LETLEN (DENGELENM) ORTALA-MA DAMAR KALINLII, Ayn anda deiik kalnlktaki damarlarda allan bir retim nitesinde her retim noktasndan yaplan retimin damar kalnl ile arpmlarnn toplam retime blnmesi ile elde edilen damar kalnl. —> Damar kalnl.
    LETME, 1) Ekonomik ilkelere gre faaliyette bulunarak, mal ve hizmet reten teknik nite. 2) Herhangi bir mal veya hizmet retimi iin gerekli ara ve gerecin bu retimi salayacak ekilde yerletirildii teknik birim. 3) Messeselerin ve bal ortaklklarn mal ve hizmet reten ve hkmi ahsiyeti haiz olmayan fabrika ve dier birimleri.
    LETME BTES, 1) ktisadi faaliyet gsteren bir kuruluun gelecek bir yl iinde yapaca iletmecilik faaliyetleri iin insan gc, retim, pazarlama ve parasal ynden yaplan tahminlerin tmn gsteren belge. 2) Program. letme btelerinden karlatrma bakmndan gemi yllara ve iinde bulunulan yla ait bilgilere de yer verilir. Yatrm ve finansman programlar da iletme btelerinin eklerini tekil eder. Bu itibarla yatrm ve finansman program kesinlemeden iletme btesi de kesinlik kazanmaz.
    LETME UKURU, Madeni alnm ak iletmelerin geride brakt toporafik grnm.
    LETMEDE YER BELRLEME, Maden iletmelerinde allan veya allacak ilerlerinin veya nitelerin (kuyu, desandri, lam, taban, damar, ayak, pano, blm, kat, kartiye vb.) adreslenmeleri iin uygulanan usl. Genel olarak ak iletmelerde tektonik hatlarla snrlanm panolar maden yatann durumuna gre yer rmuzu, basamaklar da kotlar ile birlikte bir sra numaras verilerek belirlenir. Yeralt iletmelerinde ise lamlar, tabanlar ve bayukarlar srldkleri yne ve kotlarna gre adreslendirildikleri gibi, birok iletmeleri olan bir kuruluta standart bir uygulama yapmak iin yer, blge, iletme, kat, kartiye gibi yerlere kodlar, lam, damar, kuyu, desandri gibi yerlere de numaralar verilerek szkonusu iyeri veya nitelerin seri halindeki rakamlarla yerleri ifade edilir.







    LETME FAALYET RAPORU, Maden-cilik faaliyetlerinin, ynetmeliinde belirtildii zere, fenni nezareti tarafndan hazrlanan takdim metni.
    LETME HAKKI, Herhangi bir sahada madencilik yapmak zere letme Ruhsat (R) ve letme mtiyaz () alm zel veya tzel kiilerin doan haklar.
    LETME HUDUDU, 1) Yeraltnda bulunan madeni ekonomik olarak alabilmek iin, kaldrlmas gereken pasann snrn dey ve evresel ynde gsteren ayrm izgisi. 2) Ruhsat sahasnn snrlar.
    LETME MTYAZI (), Yrrlkten kaldrlan 6309 sayl Maden Kanunu’na gre iletme yapabilme hakk. letme imtiyaz, ilgili bakanlka aktedilecek bir mukaveleye istinaden Bakanlar Kurulu karar ile 40-90 yl sre iin Limited, A.. veya DT’lere verilebilir veya bu imtiyaz hakk kanunda belirtilen baz durumlarda gene Bakanlar Kurulu kararyla feshedilebilir. 3213 sayl yeni maden yasasnda .. terimi ve kavram mevcut deildir.
    LETME ZN, 1) Ruhsat sahibine sahasnda iletme yapabilmesi iin, Maden Kanununa uygun olarak hazrlanm iletme projesinin ilgili daireye tevdii zerine iletme ruhsat ile birlikte verilen izin. 2) Bir tesisin iletmeye alnabilmesi ve iletilmesi iin “Resmi Makamlarca” verilen izin.
    LETME METODU, Doal konumda bulunan madenin en az zayiatla ve emniyetli olarak ekonomik ekilde karlmas iin uygulanan sistem. Madenin bykl, ekli, yatm ve istikameti, tavan ve tabannn zellikleri, ekonomik deeri, fiziki ve kimyevi zellikleri iletme metodunun seiminde nemli faktrlerdir. Temel iletme metodlar —> Kapal (yeralt) ve —> Ak (yerst) iletme metodlar olarak iki ana gruba ayrlabilir. Yeralt iletme metodlar uygun artlarda deniz, gl ve rmak altlarnda da uygulanabilir.
    LETME PLANI, Maden kanununa gre iletmenin bir sonraki ylda maden ocanda yapaca hazrl ve retimi gsteren ocak plan. Bu plan “Maden Dairesi” tarafndan onaylanr ve maden oca bu planda gsterildii ekilde altrlr.
    LETME RUHSATI (R), Arama ve n iletme ruhsat sreleri sonunda “Maden Dairesi’nden” temini gereken izin belgesi.
    LETME TALEB (T), Yrrlkten kaldrlan 6309 sayl Maden Kanununun ilgili maddelerine gre, aramann olumlu sonu vermesi zerine AR sresi ierisinde “Maden Dairesine” yaplan mracaat. letme talebinin olumlu sonulanmas zerine ya iletme ruhsat (R) veya iletme imtiyaz () verilirdi. 3213 sayl yasaya gre sadece iletme ruhsat verilmektedir.
    LETME YN, Hangi iletme metodu olursa olsun; madenin kazs srasnda, maden yata ierisinde yaplan ilerlemenin yn, yani ayan genel ilerleme yn. —> Kaz yn. Kapal iletme.


    LETME ZAYATI, retim metodu, gerei veya topuk vb. nedenlerle genel olarak alnamayan ve yerinde braklan kmr veya cevher miktar. Zayiat, retilmek istenen rezerv ksmnn yzdesi olarak ifade edilir.
    PROGRAMI, —> letme btesi.
    TAL KARTUU, —> Yemleme lokumu.
    TC, 1) Araba ile nakliyatta arabalarn veya katarn itmek suretiyle hareketini salayan mekanik tertibat (hidrolik, pnmatik, zincirli veya halatl). 2) Ayak iinde, konveyr gerektiinde ayak alnna iten dzen.



    TME PSTONU, Uzun ayaklarda ayak ilerledike tama ve retim donatmnn komple olarak alna itilmesine veya kuyu nakliyatnda arabalarn kafese srlmesi ve kafesten karlmasna yarayan, basnl hava veya elektrohidrolik gle altrlan pistonlar. —> Kaz rendesi.



    ZABE, 1) Eritme. 2) Eritilme. 3) Ergitme. Yksek tenrl veya zenginletirilmi cevherden metallerin elde edilmesi ile ilgili olarak yaplan ilemler. —> Metalurji.
    ZABE FIRINLARI, Cevherlerin izabesinde kullanlan frnlar. Bunlar:
    1. Tekneli Frnlar
    a) Vater Jacket Frn
    b) Yksek Frn
    c) Kupol Frn
    2. Alev Frnlar
    a) Reverber Frn
    b) Simens-Martin Frn
    3. Potal Frnlar
    4. Elektrik Frnlar
    a) Arkl
    b) Direnli
    c) Endksiyonlu (yksek veya alak frekansl) frnlar olmak zere eitli sistem ve tiplerde kurulur.




    ZLANDA SPATI, Telemetre ve polarizan mikroskoplarda kullanlan saydam kalsit (CaCO3) kristali. —> Kalsit.
    ZOHPS BLOK METODU, Damar izohips haritalar zerinde faylarla snrlanm bloklar belirtildikten sonra planimetre ile bu bloklarn alanlar llerek; damar kalnl, damar meyli ve madenin younluu dikkate alnmak suretiyle yaplan rezerv hesaplama metodu. Bu metoda gre hesaplanan rezerv miktarnn doruluk derecesi yzde yze yaklaabilir. —> Rezerv.
    ZOJEOTERM, Yeraltnda, ortalama scaklklar edeer noktalarn oluturduu eri.
    ZOMORF MNERALLER, 1) Kimyasal bileimleri birbirine yakn ve ayn ekilde kristalleen mineraller. 2) Eit ekilli mineraller.
    ZOTROP, Belirli fiziksel dorultulara gre zellii deimeyen cisimler.

  8. #8
    YAVUZ - ait Kullanc Resmi (Avatar)
    yelik tarihi
    Feb 2008
    Bulunduu yer
    stanbul
    Mesajlar
    61
    ndirilme
    0
    Uploads
    0

    Standart Resimli Madencilik Szl (k1)

    Resimli Madencilik Terimleri Szl - K

    KABAK DREK, Tavan ve taban arasna vurulan tek direk. Vurulduu yerin salamlna gre ba ksmna takoz, dip ksmna da yastk konabilir.
    KABA KIRMA, —> Krma.
    KABA YONU, Mermer iletmeciliinde, tayzlerinin imalt yzeyine paralel yzeyde tamamen ve tayanlarnn 3-5 cm derinlikte eki, mur ve keski ile ilenmesi.
    KABARCIKLI DZE,—> Tesfiye ruhu.
    KABARMA, 1) Su veya basncn etkisiyle kayalarn olduklar yerde hacimsel olarak bymesi. 2) Kayalarn tabii konumlarndan karldktan sonra yani gevetildikleri zaman meydana gelen hacim artmas. —> Kabarma katsays.




    KABARTMALI CAM, Dkme demirden bir masa zerine dklmve demire yapmamas iin aradan maden bir levha geirilirken yzeyi prtkl bir grnm kazanmcam.
    KABLO, —> elik halat.
    KABLOLU SONDAJ, 1) Takm dizisi balta (matkap), elik tij, darbe borular ve halattan oluan sondaj metodu. Ykselme-dme hareketiyle kuyu dibini dverek matkap, formasyonu paralar. Takm kuyudan karldktan sonra, krntlar sondaj kovasyla (bailer) alnr. Kuyuya su gelmesi ve cdarlarn yknts muhafaza borusuyla nlenir; muhafaza borular imentolanr. Bu durumda kuyu ilerlemesine bir kk apla devam edilir. Kuyu ap 70-80 cm olabilir ve derine inilecek sondajlarda kuyunun balang ap byk seilir. 2) Churn-drilling.
    KAAK, 1) Zaiyat. 2) Basnl hava, su veya elektriin kontrol d kayb. 3) Sondajda devridaim suyu veya amurun kuyu iinden geri dnmeyip formasyon atlaklarndan kaybolmas.
    KABARMA KATSAYISI, 1) Tabii yerinden alnmolan toprak, kaya, cevher veya kmrn kazldktan sonraki hacminin ilk durumundaki hacmine orann gsteren say. 2) Kazlmm3/yerinde m3 (hacim oran). Bu oran her zaman 1’den byk olup, kazlan malzemenin cinsine gre; kum 1,15; toprak 1,20; kil, ok sert toprak 1,35-1,40; sert kmr 1,5-1,8; ist 1,65 ve gre de 1,8 civarndadr.
    KAAK YOLU, 1) Grizu, yangn vb. tehlike hallerinde, insanlar taze hava akmnn bulunduu yere ulatran yol. Kaak yoluna 45 dk. ile en ok 90 dk. sonra ulalabilmelidir. Bu zaman, uzun ayak, galeri ve kr kuyudaki kahzna; yatm, damar kalnl ve geiyollarnn kesit boyutlarna baldr. Kaak yolu yrmesi kolay ve bakml olmaldr. 2) Kaamak yol. 3) Nefeslik.
    KADASTRO, 1) Arazilerin, arsalarn yerini, alann, snrlarn belirtip plna balama ii. 2) Tanmazlarn eklini, ieriini ve hukuki durumunu belirlemek iin dzenlenen sicillerin ve yaplan ilerin tm.
    KADEME, 1) Dekapajda kullanlan imakinelerinin teknik zellikleri ile arazinin fiziksel ve jeolojik yapsna bal olarak belirlenen ykseklikte yatay dilimler. 2) stihsale hazrlanan mermer basama. 3) Ayna taban. 4) —> Basamak.
    KADEME BOYU, Am iletmede maden yatann durumuna, snrna ve pano boylarna gre rt kaz ve retim sahan kademelerin uzunluu. —> ekil, Pano boyu, Pano, Basamak.





    KADEMEL MATKAP, nceden almbir klavuz sondaj delii yardmyla delik apn bytmek iin kullanlan yardmc bir veya birka kademesi bulunan zel maktap. Bu matkap sondaj kuyularnn taranarak geniletilmesi, ocaklarda kuyu, kelebe ve bayukarlarn nihai apa getirilmesi ilerinde kullanlr.




    KADMYUM, Kimyasal sembol Cd, atom arl 112,40, zgl arl 8,65 gr/cm3, ergime noktas 321C olan gmbeyaz renginde metal. Tabiatta hemen tamamen inko ile birlikte bulunur.
    KADMYUM SPESFKASYONLARI, Ticarette ilem gren kadmiyum metalinin standartlara gre belirlenmimuhteva oranlar. Ticari kadmiyum % 99,95 ile % 99,9999 arasnda bir safiyettedir. Kaplamaclkta kullanlan kadmiyumun genellikle en ok: 0,015 Pb ve % 0,033 Zn ihtiva etmesi istenir. ASTM B440-76’ya gre standart kadmiyum metalinde, metal Cd dnda, en ok Zn % 0,034; Cu % 0,015; Pb % 0,025; Sn % 0,01; Ag % 0,01; Sb % 0,001; As % 0,003; Te % 0,003 olmas gerekir.
    KADRAN, 1) Saat, pusula vb. l aletleri iine yerletirilen ve zerinde yaz, rakam ya da baka iaretler bulunan, l aletinin ekline genellikle uyan dz sath. 2) 10 x 10 cm. kesitinde biilmikalas.
    KAFA, Btn boyutlar yaklak ayn byklkte olan deiik geometrik ekillerdeki mostra vermimaden yata tipi.
    KAFALA, Doldurma hakknn iyi hesaplanmamas veya yerletirmenin doru yaplmamas sonucunda patlaycnn patlatlmasndan sonra lam delii dibinde oluan ukur.
    KAFES, Dikey maden kuyularnda insan, malzeme ve vagon (araba) nakliyatn salamak iin kullanlan tek veya daha fazla katl elik konstrksiyonlu kabin.



    KAGR (KRGR) NAAT, Taveya tuladan yaplminaat.
    KAGR TAHKMAT, Taya da tuladan yaplmtahkimat.
    KADE KONGLOMERASI, 1) Taban konglomeras. 2) Jeolojik periyodlarn balanglarnda olumu, bir bakma periyodlarn tabann tekil eden ve oturduklar zemin ile diskordans oluturan konglomera serisi.
    KALAMN , 1) Oksitlenmiinko cevheri (eski deyim). 2) Hemimorfit [ Zn4 Si2 O7 (OH)2 H2O] 3) Avrupada smitsonit’e eski dnemlerden kalan alkanlkla kalamin de denir.
    KALAS, Kaln biilmiuzun tahta.
    KALAY, Kimyasal sembolu “Sn”, atom arl 118,70; zgl arl 7,28 gr/cm3 olan kimyasal element. Metal olarak elde edildikten sonra yumuak, beyaz ve kristalin olur ve normal s-caklkta bklr; stldnda krlganlar. —> Standart tip kalay. Yksek kalite tip kalay.
    KALDO YNTEM, Boliden (sve) firmas tarafndan gelitirilen; Kaldo elik-yapm prosesine dayanan, balangta ikincil bakrlar ilemeyi amalayan ancak sonralar ncellikle kurun retiminde faaliyet gsteren pirometalurjik prensiplere dayal izabe yntemi. Bu yntemde; frndaki su soutmal bir ubuk ile sktrma ve iyi s transferi vermek zere dnen bir tank kullanlr ve stten flemeli dner konverterler gibidir.
    KALEM, 1) Mermer iletmeciliinde 20-30 cm boyunda y*** ve keskin ulu elik taileme aleti. 2) Yazmak veya izmek iin kullanlan, eitli biimde yaplmkrtasiye mlzemesi.
    KALEML, —> Tarakl.
    KALFA, 1) Yetime aamas rakla usta arasnda olan (ii) zanaat. 2) Usta yardmcs.
    KALINLIK, Mermer iletmeciliinde, tan oturduu yzey ile bu yzeye paralel olan ve tan en st noktasndan geen yzey arasndaki ykseklik.
    KALIN KESTL UBUKLAR, —> Uzun hadde rnleri.
    KALBRASYON, Bir imlatn, cihazn veya tart aletinin olmas gerektii ekil, biim, l veya yapda olup olmadn anlama ve deilse; dzeltme ilemi.
    KALFYE , Yetimi, zanaatinde nemli bir ilerleme kaydetmive beceri kazanmii.
    KALTEL ELK, Her trl dvme ve makine imalat sanayiinde kullanlmaya uygun; kimyasal, fiziksel ve metalurjik zellikleri garanti edilebilen ve bu garantiyi vermek zere ihtiya duyulan tm gvenilir muayene, lm ve deneyleri yaplmolan, mteri talebi zerine, ilgili izlenebilir dkmanlar sunulabilen karbonlu-, orta ve yksek alaml elik mamulleri. Kaliteli elikler kullanm alanlarna gre grupta deerlendirilir. a) Alamsz elikler: Genel makine yapm elikleri, Takm elikleri, Asal elikler. b) Az alaml elikler: Genel makine yapm elikleri, Elektrodluk, Halatlk ve Tellik elikler, Civata elikleri, Takm elikler, Yaylk elikler. c) Yksek alaml elikler: zel yap elikleri, paslanmaz elikler, Isya dayanakl elikler, Takm elikleri, cvatalk elikler.
    KALKARON USUL, Kkrt maden yatandan ktleler halinde retilen cevherin; yakt az olan blgelerde ylp atelenmesi suretiyle ksmen yanan kkrdn verdii s ile dier ksmn ergiyip akmasyla yaplan kkrt retimi.—> ekil, Frametodu.
    retilen kkrt cevherinden kkrdn izabehanede elde edilmesi ise, retilen cevherin byk potalara konulup potann alttan stlmas, kkrdn kaynayp buharlatrlmas ve kkrt buharnn soutulmudier potalarda younlatrlmas yoluyla yaplr (—> ekil) ve daha sonra artlr.
    Kkrt buharlar sv hale gemeden younlaacak olursa ince bir toz elde edilirki buna “ kkrt iei “ denir. Eer buharlar younlarken sv hale gelirse bu sv slak tahtsa kalplara ubuk eklinde dklr. Buna da “ ubuk kkrt “ denir.




    KALKER, —> Kireta.
    KALKER TF, Pamukta. Fazla miktarda kalsiyum karbonat havi yeralt sular kaynak halinde dar ktklar zaman CO2’nin umas ile kalsiyum karbonatn kelmesinden oluan kayalar. Bunlardan tfler delikli, pamuktalar ise nisbeten daha kompakt olur, bu tr su kaynaklarna “Tayapc kaynaklar” da denir, —> Mermer cisleri , Traverten.
    KALORMETRE, Kat veya sv yaktlarn kalorifik deerlerini tayin etmeye yarayan cihaz. Kalorimetrenin alma prensibi, yakt numunesinin da kar yaltlmkapal bir kapta yaklarak kabn dtarafnda bulunan suyun snmasnn tesbiti ile kalorifik deeri bulma esasna dayanr.
    KALSEDON, Kesif, kriptokristalli, nsal grnml effaf, beyaz veya renkli ve esas unsuru SiO2 olan, nemli miktarda rt ihtiva eden mineral. Genellikle bazalt iindeki boluklarda bulunur. Bir tr ziynet tadr; akik’in malzemesini tekil eder.
    KALSNASYON, 1) Cevherin bnye-sindeki kristal suyu ve CO2’in cevherden veya kayatan uzaklatrlmas ilemi. Cevherin bnyesindeki suyu uzakla-trmak iin 300C, CO2’i uzaklatrmak iin de 600-800C stma gerekir. 2) Kire tandan snmemikire elde edilmesi (kire yakma).
    KALSNE DOLOMT, —> Dolomit.
    KALSNE MANYEZT, Manyezit veya magnezyum hidroksitin dner ve dikey frnlarda, 900C-1100C arasnda bir sda kavrulmas suretiyle elde edilen MgO terkibindeki rn. Bu proseste genel olarak ton bana 75-100 kWh elektrik enerjisi veya 250-300 kg fuel-oil tketilir.
    KALSNE AP,—> ap.
    KALST (Ca CO3), ok deiik kristal ekilli, eitlilik arzeden ve ekseriya tedrici olarak dolomit haline gelen, kalkerler iinde byk kitleler, kaya kovuklarnda veya atlaklarnda kk kristaller halinde bulunan sertlii 3 ve zgl arl 2,7 gr/cm3 olan bir damar minerali. Nadir bulunan effaf kalsit kristallerine zlanda spat, ikiz uzun ve sivri ulu olan krsitallere “Kpek dii kalsit”, maaralarda damlayan sudan oluan kalsit kristallerine “Sarkt ve Dikit“ ad verilir.
    Kalsit saf iken bazan saydam, genellikle opak ve ekseriya beyazdr. Katklar yznden sar, portakal, kahverengi ve yeil renkli tonlarda da olur. lk kez 17. yzylda zlanda’nn dou kylarndan elde edilen zlanda spat, Nikol ve Ahrens prizmalar gibi kutuplayan prizmalarda ve mikroskoplarda, polariskoplarda ve teki optik aygtlarda kullanlmaktadr. Beyaz mermer, traverten, tf, tebeir, albatr (ss eyas yapmak iin kullanlan sert, bandl bir nevi traverten), oniks (bir nevi albatr olup, daha berrak ve yar saydam olan geirir —> Oniks mermeri), Satin spat (kalsitin lifli ve ipek grnl olan.)
    Kalsit, asit iinde CO2 kabarcklar meydana getirerek erir. —> Aragonit.
    KAMA, 1) Aa veya madeni balarn arkasn pekitirmek ve tahkimatn normal almasn salamak iin kullanlan, testere ile ortasndan (ekseninden) kesilmiince maden direinin bir taraf. nce maden direinin balta ile ortasndan yarlmas suretiyle elde edilen kamaya da ak kama denir.Kama metal veya tehizatl beton olarak iml edilir. 2) Makine elemanlarnda, i ie iki silindir parasnn kaymadan birlikte dnmelerini salayan para. Bunlarn kesitleri genel olarak diktrgen eklinde olur ve kesmeye alrlar. Kamalar vurma kama (konik biiminde yaplr) ve gmme kama olarak iml edildii gibi kullanldklar yere gre de enine kama, boyuna kama ve feder eklinde de yaplr. 3) Ta, aa vb. masif ktleleri paralamak iin bu ktlelerin atlaklar arasna aklmak suretiyle yerletirilen (yarm balta) keski. 4) Mermer iletmeciliinde kullanlan, az genive keskin ksa boylu mee veya elikden maml ayrma aleti.
    KAMA KAYMASI, —> Heyelan.
    KAMALAMA, Aa, sac, beton lata veya telrg gibi tahkimat malzemeleri ile tahkimat birimlerini birbiriyle irtibatlamak, gevek kaya paralarnn dmesini engellemek, kaya iindeki gerilimin balar zerine eit bir ekilde dalmasn salamak amacyla aa veya madeni balarn arkalarnn takviyesi ve kaplanmas.



    KAMA ORTA, Patlatldklarnda, alnda kama biiminde ek serbest yzey oluturacak dzende dizilmideliklerin oluturduu orta. —> Orta ekme.
    KAMAY, KAME, Oyulmak suretiyle zerine kabartma resmi yaplm, kenar metal ereveli, iki katmanl ve her katman ayr renkli kymetli tatan yaplmbro.
    KAMPANACI, —> anc.
    KAMULATIRMA, letme ruhsat sresi boyunca ruhsat alannda kalan zel mlkiyet arazilerine madencilik faaliyeti iin zoralm.
    KAMU KTSAD KURULUU (KK), Sermayesinin tamam devlete ait olan ve tekel niteliinde mallar ile temel mal ve hizmet retmek ve pazarlamak zere kurulan, kamu hizmeti nitelii ar basan Kamu ktisadi Teebbsleri, 233 sayl KHK’ye gre KK saylan KT’ler: Trkiye Elektrik Kurumu (TEK), T.C. Devlet Demiryollar (TCDD), T.C. Posta Telgraf ve Telefon letmesi (PTT), Devlet Hava Meydanlar letmesi (DHM), Trk Hava Yollar (THY), Uak Servisi A.. (USA), ay Kurumu (AY-KUR), Tekel letmeleri Genel Mdrl (TEKEL) ve Tarm letmeleri Genel Mdrl (TGEM) dir.
    KAMU KTSAD TEEBBS (KT) , Sermayesinin tamam veya bir blm devlete ait olan yetkili bir kamu kuruluunun denetiminde alan —> ktisadi Devlet Teekkl (DT) ile —> Kamu ktisadi Kurulularnn (KK) ortak ad. Trkiye’de KT sistemi, 1935’lerde Smerbank ve Etibank’n kurulmas ile balad.1938’de karlan bir kanunla Smerbank, Etibank, T.C. Ziraat Bankas, Denizbank ve Devlet Ziraat letmeleri, ktisadi Devlet Teekklleri (DT) adyla yeniden dzenlendi ve daha sonra kurulan ktisadi Devlet Kurulularn yasa kapsamna alnd. Kamu ktisadi Teebbsleri terimi, ilk olarak 1961 Anayasasnda geti. 1982 yl Anayasasnda KT’ler “Sermayesinin yardan fazlas dorudan doruya veya dolayl olarak devlete ait olan kamu kuruluve ortaklklar” biiminde tanmland. 1983 tarihli 233 sayl KHK ile KT’ler —> Kamu ktisadi Kurulular (KK) ve —> ktisadi Devlet Teekklleri (DT) olarak ikiye ayrld. Ayrca messese, bal ortaklk, itirak ve iletme snflandrmas yapld. DT’ye ait olup, ona bal iletme ya da iletmeler topluluu “Messese” , sermayesinin %50’sinden fazlas DT yada KK’e ait olan iletme ya da iletmeler topluluundan oluan anonim irketler “Bal ortaklk”, messese ve bal ortaklklarn sermayelerinin en az %15’ine, en ok %50’sine sahip bulunduklar anonim irketler “tirak” olarak tanmland.
    233 sayl KHK’ye bal olmayan KT’ler ise ; Atatrk Orman iftlii (AO), Devlet Sanayi i Yatrm Bankas (DESYAB), Ereli Demir elik Fabrikalar TA (ERDEMR), ller Bankas Genel Mdrl ile l zel idareleri ve belediyelerinin yarsndan fazlasna tek bana ya da birlikte sahip olduklar iktisadi teebbsler, Sosyal Sigortalar Kurumu (SSK), T.C. Emekli Sand, Esnaf ve Sanatkarlar ve dier Bamsz alanlar Sosyal Sigortalar Kurumu (BAz-KUR), Trkiye Radyo Televizyon Kurumu (TRT) ve Milli Piyango daresi (MP) olrak belirlenmitir.
    KANAL, —> Yarma.
    KANCA, 1) Kk ocak arabalarn (vagonetleri) birbirine balayan dzen. 2) Vinlerde halat ucuna balanan, vincin kaldrma veya ekme ilemini yapmasnda kolaylk salayan para.
    KANCACI, Arabalar kancalamak veya kancalarn kesmekle grevli ii.
    KANCA KESME, 1) Kancalanmarabann kancasn ama. 2) Rayl nakliyatta katarn nitelerini balayan kancann herhangi bir nedenle (kopma, alma, kurtulma, vb.) almas.
    KANDL, 1) Temeli tek bir kaldra ya da helezon bir yay olan tart arac. 2) karlan madenin satnda daral veya darasz olarak tartlarak pazarlanmasn salayan tesis. 3) Eskiden kullanlan 44 okkalk bir arlk birimi.


    KANTARCI, Kantar tesisinde alp, tart ilerini yapan ve kaytlar tutan sorumlu kii.
    KANTAR F, Maden nakillerinde tanan cevherin arln gsterir tart makbuzu.
    KANTAI , Doada ender olarak bulunan hematit tr. Talanr ve perdahlanrsa, koyu elik parlakln alr ve mcevher olarak kullanlr.
    KANYON, Ya nemli blgelerde derin yarklarda meydana gelmiveya kurak blgelerde ok gl derinliine anmadan domu, ok dik yamal boaz biimli vadi. Kapz.
    KAOLEN , 1) Belli ortam ve koullarda, yeralt ve yerst sularnn veya termal eriyiklerin andezit, dasit, porfir gibi volkanik kayalar bozumaya uratmas (alterasyon) sonucu oluan aluminyum-hidrosilikat bileiminde bir hammadde. Yeralt sularnn ve asit bnyeli termal eriyiklerin etkisi ile alkalili silikatlardan olan feldispatlar alkali metallerini (K topraa geer, Na ise su ile gtrlr) ve ksmen de silislerini kaybederler ve bileimlerine su alarak yeni bir mineral, kaolinit durumuna geerler. Kaolenler, 2 H2 O, Al2 O3, 2 Si O2 gibi bir kompozisyona sahip sulu aluminyum silikatlardr. Kaolenleme olayna feldispatlarla birlikte bulunan kuars, mika ve demirce zengin baz mineraller de katlrlar. 2) in kili 3) Porselen kili.
    Saf kaolen’in ergime derecesi 1.760C ‘dir. Kaolene belirli oranlarda feldispat ve kuars katlarak tme ve eitli ilemlere tabi tutmak suretiyle porselen imal edilir.
    a- Kaolen, kat sanayiinde sellozdan sonra en byk hammadde miktarn oluturur ; burada dolgu maddesi olarak kullanlr.
    Bu tr kaolende aranan zellikler yledir :
    Dolgu Kaplama
    kaolen % kaolen %
    Al2 O3 24-41 34-41
    Si O2 45 45
    Ca O en ok 1 en ok 1
    Mg O en ok 1 en ok 1
    Fe2 O3 0,5 0,5
    Ham beyazlk en az 80 en az 80
    Anma kayb 50 mg 15 mg
    b- Seramik kaoleninin ; suda dalmas, plastik olmas, pime klmesinin fazla olmas, pime renginin beyaz olmas gibi zellikler tamas istenir. Kaolen; porselen, duvar fayans, izolatr imalinde refrakterlerde ve kaplama tulalarnda kullanlr.
    Seramik kaoleninin zellikleri :
    Al2 O3 %30
    Si O2 %70’den az
    CaO+MgO %2’den az
    Fe2 O3 %0-0,5
    c- Gerek doal, gerekse sentetik kauuun yapmnda dolgu maddesi ve genletirici olarak kaolenden yararlanlr.Cateks karmna giren kaolen anmaya kar direnci arttrr ve sertlik giderir.
    d- Kaolen, kimyasal bakmdan atl olmas nedeniyle boyalarda genletirici olarak kullanlr. Aranlan alcla sahiptir.Rengi beyaz ve pahal boya pigmenti ikame edici olduundan maliyeti de drr.
    e- Kaolen ayrca plastik yapmnda dolgu maddesi olarak da kullanlr. Yzeyi cazip hale getirebilmekte, cazip renkler kullanlmasna imkan vermektedir.
    KAOLNZASYON, Tayapc baz minerallerin dekompozisyonu (rmesi, alterasyonu) sonucu kaolen ve kil teekkl etmesi olay.
    KAPALI TP HALATLAR, En dtelleri yuvarlak olmayp profilleri yardm ile birbirine kenetlenmihalat. Kapal halatlar zeri bir veya birka zel profilli tel kat ile kapl, i ksm yuvarlak tellerden teekkl etmikatlarn meydana getirdii tek demetli (toronlu) halat. Bu sebeple, bu halatn yapm, ona mkemmel dz bir yzey verdiinden i ksm muhafaza edilmive bylece halatn anmaya ve dnmeye kar direnci de artmolur. Bunlar daha ziyade ihra tesislerinde ve teleferiklerde tayc halat olarak kullanlr. —> ekil, elik halat, Halat damar dzenleri, Halat dolam, Halat simgeleri.



    KAPAK, 1) Bayukarlarda, ayaklarda veya gk olmuyerlerde malzemenin akmamas iin kamalarla yaplan perde. 2) Ocak imalat tavannda bulunabilen silislemiaa fosilleri. —> Kapak ta.
    KAPAKLI OLUK, Ykleme yerlerinde madenin banda verilmesini veya vagonlarn muntazam dolmasn salayan kk silo k.
    KAPAK TAHTASI, Aa tomruklarn tahta veya kalas olarak biilmesi srasnda kenardan artk olarak kan kesiti daire paras (sekman) eklinde olan aa.



    KAPAK TAI, Birbiriyle a tekil eden yark ve atlaklar arasnda olan ve alttaki madenin alnmasndan sonra ani kopma tehlikesi gsteren kaya kitlesi.



    KAPALI LETME, 1) Yeraltnda bulunan maden kitlesini (yatan) istihsal edebilecek duruma getirmek amacyla uygulanan maden oca iletme sistemi. 2) Kapal ocak.
    KAPALI POLGON, —> Poligon.
    KAPAN, —> Petrol yataklar.
    KAPASTE, 1) makinalarnn birim zamanda yapabilecekleri ii gsteren l. m3/h, m/h, cm/dk gibi. 2) Bir tesisten birim zamanda (saat, gn, ay, yl) retilebilecek maksimum miktar (t, m3, vb.)
    KAPI, —> Havalandrma kaps. ift kap.
    KAPLAMA, 1) Genianlamda marangozlukta, eitli aalardan elde edilen ok ince ahap levhalarn ahap bir eyann yzeyine yaptrlarak rtlmesi ilemi. 2) Metal, plstik ve porselen gibi malzemelerin, dayanklnn artrlmas ve grnmlerinin gzelletirilmesi iin sert ve geirimsiz bir metal katmanla svanmas. Altn, gm, paslanmaz elik, palladyum , bakr ve nikel kaplamalar, malzemenin kaplama maddesini ieren bir zeltiye daldrlmas yoluyla elde edilir. Kaplama maddesi malzemenin yzeyine kimyasal ya da elektro kimyasal etkiyle tutunur. —> Elektroliz, Galvanopasti (Elektrikli Kaplama), Elektriksiz Kaplama, Elektrolit.
    Eyalarn sslenmesi amacyla da yararlanlan kaplama ilemi, daha ok yumuak malzemelerin dayanaklln artrmak ya da yenime (korozyona) kar direncini artrmak amacyla uygulanr.
    KAPLAMA TAI, Mermer iletmeciliinde ayr bir tayc imalt nne kaplanmak zere n ve yanlardan baka arkalar da ilenmitalar. Kalnl, arkasndaki dolgu kalnlndan azdr.
    KAPLAN GZ,—> Kristalin kuars.
    KAPLN, —> Kavrama.
    KAPMA EKSKAVATR, 1) Tutucu kepe ile (kaz yapan) alan kaz makinesi. 2) Grayferli ekskavatr.
    KAPSL, Detonasyonu balatmak iin kullanlan patlayc madde (lokum) ierisine konan silindir biiminde, ii duyarl veya iki ayr ecza maddesi ile doldurulmufitil veya elektrik akm ile atelenerek patlamay oluturan ucu kapal kovan. 2) Detonatr. Primer ecza, cva fulminat gibi ok h***as bir patlayc maddeden; sekonder ecza ise tetril, nitropenta vb. brisansl bir patlayc maddeden olur. di ve elektrikli kapsl olmak zere iki cinsi vardr. Elektrikli kapsln de ayrca; kprl, aralkl, saniyeli, milisaniyeli, gecikmeli (tavikli) kapsl olmak zere kullanlacaklar yere ve gayeye gre iml edilen cinsleri bulunur. —> Elektronik gecikmeli kapsl.
    KAPSL PENSES, Fitilin kapsle yerletirilmesinden sonra kapsln ucunu emniyetle skarak fitilin kapsl dna kmasn salayan zel pense.





    KARA ALTIN, —> Petrol.
    KARA BAKIR, Fazlaca demir ve dier yabanc maddeler ieren ve % 6-20 Cu tenrl oksitli bakr cevherinin ergitilmesi sonucu elde edilen; renginden dolay isimlendirilmi, rn.
    KARA BARUT, —> Barut.
    KARA FASYES, —> Fasiyes. Nehir alvyonlar, sel alvyonlar, gl, lagn ve buzul fasiyesi olarak teekkl etmitortul tabakalar.
    KARA ELMAS, 1) Kayalar delmek iinde kullanlan siyah elmas. (Boarts) (Karbonado). 2) Mecazi manda maden kmr.
    KRA GE NOKTASI, 1) Gelir ve giderlerin birbirine eit olduu retim hacmi noktas. 2) Deiken retim faktrleri maliyetinde bir veya daha fazla alternatiflerin ekonomik olduklar nokta.
    KARA KEHRBAR, Siyah renkli, parlak, youn ve homojen bir linyit tr. yi cila kabul ettiinden yontularak ziynet eyas yapmnda kullanlr. —> Oltuta.
    KARAKOL, Asansr, vin ve varagel balarna, diplerine veya galerilere yaplan zel emniyet bariyeri (engeli).
    KARAKTERSTK FOSL, 1) Sadece belirli bir jeolojik devirde yaad iin, o fosilin iinde rastland bir tabakann yan tayin etmeye yarayan fosil tr. 2) —> Klavuz fosil.
    KARALOKS, —> Korund.
    KARAT, 1) Elmaslar (kymetli talar) tartmak iin kullanlan arlk birimi (3 1/6 troygram yani 205 mg.) Uluslararas sistemde metrik karat ise; 200 mg’lik bir arl ifade eder. 2) Altn alamnn salk derecesi. Saf altn 24 karat olarak kabul edilir. Goldsmith standardna gre 22 karat altn; 22 para altn, 1 para bakr ve 1para gmten ibarettir. —> Uluslararas Birimler Sistemine Dair Ynetmelik. Madde 38.
    KARBON DOKST (CO2), Renksiz, kokusuz, asidimsi lezzetli, havaya nazaran younluu 1,52 ve OC ve 760 mm cva basncnda younluu 1,9768 kg/m3 olan zehirsiz, boucu gaz madde. Havada % 3-4 orannda bulunmas nefes almay gletirir, % 5-6 dan fazla olursa iddetli baars, uuru kaybetme ve lme yol aar. Takmr ocaklarna verilen havada balangta % 0,04 orannda olan CO2, ocaktan dar atlan havada % 0,2-0,6 civarnda olur.
    Ocaklarda, CO2 canllarn nefes alp vermesi, aalarn rmesi, kmrlerin oksitlenmesi, yangnlar, kmr tozu veya grizu patlamalar, lam atmlar vb. nedenlerle oluur. Ayrca, jeolojik yapdan dolay arazide basn altnda bulunan CO2' nin yeraltnda allan yere ani olarak pskrmesi (degaj) suretiyle de ocak havasna karr. Parlak ve normal yanan bir lambann alevi havadaki CO2 % 3 civarnda iken donuk ve krmzmtrak bir renk alr, le kesik czrtl alallar ve ykseliler gsterir. Lambann lesi snd halde o ortamda insan yaayabilirse de yaam iin tehlikeli durum balamdemektir. CO2 havadan ar olduu iin galeri ve kuyularn alt seviyelerinde, kuytu ve kr bacalarda toplandndan bu gibi yerlerde CO2 ‘i uzaklatrmak iin gerekli tedbirlerin alnmas gerekir.
    KARBON-IN PULP (CIP) YNTEM, Gmkonsantresinden (yaklak % 50-80 gmieren kelti) gmelde etme yntemlerinden biri. Pulp inde karbon eklinde de ifade edilebilen bu yntem, uygulama saysnn azl nedeniyle, siyanrleme kadar rabet grmemitir. CIP teknii li zeltilerinden altn ve gmkazanm iin uygulanr. Li zeltilerinde iyonik hale gemiolan gm aktif karbonun bnyesine absorblanmasndan ibarettir. Aktif karbon; odun, kmr, hindistan cevizi, fndk, ceviz kabuundan retilir. Aktif karbonun tane boyutu, pulp iindeki kat taneciklerden daha iri olmakta ve elekler vastasyla pulptan ayrlmaktadr. Daha sonra; etanol, kostik soda ve sodyum siyanr ieren zeltiye 90C’lk s salanr. Aktif karbona alnan gmdesorbe edilir. Aktif karbona yklenecek gmmiktar; altn/gmoranna, cevher zelliklerine, li zelti tenrne ve deerli metal iyonlar miktarna baldr.
    KARBON MONOKST (CO), Kolay alevlenen, renksiz, kokusuz ve lezzetsiz, havaya nazaran younluu 0,97, OC ve 760mm cva basncnda 1m3’nn arl 1,250 kg olan, karbonlu maddelerin yksek sda ve hava yani oksijen azl olan yerlerde veya bunlarn yavayanmas dolaysyle teekkl eden yanc ve zellikle zehirleyici, kfi derecede oksijen alabildii takdirde CO2 haline geen gaz madde.
    CO gaz havada % 15-28 orannda bulunduu takdirde patlayc olup en tehlikeli oran % 20 dir. CO fazla s olan yerlerde daha az oranlarda olsa bile (500C da %9 ve 600C da % 7,5) patlayabilir.
    Kmr madenlerinde, ocak, ayak, pano gibi yerlerde alnan hava nmunelerinde CO tesbit edilmesi buralarda yangn balangcnn iareti olarak kabul edilir. Havadaki CO miktar yangn nedeniyle kapatlan ocak ksmlarnda baraj arkasndan alnan hava numunelerinde CO oran llerek yangn durumu kontrol edilir. Alnan nmunede CO tesbit edilmemesi yangnn sndn ve barajn alabileceini gsterir.
    CO zehirli olmas nedeniyle alanlarn sal bakmndan havadaki oran % 0,1-0,2 oran bile insan 15 dakika iinde rahatsz etmeyen bir kesiklik ve uyuklama hissi ile yavayavatehlikeli bir duruma sokabilir.
    KARBON SYAHI , htiva ettikleri aromatik hidrokarbonlarn, yzdesi olduka yksek organik bileiklerin bir reaktrde ksmi yanmalar sonucunda oluan madde. Lastik sanayiinde; oto lastii, makine paralar, kablo, tayc bantlar, hortum, topuk va taban lastii imalinde, boya maddesi olarak vernik, plastik, matbaa mrekkebi, daktilo eridi, karbon kad imalinde kullanlr. Pelet ve dkme halde piyasaya srlr. Bir petrokimya sanayii rn.
    KARBORANDUM , Andrc madde olarak kullanlan silisyum karbrn (SiC) ticari ad. Bileiminde silisli kum, kok kmr ve testere tala bulunan karmn elektrik frnlarnda stlarak Si O2+3C —> C Si2+2CO reaksiyonuna tabi tutularak silikon karpit yani karborandum elde edilir. Moos sertlii 9,6 olup, elmas ve borkarbrden sonra, bilinen andrc maddeler iinde en sert olandr. Yapay zmpara ta retiminde, en sert madenlerin ilenmesinde, zellikle tungsten karbrl aletlerin bilenmesinde kullanlr. Yapay bir kristal olan karborandum, 1881 ylnda Amerikal Acheson tarafndan ilk defa retilmitir.
    KARBONLA ABSORBLAMA YNTEM, —> Siyanr lii ile altn retimi.
    KARA TUMBA, 1) Bir panoda, panonun klavuzlar ve bayukarlar srlerek topuklara ayrlmas ve topuklarn alnmas eklinde uygulanan iletme metodu. 2) Bir tr ilkel oda ve topuk yntemi. —> Tumba metodu.
    KARBT, Karbonun bir metal veya yar metal ile yapt ikili bileikler. Hafif metallerin karbitleri su etkisi ile metal hidroksit ve karbonlu hidrojen verir. —> Karpit. Teknikte demir karbit (Fe2C) bir demir cinsidir. Wolfram karbit tabii sertlii yksek bir metaldir.
    KARBONZASYON, 1) Kmrn oksijensiz bir ortamda stlarak, gaz, sv ve kat rnlerine ayrlmas ilemi. Karbonizasyon ilemi ile kimyasal hammaddeler de retilebilir. Karbonizasyon ileminin artlar retim amacna ynelik olarak belirlenir. Madencilikte bu ilem kok retimi ve briketleme iin yaplr. Karbonizasyon ileminde klan son scaklk rn yapsn etkiler. Sv ve katran k 300 C civarnda balar ve 550-600 C ‘de sona erer. Buna karn gaz k 900-1000 C’ ye kadar devam eder. Karbonizasyon scakl 600 C’ye kadar olan ilemlere “dk scaklk karbonizasyonu”; 900 C’ ye kadar olan ilemlere “orta scaklk karbonizasyonu”; 900 C’ den yksek olan ilemlere ise “yksek scaklk karbonizasyonu” denir. 2) Odunun sathi yaklmas suretiyle dayankl hle getirilmesi. Bu ilemle odunu meydana getiren hcrelerdeki abuk bozulan yumurta ak maddeleri yokedilir. Bylece odunun (ahabn) toprakta ve suda rmesine engel olunur. 3) eceklerin karbondioksitle muamelesi yani karbondioksit-lenmesi ilemi.4) Bitki artklarn ayklamak, yani yapa yn didilmihle getirmek iin onu slfrik asitle muamele etmek, ardndan yn ll yksek scaklkta kurutmak. Bu ekilde bitkisel ksmlarn sellzu kmrletirilir ve tklatmak ve vurmak suretiyle bu ksmlar ayrtrlr. Bitkisel ksmlar, boya maddeleriyle boyanmad iin karbonizasyon ilemi lzumlu olmaktadr. —> Piroliz. —> Kok fabrikas. —> Koklama
    KARBOKSMETLSELLZ, —> CMC.
    KARBONADO, —> Karaelmas.
    KARBON EVRM, Atmosfer ve hidrosferde dioksit eklinde bulunan karbonun kelme ve zmleme olaylar sonucu biyosfer ve litosferde depolanmas ve bu karbondioksitin doalgaz, metamorfizma, endstri, rme ve solunum yolu ile tekrar atmosfere dn.



    KARBONLU SEDMANLAR, erisinde bulunan karbon miktarna gre deien ve eitli isimler alan sedimanter tabakalar.



    KARBORANDUM, Andrc madde olarak kullanlan silisyum karbrn ticari ad. Silisli kum, kok kmr ve testere tala elektrik frnlarnda stlarak SiO2+3C —> CSi2+2CO reaksiyonuna tabi tutulur ve bylece silikon karpit yani karborandum elde edilir. Moos sertlii 9,6 olup, andrc olarak yaygn biimde kullanlr. Elmas ve borkarbrden sonra, bilinen andrc maddeler arasnda en sert olandr. Atee dayankldr ve yksek scaklkta dier seramiklerden daha kusursuz bir elektrik iletkenidir. Yapay zmpara ta retiminde, en sert madenlerin ilenmesinde, zellikle tungsten karbrl aletlerin bilenmesinde kullanlr. Karborandum 1891 ylnda Amerikal Acheson tarafndan ilk defa retilmitir.
    KARBRATR, Patlamal motorlarda akaryaktn buhar durumuna gelip hava ile kart cihaz.
    KARDOKS YNTEM, Sv karbon dioksit doldurulmuve bir stma eleman ieren elik bir kovan iinde oluturulan yksek basnl karbondioksit gaznn aniden boaltlmasyla salanan patlatma yntemi.CO2 gaznn genlemesi sonucu ortaya kan gl itme zellii, kayacn bnyesindeki atlaklara nfuz ederek paralanmalarn salar ve onlar adeta serbest yzeye doru iter. elik kovandan ani olarak dearj olan CO2 gaz da bu srada evresini soutur. Kardoks bir patlayc olarak kabul edilmedii iin patlayc maddelerin tabi olduu resmi ilem dndadr. Paralanmak istenen ktle, kardoks tplerinin girebilecei apta ve derinlikte delinir ve iine kardoks tpleri yerletirilir ve seri olarak balandktan sonra manyeto ile ateleme yaplr. Kardoks sistemi, yapaca iin zelliklerine gre; zel alaml diskin kalnlna, tpn tipine, boalma basncnn, hacminin varyasyonuna gre adapte edilebilir. in zelliklerine gre eitli boy ve apta kardoks tpleri vardr, —> ekil.





    KARGR TAHKMAT, naat talar ile yaplan tahkimat tr.
    KARIIK BALAMA, —> Elektrikli kapsl.
    KARIIK GAZ, —> Kuvvet gaz, Jeneratr gaz.
    KARIIK SARIMLI HALAT, Kordonlar tekil eden tellerin bir kordonda sa sarml mteakip kordonda sol sarml olmas durumundaki halat. —> elik halat, Halat dolam.
    KARITIRMA L,—> Bakr lii.
    KARITIRICI, 1) Flotasyon ileminde hava habbeciklerinin olumasn kolaylatrmak ve mineral amurunda (lam) srekli ve muntazam bir karm salamak iin kullanlan mekanik dzen. 2) Sondaj amurunu belirli kvamda tutmak iin amur tulumbasnn basma borusundan alnan amuru amur tank veya havuzuna pskrten (tabanca) boru. 3) Genel anlamda bileim, tane irilii, nem gibi zellikleri bakmndan heterojen olan taneli maln hacimsel olarak homojen hale getirilmesini salayan dzen.
    KRLILIK, 1) Krn kullanlan kapitale orannn % olarak ifadesi. Burada, kullanlan kapital olarak ana kapital ile yabanc kapitalin toplam veya yalnz ana kapital dikkate alnr. 2) Bir kuruluun bir hesap dnemindeki varlk artnn gstergesi.
    KARMA DSKORDANS, —> Aykr tabakalama.
    KARNALN, Ekseriya saydam, krmz veya krmzms kahverengi tonlu bir —> Kalsedon.
    KARO, Ocaklarn almalarnda sreklilii salamak iin gerekli hizmetlerin grlmesine yarayan yer stndeki kuyu binas, vin binas, lavvar (eleme ve zenginletirme) tesisleri, kuyu kulesi (valman), kompresr, vantilatr, direk harman, artk harman (hurdalk), lavvar sular artma tesisleri, enerji santral ve buhar tesisleri, kmr ocaklarnda kok fabrikas ile kmr silolar, yan rn tesisleri, gaz deposu gibi yerst tesislerinin bulunduu alan.
    KARO EF, Blge, blm veya ocak karosunda amirleri tarafndan gsterilen ii teknik, idari ve emniyet bakmndan emir ve nizamlara uygun bir ekilde yrten ve her vardiyadan mes’ul olan kimse.
    KAROT, Yeraltnda bulunan formasyonlar hakknda bilgi edinmek zere gelitirilen zel delici ular (kronlar) yardmyla sondaj yaplrken; doal formasyondan kesilerek alnan silindirik numune.
    KAROTYER, Sondajda karot numune alp yeryzne karmaya yarayan, genellikle standardize edilmiveya zel dizaynl ok eitli ap ve tipteki numune alclar. Tek tpl, ift tpl, vayrlayn, tpl (denison), rijit veya hareketli i tpl vb. tipleri vardr. —> ekil.










    KAROTYER BALII, Sondajda karotiyerin tijlere balanmasn salayan ara para.
    KAROT SANDII, Sondajda karot numunelerinin bir sistem dahilinde iine yerletirildii ve sakland sandk.
    KAROT TUTUCUSU, 1) Sondajda karotun karotiyerden dmesini nleyen para. 2) Keir. 3) Sekman.
    KAROT VERM, Sondajda bir manevrada elde edilen karot boyunun o manevrada takmn ilerledii mesafeye orannn yzde olarak ifadesi.
    KARPT, 1) Kalsiyum karbr (CaC2) bileiine ticarette verilen ad. Karpitin su ile temasnda oluan kimyasal reaksiyonda asetilen gaz aa kar. Bu zellii nedeni ile karpit madencilikte veya dier yerlerde aydnlatma amac ile karpit lambalarnda, sanayide de oksijen kayna ilerinde kullanlr. 2) Karpitta.
    KARPT LMBASI, erisinde bulunan karpit (CaC2) ve suyun kimyasal reaksiyonu sonucunda kan asetilen gaznn yaklmas ve bylece k vermesi esasna dayanan aydnlatma arac. Karpit lmbas alevi akta olduundan, patlama tehlikesi olan yerlerde kullanlmaz.
    Karpit lambasnn vardiyada karpit tketimi 250 gr. civarndadr. Lambann st ksmna su, alt ksmna da karpit doldurulur. st ksmdaki su bir kelebek vida ile ayarlanmak suretiyle alt ksmdaki karpit zerine damlatlr. Alevin ndan daha fazla yararlanmak iin lambaya bir de i bkey metal reflektr de taklabilir. Asetilenin kt meme tkanrsa lamba sner; daha sonra tkal meme fra ila alr. —> ekil








    .
    KARST VE KARSTLAMA, Porz, znebilir ve kalnl fazla kayalar (bilh***a kire talar) iinde, bunlar boyunca veya derine doru hareket eden meteorik sularla daha az olarak kel havzalardan treyen lk ve scak sularn; derin yerleimli mamatik bir kaynakla ilikili scak svlarn oluturduklar, znme, anma ve kme ile oluan erime yaplar. Genel olarak “Karstlama” bir olay, “Karst” ise bu olay sonucunda ortaya kan yaplar anlatr. Karst szc Yugoslav dilinde kras ve talyan dilinde Carso szcklerinin Almanca’sdr.
    KARI AIRLIK,—> Kontrupua.
    KARI GALER, Galeri amada iki ynden ilerleme yapld zaman, birine gre dierinin ald isim.
    KARTYE, Bir veya birka retim nitesinden oluan ocak ksm. —> Kat.
    KARTYE RANDIMANI, Kartiyede yaplan retimin; kartiyede retim iin yaplan ii yevmiyesi saysna blm ile elde edilen kg/yev veya t/yev deer.
    KARTU, 1) Silindir eklinde hazrlanmkat ambalajl patlayc madde. Dinamit kartularna dinamit lokumu da denir. 2) —> Lokum (Dinamit lokumu).
    KASNAK, Makinelerde birbirine paralel millerden dnme hareketinin birinden dierine gemesini salayan kaylarn takld ember. Hareket alan kasnakla hareket veren kasnak ayn ynde dnecekse, kaydz taklr, aksi ynde dndrlecekse apraz taklr. Hareket alan ve hareket veren kasnaklar arasnda, ap ve devir saylar bakmndan;
    D1 m2
    ------- = ------- balants vardr.
    D2 m1
    KASR, Yeralt ve yerstnde grlen arazi atlaklar.
    KAIK, Elle delinen lam deliklerinde delik iinde meydana gelen tozu karmak iin kullanlan kepe biiminde bakrdan yaplm(barutu ubuu) yardmc alet (lam ka).
    KAT , 1) Maden ocaklarnda retim yapmaya esas tekil edecek ekilde belirlenen ana retim seviyeleri. 2) retilen madenin ana ihra sistemine tanmas ve havalandrma iin maden yatan yatay olarak blmlere ayrmak zere srlen galerilerin tmn iine alan, yatay dzlem. 3) Kmr madenciliinde bir maden ocann birka kartiyesinden oluan ksm.
    KAT AZI, Galerilerin kuyu ile birletii yani insan, malzeme, cevher veya kmr naklinde yatay nakliyat sistemi ile dikey nakliyat sisteminin kesitii yer








    KATAR, 1) Lokomotif ile vagonlarn oluturduklar (demiryolu katar) dizi. 2) Tat dizisi. 3) Yk treni.
    KATILAMA, Metal malzemelerin yenime (korozyon) kar dayanklln ve baka fiziksel zelliklerini gelitirmek amacyla uygulanan yzey ilemi. Malzemenin katlanacak blgesi, katlama maddesini ieren bir kat, sv ya da gaz ortamda, yksek scaklklara kadar stlr. Yzeyinden ieri doru katlanan malzemenin bu blmnde yeni bir alam oluur. Sanayide uygulanan balca katlama yntemleri, eliin karbrlenmesi (karbon emdirme); demirli ve demir d metallerin kalorizasyonu (alminyum emdirme); nikel, kobalt ya da vanadyum temelli alamlarn korunmasna ya da tulams metallerin ok yksek scaklklarda ykseltgenmesini nlemeye ynelik seramik kaplamadr. —> Sementasyon.
    KATNGS, —> Krnt (cuttings).
    KAT’ PROJE, —> Proje.
    KAT LAIMI, Bir maden ocanda ana retim katn tekil etmek ve maden yataklar veya kmr damarlarn kesmek iin srlen ve ana nakliyat kuyusuna bal olan ana lam (galeri). Ara katlarda tali kuyularla pano arasnda irtibat salamak iin srlen lamlara (galerilere) ise ara kat lam denir. —> Ocak (2).
    KATLANMA, 1) Teekkl eden bir antiklinaln bir tarafa devrilmesi ile meydana gelen kvrlma. 2) Nap.




    KATMAN, —> Tabaka.
    KATOT BAKIRI, Normal olarak takriben 3ft x 3ft, bazan da daha geniolabilen; kalnl 0,5- 7/8 in ve arl 350 libreyi bulan dz bakr levha. Katot bakr elektrolitik bakr elde etme ileminin rn olup, olduu gibi veya eritildikten sonra filmain, kle veya srekli dkm ileminden sonra piyasaya tel olarak srlr.
    KATRAK TEZGAHI, 4 ucu mafsal tertibat sebebiyle ileri geri hareket edebilen ve yukardan aaya doru ve dili miller vastas ile muayyen bir sratle otomatik olarak inebilen, lamalar dikine ve iki ucundan skca gerdirilmibir ereve aseden ve lamalara daimi olarak su ve kum verebilecek tertibat ve depodan, aseye muayyen sayda ileri geri hareketi verdiren bir motor ile biilmesi arzu edilen bloklar skca zerine yerletirilmi, ray zerinde hareket edebilecek ekilde imal edilmitekerlekli bir vagonet asesinden oluan makine.
    KATRAN, Organik maddelerin kuru damtlmas ile elde edilen rn. Sv ya kvamnda, koyu kahverengiden siyaha kadar deien renkte, ar is kokulu, suda erimeyen bir akc madde olup, bitkilerden elde edilenine bitki katran, maden kmrlerinden elde edilenlerine de maden kmr katran ad verilir.
    KAVKILI BRE, Deniz hayvanlarnn kabuklar ile birlikte teekkl etmigreli bre.
    KAVLAK, Maden ocaklarnda atmdan sonra meydana gelen atlaklar veya dier yerlerde herhangi bir nedenle oluan klcal atlaklarn zamanla bymesi suretiyle ana kayatan ayrlp askda kalan ve tehlike yaratan, tklatldnda kof ses karan taveya cevher paralar veya bloklar.
    KAVLAKI, Sng yardmyla kavlaklar skp dren kii.
    KAVLAK DRME, Atelemeden sonra veya vardiya banda tavanda, alnda ve yanlarda bulunan gevek ksmlarn (kavlaklar) drlerek, iyerinin emniyete alnmas ilemi.
    KAVRAMA, 1) Vagonlar birbirine otomatik balama dzeni. —> Kanca. 2) Borular birbirine balayan dzen. 3) Bir motorun milinin hareketini baka bir mile aktarma veya ayn eksende dnen iki mili birbirine balama dzenleri. 4) Tat aralarndaki debriyaj. 5) Kaplin.
    KAVAK, ki galerinin kesime yeri. ki galerinin kesime durumuna gre tahkimat ekli zel olarak imal edilerek ilerleme srasnda yerine yerletirilir.



    KAVURMA, Bir metali veya bileiklerini oksijen, su buhar, C ve S veya Cl ile birlikte erime meydana getirmeden veya erime balangcnda bir suhunete kadar stlarak bnyesinde bir deiiklik meydana getirmek ve bu surette metal veya bileiklerinin bir ksmn uucu bir madde halinde uzaklatrma ilemi.
    KAYA KRSTAL, —> Kuars (SiO2), Necefta.
    KAYATUZU, Jeolojik devirlerde lagnlerin, zel durumlarda, buharlamas sonunda oluan, saf halde renksiz fakat yataklardan birou gri, sar, krmz ve hatta mavi yeil renklerinde olabilen bir hammadde. Tabaka halinde ylmveya marnlar arasna katlmolarak bulunur. Trkiye de nemli kayatuzu yataklar ankr Sekili, Tepesidelik, Glehir ( Anadolu) ve Tuzluca, Kazman (Dou Anadolu)’da bulunur.
    KAYA, 1) Yerkabuunu tekil eden, herhangi bir ekilde birbirleriyle balantl, byk ktlesel ve olduka muntazam, salam i yaps bulunan, bir veya birka mineralin bnyesinde sistemli bir ekilde dalm salanmve herzaman isbat mmkn olamayan bir btnlk arzeden oluum.
    2) Genel olarak cevher veya kmrden baka yerkabuunu oluturan madde topluluu 3) Ta. Kayalar genelikle oluumlarnda etkili olan srelere bal olarak balca snfa ayrlr. Bunlar a) Magma olarak adlandrlan erimimaddenin katlamas ile oluan korkayalar. b) Daha nceden var olan kayalardan ayrlan paralardan ya da eriyiklerden kelen maddelerden oluan tortul kayalar. c) Korkayalarn ve tortul kayalarn mineral bileimlerinin, dokularnn ve i yaplarnn eitli koullar yznden deimesi ile oluan bakalam kayalar.
    Bu snfa giren kayalar ayrca, en bata kimyasal, mineralojik ve yapsal zellikleri olmak zere deiik etkenlere bal olarak ok sayda alt gruba ve tipe ayrlr.
    KAYABLM, —> Petrografi. Tabilim.
    KAYA KRSTAL,—> Necefta.
    KAYA MEKAN, eitli etkiler altnda bulunan kayalarn madde ve ktle olarak davranlarn teorik ve uygulamal olarak inceleyen bilim dal. Kaya mekanii, genel mekaniin bir dal olup, kayalarn fiziksel ortamdaki kuvvet alanlarna tepkisini inceler.
    KAYA API,—> ap.
    KAYDIRMA, Uzun ayak sistemine gre retim yapan bir retim yerinde ayak ilerledike tama ve retim donatmnn komple olarak alna itilmesi. —> Kaz rendesi.
    KAYI, 1) Dar ve uzun ksele dilimi. 2) Kasnaklar vastas ile iki paralel milin birinden dierine hareketi nakletmekte kullanlan lastik, ksele vb. maddelerden yaplan eleman.
    KAYIT, 1) Maden kuyularnda kafesin ngrlen dorultusunu muhafaza etmesine ve kuyu iinde yalpalanmadan hareket etmesine yarayan aa, ray, profil, elit halat vb. malzemeden yaplan klavuz. Kafes halatnn kopmas halinde, parat tabir edilen emniyet mekanizmas kafesin kaytlara tutunarak durmasn salar. 2) Gayt. 3) Gidaj. 4) Kuyu klavuzu.


    KAYMA AISI, Ylmmalzemenin kendini tayamayarak kaymaya balad eik dzlemin yatayla yapt a deeri. Kayma as, denge asndan biraz daha byktr.
    KAYMA EKLNDE HEYELN, Bir yerden balayarak, bir yzeye yaylma eklinde devam eden ve ni olmayan heyeln tr. —> Heyeln, Devrilme eklinde kayma.









    KAYMAKTAI, Rengi kar gibi beyaz olan, yar saydam sk yapl bir jips tr. Minerolojide albatr adn alr. Buna sumermeri de denir.
    KAYNATAI, —> Geyzerit.
    KAYNAK, Maden yataklarnn belirlenmesi bakmndan uzun vadeli bir kavram. Kaynak yerkabuunda doal halde bulunan ve ekonomik iletilebilirlii, gnn koullarnda veya ileride mmkn grlen; kat, sv veya gaz konsantrasyonlar. Ancak kaynan rezerv terimi ile ifade edilen blmnn dnda kalan ksm da potansiyel ve varl henz tesbit edilememikaynaklar olmak zere iki ayr blmde ele alnr. Bylece; Kaynak = Rezerv + Potansiyel + Tesbit edilmemiksm eklinde gsterilir. Az da olsa belirli bir derinlie kadar varl kabul edilen maden ktlesinin sadece jeolojik hipotezlere dayanarak daha derinlere doru ekstrapolasyonu sonucu varl mit edilen maden miktarn ifade iin “Perspektif” deyimi de kullanlr. —> ekil.









    KAYTAN VDA, —> Yuvarlak diprofilli vida.
    KAZA, 1) Kast szkonusu olmakszn, beklenmedik ve sonucu, arzu edilmeyen bir olayn ortaya kard zararla ifade edilebilen her durum. Belirli bir zarar ve yaralanmaya sebep olan her olay, genel anlamda bir kaza olmakla beraber, her zaman ikazas olarak nitelendirilemez. 2) Beklenmedik bir abuklukla bir zarar douran btn sebepler kompleksi. Dier bir ifadeyle ksa bir sre iinde alan arzaya uratan bir olay.
    KAZA BLDR KAIDI, Kazaya urayan iinin kaza sonucu durumunu bildiren resmi kayt.
    KAZI, Cevherin veya kmrn, olutuu ortamdan, el veya yardmc bir ara ile kazlarak karlmas. —> Hafriyat.
    KAZI KEST, 1) Bir plana bal olarak yaplan atm sonucunda hasl olan ve tahkimat yerletirilmeden nce beliren galeri kesiti. 2) Brt kesit.
    KAZI MALYET, Cevherin, kmrn veya kayacn kazs srasnda m3 veya ton bana den harcama.
    KAZI RANDIMANI, Kazlan maden miktarnn kaz iin yaplan ii yevmiyesi adedine blm ile bulunan (kg/yev veya t/yev) retim miktar.
    KAZI RENDES, 1) Uzun ayakta kmr retiminde kullanlan bir tr rendeye benzeyen gere. Bu gere kmr damarna 5-8 cm kadar girerek yonga gibi kmr sker ve yandaki tama arac zerine drr. 2) Kmr saban. 3) Hobel. 4) Pulluk. 5) Saban —> tme pistonu.



    KAZI SINIFI, Kmr iletmesinde kaz ilerinde alan kazmac, bacac, kazmac yedei vb. iileri kapsayan grup.
    KAZI YN, Hangi iletme metodu olursa olsun; madenin kazs srasnda uygulanan kaz sisteminin ayak iindeki ilerleme yn. —> letme yn. Kapal iletme.
    KAZI YKSEKL, Ak iletmelerde kaz yapan imakinesinin ulaabilecei azami ykseklik. Kaz ykseklii, basamak yksekliinden biraz kk olup, ulalamayan ksmn kendi arlyla ve tehlike oluturmayacak ekilde decei dikkate alnr. —> Basamak ykseklii.
    KAZMA, 1) Madenin rt tabakasn veya yantan kazp kaldrmak, dzeltmek gibi ilerde kullanlan aa sapl demir veya elikten imal edilen ara. Bunlar kullandrlacaklar ie gre eitli ekillerde imal edilir. Kmr-, ta-, demiryolu kazmas diye isimlendirilir. 2) Kaz yapma ii.
    KAZMACI, 1) Yeralt maden ocaklarnda kaz yaplan alnda kazma veya haval tabanca ile kaz yapp kmr, maden cevheri ve dier kat mineralleri karp at boluun tahkimatn yapan (kii) usta. 2) Kazmac ustas.
    KAZMACI RANDIMANI, —> Randman.
    KAZMACI USTASI, —> Kazmac.
    KAZMACI YEDE, Kazmac yardmcs, kalfa.
    KAZMA KPS, Kmr kazsnda veya lamlarda kullanlan zel tipteki kazmann eki veya balyos gibi kullanlan dip ksm.
    KEE, —> Salmastra.
    KER, —> Karot tutucusu.
    KED GZ, —> Kristalin kuars.
    KEHRBAR, (Kelibar) Krlabilen, hemen hemen saydam, soluk sar renkte, sert gibi fiziksel zellikleri havi, soyu tkenmibir am aacnda bulunan “ sksinit asit” ieren fosillemireine. Kehribar srtlnce hafif maddeleri eker ve Yunanca ad “elektron” olduu iin, buradan” elektrik” kelimesi tretilmitir. Kehribar eski alarda yaayan sinek ve bcekleri de bnyesinde fosilletirmiolabilir. Duman ve aromatik kokular kararak yanar.
    KEK, 1) Kuyu cidar yaknnda bulunan sondaj amurunun basn etkisi ile suyu ksmen kaybederek kuyu cidarnda muayyen kalnlkta kmesinden hasl olan ve kuyu cidarn koruyan bentonit tabakas. 2) Cevher hazrlama tesislerinde filtrede yaplan szme sonucu filtre yzeyinde toplanan kat madde. 3) Pasta.
    KELEBE, 1) Kattan kata yan ta, cevher veya kmr iinde aadan yukarya doru dik olarak alan (srlen) bayukar. Kelebe maden, malzeme ve insan inik iin ayr ayr srld gibi, tek kelebe ok amal olarak da dzenlenebilir. 2) Dikbayukar. 3) Br.
    KELEBEK SOMUN, Kolayca evrilebilmesi iin kanat biiminde iki kk knts bulunan somun.
    KELLY, Rotari tablas sistemi ile alan makinelerde, rotari hareketini tijlere ileten ve tije benzeyen kare, altgen, yivli-silindirik kesitli zel takm.



    KEMER, 1) Lam, tnel, geit, kpr gz, kap, pencere gibi amalarn oyuu aa bakan yay biimindeki st eii. Bunlarn ekli yarm daire, sivri, sepet kulpu veya daire paras eklinde ve ta, tula, beton vb. yap malzemleri kullanlarak yapld gibi salam arazide tavana hemen kavis ekli verilerek de galeri alr. 2) Bele bir kez dolanp toka ile tutturulan sert kayve keten rgden yaplan bel ba. Tehlikeli yerlerde, kulelerde ve kuyularda alan iilerin emniyetle almalarn salamak iin alma srasnda kancal zincir veya halatla tehiz edilmikemere de emniyet kemeri denir.
    KEMK, Mermer iindeki dolomit damarlar.
    KENARLIK PLAK, Mermer iletmeciliinde plklarn muayyen ekil ve llere gre, kenarlarnn kesilmihali.
    KENET YUVASI, Mermer iletmeciliinde maden kenetlerin taa tesbiti iin alan yuvalar. —> Madeni kenet.
    KENEVR HALAT, Kendir denilen bitkinin sapndaki liflerden imal edilmihalat.
    KEPE, Draglayn, ekskavatr, ykleyici (loder) gibi kaz ve ykleme makinelerinin toprak veya cevher kazmada ve yklemede kullanlan belli hacimdeki kesici krei.
    KEPEL BAGER, Kazma ve ykleme ii yapan ar imakinesi. Kazma ii bir kepe vastasyla yaplr. Kepe dip kapann almas ile malzeme -genellikle kamyona- boaltlr. Kepeli bagerler allan zemin dzleminin stnde durur; karlarndaki malzemeyi karr.





    KEPEL TARAK DUBASI, —> Tarak Gemisi.
    KERESTE, 1) Tomruklarn boyuna biilmesi ile elde edilen marangozluk ve inaat malzemesi. 2) Yap ve dorama ilerinde kullanlan kadran ve tahtalarn her eidi.
    KERNT (Na2 B4 O7. 4 H2O), Doada renksiz, saydam uzunlamasna ine eklinde kme kristaller halinde bulunan bir bor minerali. Atmosferik koullarda tinkalkoni-te dnr. Sertlii 3, zgl arl 1,95 gr/cm3 ve B2O3ierii % 51 dir. Souk suda znr. Krka’da tinkal (Na-borat) ktlesinin alt ksmlarnda rastlanmtr. Dnyada ise Arjantin ve ABD’de bulunur. 2) Razorit.
    KERT, 1) Kk atml fay. 2) Basamak.
    KESENE, —> Gtr ianlamas.
    KEST, 1) —> Profil. 2) Makta. 3) Bir cismin veya arazi parasnn incelenebilmesi iin kesilmesi halinde ortaya kan kesinti yzeyi. Arazinin kesitine jeolojik kesit, yollarn meyil durumlarn gstermek zere yaplan kesitlere demiryolu, karayolu kesiti vb., arazinin toporafik durumunu gstermek zere yaplan kesite toporafik kesit denir. Kesit, yatay-, meyilli-, veya faydal olacak her istikamette yaplabilir.
    KESKER, akmak ta diye isimlendirilen amorf kuars.
    KESK, 1) Bir taraf keskin olarak yaplan byk eki. 2) Bir taraf byk tornavida az biiminde ve bir tarafndan darbe yaplabilecek ekilde dzlenmiyuvarlak veya okgen kesitli ubuk. 3) Mermer iletmeciliinde kullanlan, ucu y*** fakat keskin olmayan kalem .
    KESKN VARYOZ, —> Varyos.
    KESME, 1) Kmr tabakalar iinde, kmrn teekkl srasnda kelmi, bant halinde bulunan sert veya yumuak ist tabakalar. 2) Arakesme. 3) Lavvarda kmrden ayrlan ist.
    KESME HIZI, Sondaj ilemlerinde; bir dakika ierisinde salanan ilerlemenin metre ile ifade edilen (m/dk) ve sondaj kronlarnn birbirleriyle karlatrlmasn salayan hz kavram. Kesme hz, formasyon artlarna olduu kadar seilen matkap cinsi, ap, bask ve devir saysna (d/dk) gre deiir.
    KESME KMR, —> Mikst.
    KESME ST, —> Killi ist. Kmrl ist.
    KESME TA, Mermer iletmeciliinde, btn yzleri n, arka, alt ve st yanlar ince yonu olarak ilenmitalar.
    KESON, Su altnda srdrlen yap almalarnda veya yumuak zeminlerde temel atmakta kullanlan kasa. Kesonlar genel olarak metal veya betonarme olarak prizma yada silindir eklinde, uzunluklar ise kullanlacaklar yerin artlarna gre hazrlanr.
    Suya indirilmek zere st blm ak kasa biiminde imal edilecek kesonlar genellikle yerde hazrlanr ve daha sonra suya indirilerek kullanlacaklar yere kadar yzdrlr, burada kesonun kapal taraf daha nce hazrlanmbir temel zerine oturtulur. Kesonun ak st blm ise su yzeyinin stnde kalr.
    st ve alt blmlerinin her iki taraf da ak olan kesonlar; kullanlacaklar yerde hazrlanr. —> Keson kuyu.
    Kaz srasnda kesonun iinde toplanan kazlmmalzeme kapma kepe, kova, lam tulumbas vb. aralarla dar alnr. Keson dibe oturduka st blmne yenileri eklenir.
    Basnl (pnmatik) kesonlar da ak kesonlara benzer ama bunlarn kazlan alt blmlerinin stnde hava geirmez bir ek blme yaplr. Bu hava szdrmaz blme ile kazlacak yer arasnda basnl hava verilen bir alma odas bulunur. Bylece kaz yerine toprak ve su ak denetim altna alnr. Bu ekilde hazrlanmolan kaz odasnda alan iiler zel giysilere gerek kalmadan alabilir.
    Yeralt su seviyesinin altnda alan tuneller ve galerilerde gerekli basnl hava tazyii; hidrostatik derinlie gre her bir metre derinlik iin tatl su olan yerde 0,1 kg/cm3, deniz suyu olan yerde de 0,102 kg/cm3 olarak; uygulanr. Byle bir basnl hava altnda tunel ve galeri ama yntemi 1930 ylnda ABD’de Miigan eyaleti Detroitte-Wintson, Ontario tunelinin almas ve 1948 ylnda Zonguldakta kurulan atalaz santralna denizden soutma suyu almak iin deniz altna srlen galerinin almasnda uygulanmtr.
    KESON KUYU, 1) Kuyu kazlmasnda gevek (rk, akc ve sulu) formasyonlarda uygulanan zel bir kuyu kaz metodu. rk arazide kuyu kazlacak yerde ember eklinde bir mahmuz hazrlanarak, mahmuzun stne, tula, beton veya betonarme kuyu tahkimat yaplr. Bu yapma kuyunun tabannda kuyu kazsna balanr. Kuyu derinletike yapma kuyu kendi arl ile arazinin iine kayar ve stne tahkimat ilave edilerek kazya devam edilir.
    Arazi iine kaymay kolaylatrmak iin, zel durumlarda hidrolik bask uygulanr.
    Genellikle 30 m olan derinliklere kadar inilir. Bu kuyu kaz metodu ile 180 m’ye kadar inilebildii olmutur. 2) Batrmal kuyu. —> Keson.


    KEF SONDAJI, Mevcut olduu tahmin edilen maden yatann rezervi ve tektonik yaps ile tenr veya kalitesinin renilmesi, rezervinin saptanmas, eitli kotlarda tenr veya kalite deiikliklerinin bilinmesi, maden yata snrnn tesbit edilmesi, yan kayacn niteliklerinin bulunmas ve yeralt sularnn durumu hakknda bilgi edinilmesi amacyla yaplan sondaj.
    KEYSNG U (Casing shoe), —> ark.
    KILAVUZ, Ykseklii galeri ykseklii kadar olan damarn dorultusu boyunca, damar iinde srlen uzunca ve yan tarafta topuklarla veya cevherle snrlandrlmolan bir arama, retim veya hazrlk galerisi (yolu). Genellikle ince damarlarda klavuzlarn tavan ve tabann, damar meyli az ise, cevher veya kmr yatann tavan ve taban; damar meyli dik ise, cevher veya kmr tekil eder. Kaln maden yataklarnda klavuzlar maden yatann istikametinde cevher veya kmr iinde veya maden yatann tavann veya tabann takip ederek srlr. Tavan veya taban takip edilerek srlen klavuzlar tavan veya taban klavuzu diye isimlendirilir. —> Taban (tavan) galerileri.
    KILAVUZ DELKLER, Galeri ilerlemelerinde, formasyon ierisinde su veya gaz birikimi olmas muhtemel yerlerde emniyeti tahkik etmek veya ilerlemeyi kolaylatrmak amalaryla alan ve boylar bemetre civarnda olan sondaj delikleri.
    KILAVUZ FOSL, Tortul tabakalar fosilli olduu zaman bunlarn teekkl ettii devri ve zaman tesbit etmeye yarayan ve o devri karakterize eden talambitki veya hayvan kalnts. —> Karakteristik fosil.
    KILI DAMAR, —> Damar (yatm) meyli.
    KILIFLI PATLAYICI MADDE, Sulu yer-lerde alan deliklerde kullanlmak zere zel bir kap (manto) iinde pazarlanan patlayc madde.
    KILSAY, Mermer bloklar iindeki ince ve muhtelif istikametlerdeki silis veya aragonit damarlar.
    KIRICI, —> Konkasr.
    KIRILMA, Minerallerin krlma yzeyinin ifadesi. yi dilinim gstermeyen minerallerin darbe tesiri ile paralanmas. Mineralin krlan yz krlma grnmne gre konkoidal krlma (Obsidiyen), dz olmayan krlma (arsenopirit), topraks krlma (kil), vb. eitli ifadelerle belirlenir. Yeni meydana gelmikrklar mineralin gerek rengini gsterir. —> Refraksiyon.
    KIRILMA MUKAVEMET, Bir kayacn zerine dik olarak yaplan basnca kar bu kayacn krlma annda gsterdii mukavemet. Bu mukavemet 1 cm3 ve 1 in3’lk numuneler zerinde test yaplarak bulunur. Test parasn tekil eden prizmann boyu ksa olursa mukavemet yksek, uzun olursa mukavemet dk olur.
    KIRINTI, 1) Sondajda matkaplarn formasyondan kopardklar ve devridaim svs ile yeryzne atlan kk paracklar. 2) —> Katings. 3) Sediman.
    KIRMA, 1) Mineral veya kayacn boyutlarn kltmek ve bylece 10 mm’ye kadar drmek amacyla yaplan ilem. Bu da kaba krma ve ince krma diye iki ayr safhada yaplabilir. Kaba krma ileminde boyutlar 15 cm’ye kadar drlr. 2) ri boyuttaki ufalama.
    KIRMATA, —> Balast.
    KIRMIZI ALTIN, 24 karatlk saf altna gmyerine bakrn katlmasyla elde edilen ve kzl renginden dolay halk arasnda yaplan altn cinsi tanmlamas. —> Altn ayar.
    KIRMIZI BAKIR, Saf bakra verilen ad.
    KIRMIZI KURUN,—> Slen.
    KIRMIZI ZIRNIK, Bir arsenik minerali olan turuncu rengindeki realgara (As2 S2) halk arasnda verilen isim. —> Arsenik.
    KIREHR TAI —> Hacbektata.
    KISA GECKMEL KAPSL, —> Milisani-yeli kapsl.
    KISM RAMBLE, Yeraltnda alan boluklara muntazam aralklarla yaplan dolgu tr. Zamandan ve harcamadan tasarruf amac ile de yaplan bu ramble (dolgu) tr, damar istikametinde tarak eklinde bir grnmde olduundan bu dolguya “tarakl ramble” de denir.








    KIT’A SAHANLII, Kara lkesinin denizin dibindeki uzantsna verilen ad. Doal uzant 200 mile kadar gitmiyorsa belirlenmesi gereken uzant. Bir lke kendi kta sahanlnda balklar, deniz dibindeki petrol dahil her trl madenleri iletme hakkn kazanr ve ekonomik imkanlar denetler. Bu blge zerinde seyreden gemilerin geihakkna karamaz.




    KIVAM TANKI, —> Kondisyoner.
    KIVILCIM, 1) Demir, elik ve tagibi maddelerin birbirleri ile gl bir ekilde arpmasnda srayan atedurumundaki zerre. 2) Yanmakta olan bir maddeden herhangi bir etki sonucu kopup srayan kk ateparas.
    KIVRIM, Kaya tabakalarnda yan basn etkisi ile dalgal bir ekilde meydana gelen bklmeler. Kvrmlarn semer ekilli kntlarna —> Antiklinal, tekne, ekilli girintilerine de —> Senklinal denir. Her kvrmn iki tarafnda bulunan eimli tabakalara o kvrmn yanlar, iki yann vcuda getirdii ay ortalayan dzleme de eksen dzlemi, bu dzlemin tabakay kesmek suretiyle yzeyde hasl ettii izgiye kvrm ekseni denir. Yanlardaki eimli tabakalarn dorultusu —> (stikameti) kvrmlarn eksenine paralel,—> Eimleri (Yatmlar) ise dorultulara diktir. Kvrmlarn bkk olan ksmna arniyer denir. Kvrm ekseni de arniyerin dorultusunu gsterir.
    Kvrmlarn basit bir ekli monoklinal kvrm veya fleksrdr. —> ekil. Ekseriya yatay tabakalarda daha belirgin olan bu eit kvrm tek yanl olup tabakalarn bir ksmnn kmesi ile hasl olur. kme olay iddetli olursa kvrlan ksm fazla gerilir, inceleir ve nihayet krlarak kvrm bir —> Fay eklini alr.
    Kvrmlar; Normal, zoklinal, Yelpaze ekilli kvrmlar olarak ekilde meydana gelir. Bunlar doru, eik ve devrik olabilir. —> ekil.











    KIVRIM FAYLARI, —> Gl diyagram.
    KIVRIM EKSEN, —> Kvrm.
    KIYI FASYES, Deniz kylarnda kelmiolan konglomera ve greler gibi iri taneli tortul kayalar. —> Fasiyes.
    KIZAK, Seyyar (mobil) bir makineye ait eitli nitelerin (motor, anzman, sondaj nitesi gibi) zerine monte edildii elikten yaplmase.
    KIZAKLI KAUUK HASIR, Ramble yaplrken, ramble malzemesinin aln tarafna akmasn nlemek iin, ayan retim yaplan tarafna zemin ile sarmalar arasna konulan ve gerdirme tablas ile demir direklere dayayarak ayrca zerinde mevcut dzenle iyice gerdirilerek sun’i bir duvar durumuna getirilen perde. Eski ramble ile hasr perde arasnda kalan boluk sktrlarak doldurulduktan sonra, kauuk hasr perde vin halat ile kzak zerinde ekilir ve bir sonraki ramble iin hazr hale getirilir. Buna ramble perdesi de denir. —> ekil, Ramble.


    KIZILTES, —> Enfraruj.
    KIZILYAKUT, —> Lalta.
    KIZIMA, Kmr madenlerinde, panolarda yaplan yetersiz havalandrma veya stoklardaki kmrlerde kmrn veya kmr iinde bulunan piritin yavayanmas sonucu meydana gelen snn dalmamas sonucu kmr ssnn ykselmesi. Kmrn kzmasnn artmas sonucu yavayanma ak alevli yanmaya dnebilir. Buna spontane (kendiliinden tutuma) yangn denir. —> Kmrleri stoklama.
    KCK KANUNU, Krma olayn tanelerin hacim klmesi ynnden ele alan ve buna gre krma iin sarfedilen enerjinin, hacim klmesi ile doru orantl olduunu belirten prensip.—> Charles genel krlma kanunu.
    KL, 1) Bileimi sulu alminyum silikat olup iinde mikroskobik kuars, feldispat, muskovit, turmalin, topaz vb. mineraller bulunan, dile dokundurulduu zaman yapan, tanecikleri 0,00025 cm. den daha kk, birbirine yapk paralardan meydana gelen, feldispatlarn, gra-nite benzer kayalarn ayrmasndan oluan, gl diplerinde ve dier sakin sularda tabakalar halinde kelen, slak iken kaygan, krmz, esmer, sar, siyah renkli kaya. 2) Tanecikleri 0,004 mm’den daha kk, imentolanmamkil mineralleri topluluu. Kil; tula, mlek, porselen, seramik vb. sanayilerde kullanlr. Yardan fazla SiO2 ihtiva eden, renk giderme zellii olan, beyaz, sar, kahverengi ve mavi renkteki killere lekeci amuru veya amar topra denir. 3) Minerolojik bileiminde % 90’a kadar kil minerali bulunduran kaya.
    KLT, 1) Tavan ve yan basnlara kar aa veya madeni balar takviye iin, bunlarn altna yaplan iki sarma ve sarmalar aras vurulan fralarla oluan ilave tahkimat. 2) ki ucundaki yuvalara civata geirilerek kapanan yarm bakla zincir veya halatlar eklemeye yarayan makine paras. 3) Kap, pencere, ekmece vb. yerlerin alp kapanmasn kontrol altna almaya yarayan ve anahtarla ileyen aygt. 4) Takemer inaatnda kemerin tepesini balayan inaat ta, anahtar-, kilit ta.
    KLT TAI, Mermer iletmeciliinde kemerlerin st ortasndaki ta.
    KLL DAMAR, Mermer iletmeciliinde bank iinde, umumiyetle yatak sathna paralel olan, deien ekil ve kalnlktaki ve yaptrc kabiliyeti haiz ve iinde kil bulunan damar.
    KLL ST, 1) Killi bir kayacn kaln rt tabakalar altnda mekanik etkilerle (dinamometamorfizma) sertlemesi (istlemesi) ile meydana gelen kaya. Killi istin rengi mavi, siyah, gri, yeil ve bazen krmzmtrak olur. Siyah renkli istlerin iinde bir miktar kmr vardr. 2) Argilolit.
    KL SIKILAMASI, Patlayc madde ile doldurulan lam deliinin geri kalan ksmnn kil ile doldurulmas.
    KMYASAL KELLER, Sular iinde erimibir halde bulunan maddelerin kelmesinden meydana gelen kayalar veya mineral topluluu.
    KMYASAL KROM, Krom oran % 45 civarnda, krom: demir oran 1,6:1, SiO2 % 8’den az ve kkrd ok dk olan krom cevheri. Kimyasal krom tamamen sodyum dikromatlarn elde edilmesinde kullanlr. Bu iiin konsantre edilmikrom cevheri tercih edilir.
    KRE, Kiretann (kalker) yksek bir snn etkisi altnda braklmas ile elde edilen kalsiyum oksit (CaO)dan ibaret (snmemikire) beyaz madde. Bnyesinde kil oran % 6’ya kadar olan kirece yal kire, % 6’dan fazla olanlara da zayf kire denir. Kire su ile snmkire haline getirildikten sonra kumla karlr ve yap harc olarak kullanlr.
    KRE KAYMAI, Kalsiyum klorrden ibaret sarms beyaz renkte ve klor kokusunda toz. Dezenfektan ve beyazlatc olarak kullanlr.
    KRE SNDRME, Kalsine edilmi(yaklm) kire tandan elde edilen snmemikirecin (CaO) su iinde Ca(OH)2 haline getirilmesi.
    KRE TAI, 1) Kire yapmakta kullanlan zellikle kalsiyum karbonattan olumukaya. 2) Kalker.
    KRE YAKMA, —> Kalsinasyon.
    KREMT-TULA TOPRAI, Tekniine uygun ilendiinde atmosferik etkilere dayankl rnler veren, taneli paralardan arnm, yeterli derecede rutubetlendirildiinde iyi ekil alma zellii gsteren, keskin kenarl ekillendirmeyi mmkn klan, yavayavakurutmada atlamalar gstermeyen, piirildiinde dz ve keskin kenarl figrler veren, iyi tnlama sesi karan, porozitesi az kil topra. ri taneler (kuvars feldispat, granit, killi ist) ihtiva eden killer de kiremit ve tula topra olarak kullanlabilir. Zararl unsurlar (kalker, pirit, jips, vb.) ihtiva eden killer kiremit-tula imaline yaramazlar.
    KR, 1) ift destekli tayc (yatay) yap eleman. 2) naatta, deme tahtalarn akmak zere kllama yerletirilen dikdrtgen kesitli kaln kereste. 3) Profil demiri ya da betonarme yapda deme arln ve deme stne gelen ykleri tayan ve kolonlara ileten yap nitesi.
    KR BOYUNDURUK, Ramble duvar zerindeki aa sarmalar koruyan ve tavana direkt temas ederek tavan basncn tutan yatay konumdaki ray demiri. —> ekil.




    KRL HAVA, allan yerlerden geirilerek kullanlmve sonra hava ktarafna yneltilmiocak havas (% 78 N2, % 17 O2, % 4 CO2 , % 1 Asal gazlar.)
    KVCET-CS YNTEM, —> Kivcet yntemi.
    KVCET-LZ YNTEM,—> Kivcet yntemi.
    KVCET YNTEM, Bakr ve kurun metalleri retiminde kullanlan pirometalurjik prensiplere dayanan ve flasmelting yntemini esas alan izabe frn. Rusya’da gelitirilmiolan bu yntemde sinterleme, yksek frn, curuf alma gibi ksmlar kombine edilerek otojen olarak alan bir direkt ergitme prosesine dntrlmtr. Bu izabe ynteminde iki dey blm, su ile soutmal blme ile birbirinden ayrlan ergitme ve atk gaz aftlar bulunur. Kivcet ad; oksijen-fla-siklon ve elektrotermik yntem kelimelerinin Rusa karlklarndan oluur. Sistem kuru slfr konsantresinin siklonlarda oksijenle kavrulduktan sonra flaergitme yoluyla izabe edilip zengin SO2 gaznn atlmasna dayanr. Eriyik daha sonra bir elektrik rezistans frnnda baz reaksiyonlarn tamamlanmas iin indirgeyici bir ortamda (rnein, inkonun buharlatrlmas iin) bekletilir. Burada bakr, nikel, kobalt ve deerli metaller mat fazna alnr ve periyodik olarak dkm yaplr. Daha sonra bilinen yntemlerle konvertisaj yaplr. —> ekil. Kivcet ynteminin genellikle Kivcet-CS ve Kivcet-LZ olmak zere iki ekli vardr. Kivcet CS kurun retimi arlkl olup Pb-Zn, Pb-Zn-Cu ve Pb-Cu konsantrelerini ilemede tercih edilir ve rnein; % 60,6 Pb; % 0,30 Cu bulunan bir konsantreden; kurunun % 96,5’u ve bakrn % 85’i elde edilir. Kivcet-LZ yntemi ise selektif veya kollektif bakr bazl konsantrelerin ekstraksiyonunda avantajldr. rnein % 14,24 Cu, % 2,46 Pb, olan konsantrenin ergitilmesi sonunda mat iinde bakrn % 97,9’u, kurunun % 37’si toplanr —> Bakr retimi, ekil.








    KZELGUR, —> Diyatomit.
    KLASFKASYON, eitli tane byklnde olan paralarn durgun veya hareket halinde akkan bir ortamda, tane byklne gre ayrlmas. Tane byklne gre tasnif.
    KLASFKATR, 1) Kark durumda olup tasnife tabi tutulmak zere verilen kaya ve mineral paralarn tane byklne veya younluklarna gre snflandrmaya yarayan cihaz. 2) Tasnif edici. 3) Snflandrc.
    KLEPE, 1) Kapak. 2) Bir borudan geen akkann getii ynde alp, ters yne akmak istemesi halinde otomatik kapanr kapakl vana.. 3) Genellikle pistonlu pompalarda akkann getii muayyen geitleri tkayan yayl kapak veya bilyalar.
    KLNOMETRE, Genel anlamda eim lme aleti. 1) Yarsna kadar hidrofluorikasit (HF) doldurularak az skca kapanmbir cam tpn takm dizisi iine monte edilebilen metl mahfazasndan oluan, sondaj kuyularnn eitimini len gere. —> ekil. 2) Eim ler.—> Istma cihaz, Eim ler.








    KLVAJ, 1) Cevher, kmr ve yantalarda teekkl etmiolan ve genellikle gzle grlmeyen atlaklar. Kaz ilerinde kolaylk salamas bakmndan bu atlaklardan yararlanlr. 2) Petrografide, tabakalama yzeyleri ile byk bir a yapacak ekilde teekkl etmiolan ve kolayca ayrlma veya yarlma zellii gsteren birbirine paralel yzeyler. Klivaj basn sonucunda oluur, kayalara sekonder bir yap verir. Bu basn, baz kayalarda da yeniden kristallemeye (rekristalizasyon) neden olur. 3) Kristalografide, kristallerin birbirine paralel yzeylerinin kolaya birbirinden ayrma zellii.
    KLORRLETRC KAVURMA, Metal bileiklerini klorla veya klor bileikleri ile starak metalin klorrn elde etmek iin yaplan ilem.
    KLNKER, 1) imento retiminde hammadde-nin kavrulmas sonucu elde edilen ara rn. 2) Kmr kullanlan kazanlarda kln ergimesi sonucu meydana gelen cruf.
    KLNKER TULASI, Sinterlemeye kadar piirilmi, birim arl ve basn dayanm yksek ve dona dayankl inaat tulas.
    KOAKSYAL KABLO, Biri ite dieri de bunun dnda eeksenli boru biiminde olacak ekilde imal edilmiiki iletkenli bir kablo. Bu iletkenlerden dtaki, boru biiminde, iteki iletken ise dairesel kesitli, ap da borunun apndan daha kk olan ve borunun iine, boru ile eeksenli olacak biimde yerletirilmibir teldir. Bu tel seyrek olarak yerletirilmiyaltkan destekler aracl ile borunun tam ortasnda tutulur. Birka koaksiyal kablo, iletiim amal baka iletkenlerle birlikte, ortak bir klf iine de yerletirilebilir. Telekominikasyon ilerinde belirli amalar iin kullanlr.
    KOBALT, Younluu 8,8 gr/cm3 olan 1490C’da ergiyen, sert ve krlgan krmzms beyaz melat; atom numaras 27, atom ktlesi 58-93 olan kimyasal element (simgesi Co). Doal kobalt tmyle kararl izotopu olan kobalt-59’dan oluur; en uzun mrl yapay radyoaktif izotopu olan kobalt 60 (yar mr 5,3 yl), kobalt-59’un nkleer reaktrde ntronlarla nlanmas suretiyle retilir.
    KOBUT, Kaba ilenmioltuta.
    KO BOYNUZU, 1) Varagel ve vinlerde halatn ucunda bulunan koum takmna bal, emniyet bakmndan vagonun halkasndan herhangi bir nedenle kolayca kmasn nlemek zere, ucu ko boynuzu (helisel) biiminde eklinde kvrlmkanca. 2) Sondajda bir tr tahlisiye ucu.
    KOJENERASYON, Bileik, s ve elektrik retimi. Termik santrallarda enerjinin ancak % 35 civarndaki ksm faydal hale dntrlebilmekte, geri kalan ksm ise, kbuhar, kazan kayplar ve jeneratr kayplar olmak zere darya atlmaktadr. Santraln kbuhar ile dar atlan enerji baka amala yeniden kullanlarak sistemin verimi % 70 mertebesine karlabilmektedir. Proses gerei buhar kullanmas gereken sanayi tesisleri, s santralnda elektrik enerjisi de retmeyi ngrd takdirde bu anlamda enerji tasarrufu salayabilir.



    KONKODAL KIRILMA,—> Krlma.
    KOK GAZI, Kalorifik deeri 4500 Kcal/m3 olup, terkibinde, % 50-55 H, % 25 CH4, % 12 N2, % 6 CO % 3 CO2, % 2 dier hidrokarbonlar bulunan ve takmrnn koklatrlmas srasnda elde edilen yanc gaz. Gaz hava gaz olarak da kullanlr.
    KOKARDENERZ, Yanta tekil eden ana formasyonun atlaklarna birbirine paralel damarlar halinde kelen kurun-inko cevherlerinin ayn zamanda yantatan koparak atlak iine yerlemiparalarnn evresini kabuk gibi saran kurun-inko cevherleriyle oluturduklar bir cins cevher tr.
    KOKL, 1) Bir kum kalbna yerletirilen, zerinde ergitilen madenin katlat, maden paras. 2) Dkmhanede kullanlan maden kalp. Kokil kalplama, dkm yaplacak her para iin ayr bir kum kalp hazrlamak zorunluunu ortadan kaldrd iin, dkm ilerini basitletirir. Bu kalplama sistemi, ergime scaklklar 800 C’in altnda olan alamlar iin ok elverilidir; buna karlk, kokillerin kendileri de dkme demir veya elikten olduu iin, demirli alamlarn dkmnde baz sakncalar yaratr. —> Dkm.
    KOKL DKM, —> Kokil.
    KOKL KALIPLAMA, —> Kokil.
    KOK KMR, —> Kok.
    KOKLAMA, Kmrn herhangi bir detki ile bnyesindeki gazlarn azalmas sonucu porz bir hal almas. Kmrlemesi belirli bir dzeye erimiolan kmrler stlnca nce yumuarlar sonra ierek gaz kartrlar ve daha sonra tekrar sertleirler. Sertleme sonucunda oluan ok gzenekli olduka hafif ve gri renkli ktleye kok kmr; kmrn kok haline gemesi olayna da koklama denir.
    KOLAPS, Sondaj kuyusunda bulunan muhafaza borusunun ar formasyon basks vb. etkiler yznden gmesi (ezilmesi) olay.
    KOLEMANT, Prizmatik kristaller halinde bulunan kalsiyum borat (bortuzu) (Ca2B6O11 . 5H2O). Daha ziyade cam yn, fiberglas ve asitborik imalinde, elik endstrisinde de eritici olarak kullanlr.
    KOLMASYON, Drbn ekseninin yatay dnme eksenine muylu tam dik olmamasndan kaynaklanan hata tr. Teodolit ile lmeye balanlmadan nce, kolimasyon hatas kontrol edilir.
    KOLNS METODU, Koordinatlar bilinen A ve B noktalar ile koordinatlar hesaplanmak istenen P noktasndan geen daireden yararlanlarak yaplan geriden kestirme hesaplama yntemi.—> Geriden kestirme.
    KOLLEKTR BANT, Toplayc bant.
    KOLLERGANG, 1) Yatay bir eksen etrafnda dndrlen byk ktleli iki silindirik tekerin yuvarlak bir tme tablas zerinde hem kendi eksenleri etrafnda hem de sistem aks etrafnda dnerek tmenin gerekletirildii dzen. 2) Devlp.




    KOLLOFAN, —> Fosfat.
    KOLON, 1) Ta, imento, aa, elik vb. maddelerden yaplmdikine konmudestek. 2) Stun.
    KOLON FLOTASYONU, —> Flotasyon kolonu.
    KOLUVYAL PLASER , Diluvial ve aluviyal olaylarn mterek etkileriyle oluan maden yata.
    KOLTUK AMBARI, Ocaklarda, kartiyerlerde veya antiyelerde acil ihtiya olabilecek ivi, cvata, vb. malzemenin ihtiya annda iyerine alnp kullanlmasn salamak zere alan kk ambar. —> Ambar.
    KOMBNE AYAK LETME METODU, Maden yatann ekli, bykl, tipi ve rt tabakas ile yantalarn karakteri dikkate alnarak eitli iletme metotlarnn deiik ekilde veya mtereken bir blok veya panoda uygulanmas. Bu uygulama blok gertmesi ile yatay dilimli ayak; blok gertmesi ile ambarl ayak; dilimli gertmeli ile
    Konu YAVUZ tarafndan (11-02-2008 Saat 14:34 ) deitirilmitir.

  9. #9
    YAVUZ - ait Kullanc Resmi (Avatar)
    yelik tarihi
    Feb 2008
    Bulunduu yer
    stanbul
    Mesajlar
    61
    ndirilme
    0
    Uploads
    0

    Standart Resimli Madencilik Szl (k2)

    KOMBNE HOBEL LETMECL, —> Hobel iletmecilii.
    KOMPARTIMAN, Blme. Herhangi bir kuyu veya kelebe kesitinin eitli amalarla (insan, malzeme, cevher,hava iin) kullanlan blmelerinden biri.
    KOMPLEKS CEVHER, Kendisinden birok metalin kazanld cevher.
    KOMPLEKS MADEN YATAKLARI, —> Polimetamorfik maden yataklar.
    KOMPANSATRL NVO, Silindirik dze ile yataylamaya gerek kalmakszn dairesel dze kullanlarak kabaca ayarlandktan sonra, gzlem yaplan her dorultuyu, drbn iine aslan zel prizmalar dzeni sayesinde otomatik olarak yataylayabilen nivo tr. Kompansatrl nivolarla yaplan lmelerde nemli zaman tasarrufu salanr. —> ekil, 2) Otomatik nivo.





    KOMPRESR, Gaz, buhar veya havay emerek sktrp basnlarnn ykseltilmesine yarayan makine. Sktrma ilemi tek kademeli, ok kademeli olup; kademeler arasnda skmadan dolay snan gaz, her cins buhar veya hava, bir st kademe tarafndan emilmeden nce, sktrma randman artrmak iin soutulur. Pistonlu, dili, kanatl (turbo) vb. tipleri vardr.
    KOMPRESR VS, Mermer ocaklarnda mermer bloku ana kayadan ayrmak iin kullanlan 3 cm apnda, 30-60 cm boyunda, ucu y*** keskin demir ivi. Bu ivi 10-15 cm aralklarla matkapla mermer aynasnda delinmideliklere —> Yapraklarla beraber 5-10 delie birlikte aklr.
    KOMPRESYON, —> Statik depresyon.
    KOMPTER, —> Bilgisayar.
    KONDANSATR, 1) Younlatrlacak su buharnn su haline getirilmesi veya kompresr kademelerinde skarak snan havann soutulmasna yarayan dzen. 2) Elektrikte iine elektrik enerjisi depo edilebilen aygt. 3) Younlatrc.
    KONDSYONER, 1) lamn (pulp) kat paracklar ile reaktifin yakn temasn salamak ve lam flotasyon ilemine hazrlamak iin kullanlan cihaz. Yaplan bu ilem, kondisyonlama diye de tanmlanr. 2) Kvam tank.
    KONDKSYONLA ISITMA, Kat cisimlerin ihtiva ettikleri sy etrafa yaymalarndan yararlanlarak yaplan stma.
    KONGLOMERA, 1) Kum, akl, keli vb. ayrk kayalardan oluan tabaka veya yn boluklarnn bir imento maddesi ile dolmas veya bunlarn basn etkisi ile birbirlerine balanmasndan meydana gelen tortul kaya. Bunlarn balcalar gre, arkoz, kuvarsit, puding ve brediye isimlendirilir. 3) aklkaya.
    KONK AYIRICI, Bir klasifikasyon veya ayrma gereci olup, tepesi aada ve taban yukarda ve ters konumda bir piramit eklindeki ayrc. Bir st kenar boyunca gelen malzeme ile beslenir ve malzemenin akkan ortamda kar kenara tanmas salanarak kar taraftan ince veya hafif malzeme alnr. Dipteki bir borudan da ken ar veya iri boyutlu malzeme tahliye edilir.
    KONK ELEK, Kesik koni biiminde hazrlanp bu kesik koninin yan yzeyi , istenilen tane byklne gre eleme yapabilecek ekilde yerletirilen elek salarnn yatay eksenli bir mil zerinde dndrlp ve kk azdan malzeme ile beslenip, besleme malzemesini eitli tane byklklerine gre tasnif etmeye yarayan tasnif nitesi. Bu elekler silindir eklinde de imal edilir. Bu takdirde silindir elek ekseninden geen mil yataklara meyilli olarak yerletirilerek altrlr. Silindirin yukar azndan beslenmek suretiyle tane byklne gre tasnif yaplr.
    KONK KIRICI, Kaba krma aamasnda kullanlan ters kesik koni biiminde sabit dcidarn, i ksmna eksantrik yataklanmdz kesik koni eklindeki dner krc ana parann montaj suretiyle oluan, dcdarla, dnen i koni arasnda kalan taveya cevher paralarn eksantrik yataklanmann dnme hareketi ile beraber yaratt salnm sayesinde paralayan, dve i konilerin en altta oluturduklar aralktan krlan paralarn aaya dmesini salayan makine.




    KONMETRE, Gravimetrik l esasna dayanarak havadaki toz miktarn ve toz saysn tesbit etmeye yarayan cihaz. Konimetrenin alma esas belirli miktar havann belli arlkta bir filtreden geirilmesiyle bu filtre zerinde tutulan tozlarn arl saptanmak suretiyle (mg/m3 olarak) havann ierdii tozun arln veya filtre zerinde tutulan tozlarn mikroskop altnda saylmas suretiyle (toz says/cm3 olarak) havann ierdii toz miktar hesaplanarak madencilikte toz bakmndan —> Hava kalitesi tesbit edilebilmektedir. Bu deerlendirmeden baka insan sal bakmndan filtrede toplanan tozlarn mineral ierii ve tozlarn patlama tehlikesi de gravimetrik l yolu ile tesbit edilebilir. —> Hava kalitesi, Tindalometre, Emisyon, Hava Kirleticileri, Kirli Hava. —> ekil.







    KON ORTA, Patlatldklarnda alnda koni biiminde ek serbest yzey oluturacak dzende dizilmibir odak noktasna doru delinmilam deliklerinin oluturduu orta. —> Orta ekme.
    KONKASR, 1) Cevher veya takrma makinesi. 2) Krc.
    KONKAV BT, Kesici dudak ksm matkabn eksenine doru ukurlaan ve karot almadan ilerleme yapan bir tr elmas matkap.
    KONKODAL KIRILMA, —> Krlma.
    KONKRESYON, Tortul kayalar iinde bazen yumru veya topak halinde yuvarlak ve bbrek ekilli ve ayn merkezli krelerden teekkl eden, merkezlerinde ufak deniz hayvan fosilleri veya kum taneleri bulunan kaya oluumlar. Demir karbonat ve kilden oluan bbrek ve mercek ekilli ve telsel nsal dokulu konkresyonlara sferosiderit denir.
    KONSANTRASYON, 1) Maden yata teek-kl srasnda, belirli minerallerin biraraya gelerek mineral muhtevas yksek maden yata olumas (mamatik diferansiyasyon). 2) Cevher iindeki gang maddesinin ayrlmas sonucu geri kalan miktar iindeki faydal mineral orannn ykselmesi. 3) Bir eriyikte suyun buharlatrl-mas suretiyle erimimadde orannn arttrlmas.
    KONSANTRASYON TESS, —> Konsant-ratr.
    KONSANTRATR, Minerallerin ve gang maddelerinin eitli fiziksel zelliklerinden yararlanlarak, uygun aralar yardm ile birbirlerinden ayrlmasn salamak iin kurulmutesis (zenginletirme tesisi).
    KONSANTRE, Cevher hazrlama ve zenginletirme ilemine tabi tutulan ham cevherden (tuvnan) ayrlmas amalanan minerallerin zenginletirilmesi suretiyle elde edilen rn veya rnler. Bakr-, krom konsantresi vb.
    KONSANTRE RANDIMANI, 1) Ayrma ilemi sonucu elde edilen konsantre arlnn, bu konsantreyi veren ham (tvnan) cevher arlna oran. 2) Lavvar randman. 3) Konsantrasyon oran.
    KONSNYE, Mlkiyet devri yaplmakszn, mallarn satsorumluluunu yklenen bir tccar veya acentaya gnderilmesi tarznda yaplan satanlamas.
    KONSOL, Tek destekli tayc kiri.
    KONTAK, 1) ki farkl kayacn birbirleriyle temas ettikleri yzey. 2) zellikle intruzif bir ktlenin komu formasyonla olan temas yzeyleri. 3) Petrol yataklarnda su-petrol veya petrol-gaz zonlarnn birbirleriyle temas ettii yzeyler. 4) Elektrikte devreyi kapama veya ksa devre olay.
    KONTAK DAMAR, —> Kontak maden yata.
    KONTAK MADEN YATAI, Genellikle sedimenter formasyonlar iine sokulmuintruzif bir ktlenin kontak yzeyleri civarnda daha ziyade sedimenter formasyonlarda oluan maden yata.
    KONTAK METAMORFOZ, Ergimihaldeki mama kitlesinin ve iinde bulunan gazlarn yan taa etkisi ile meydana gelen bakalam. Hidrotermal- ve enjeksiyon metamorfoz da bir tr kontak metamorfozdur.
    KONTAK METAMORF MADEN YATAKLARI, Batolitin kontak zonunda oluan bakalamn sonucu meydana gelen maden yataklar.
    KONTAKT KURUTUCU, Kurutulacak malzeme ile kzgn yzeyin ya srekli olarak veya ardarda temasta kalmasn salamak suretiyle kurutma yapan merdaneli veya borulu cihaz.
    KONTAMNASYON, Radyoaktif maddelerin bir yerde kelmesi suretiyle meydana gelen evre kirlenmesi.
    KONTNYUS-MAYNER, Paletler zerinde yryen, kesme kafasna yatay ve dey hareket verebilen, arkasnda ykleme dzeni bulunan, tavann elverdii lde devaml kaz yapabilen, genellikle kmr ve yumuak formasyonlarda ekonomik olarak altrlabilen retim makinesi.
    KONTN CERYAN, Doru akm.



    KONTROL ELEKLER, Uluslararas standartlar organizasyonunun (ISO) verdii standartlara uygun olarak yaplm, laboratuarlarda elek analizleri yapmak zere kullanlan elek seti.
    KONTRPUA, 1) hra tesislerinde ve asansrlerde kafesi dengelemek iin kullanlan kar arlk. 2) Denge arl. 3) Kontr balast. —> Payton, aryoportr.
    KONTR LAIMI, Ana nakliye kuyusunu evreleyen galeri. —> Akrosaj.
    KONTUR, 1) —> Akrosaj. 2) Cevher rezervi ile yankayac ayran izgi. 3) Edeerdeki noktalarn birletirilmesi ile elde edilen eriler (izohips, izopah vb.) 4) Bir ktlenin dhatlarnn oluturduu grnm.
    KONVEKSYONLA ISITMA, Istlan gazlarn ve svlarn hacminin genilemesi ve younluunun azalmas sonucu aadan yukar hareketinden yararlanlarak yaplan stma.
    KONVEKSYONLU KURUTUCU, erisin-den scak kuru buhar geirilerek konveksiyon etkisiyle kurutmay salayan tanbur veya siklon tipindeki akml kurutucu.
    KONVERTER, 1) Uzun ekseni zerine asl, i yz refrakter malzeme ile kapl, oval veya silindirik ekilde olan ve yatay bir eksen etrafnda dnerek boaltma pozisyonuna getirilebilen zel pota. Potada metaller veya dier malzemenin bir ekilden veya durumdan baka bir duruma dntrlmesi salanr. Kavurma konverteri ve eritme konverteri olmak zere iki tipte yaplr. Kavurma konverterinde hava flenerek, slfrl cevherin kkrt oran drlr. Eritme, yani tasfiye konverterinde cihaz stlmaz. Cihazn iinde bulunan erimimaddeye hava flenerek oksitlenme salanr ve bu suretle teekkl eden s, maddeyi erimihalde tutar. Konverter iinde pik demir Bessemer prosesi ile elie, bakr mat bilister bakra dntrlr. 2) Dntrc.





    KONVEYR, Yatay veya az meyilli yerlerde alan, ya malzemenin dkld zeminin hareket etmesi (band) suretiyle veya oluk zerinde bulunan zincirin ekilmesiyle tama yapan dzen.
    KOOGLASYON, Anorganik elektrodlar kullanlarak floklasyonun salanmas.
    KOORDNAT NAKL, Yalnz kuyularla yeryzne irtibat olan yeralt iletmelerinde, yeralt imalat planlarnn yeryzndeki lmelerde kullanlan koordinat sistemine uygun olarak yaplabilmesi iin yeraltnda tesbit edilen noktalarn, yerst koordinat sistemine gre, yerinin belirlenmesi ilemi. Bu ilem; (a, b) tek kuyuya iki akl sarktarak; (c, d) iki ayr kuyuya birer akl sarktarak yaplr. —> ekil.
    KOORDNAT SSTEMLER, 1) Bir noktann yerini belirlemeye yarayan polar P ) (mesafe, semt-, meyilas) ve ortogonal P (x’, y’, z’) (apsis,, (f, ordinat ve kot) sistemlerinin ortak ad. 2) Balang noktas, eksenler ve bir noktay belirlemeye yarayan saylardan mteekkil iki- boyutlu–, polar–, kresel–, silindirik–, eliptik koordinat sistemi vb. sistemler. —> ekil.



    KOPLYA (KOPLYE), —> Emniyet maas.
    KOPMA SINIRI, —> ekme deneyi.
    KORBT, Kesici dudaklar zel olarak yaplmkesici kk arklarla tehiz edilmiorta sert ve yumuak formasyonlarda karot numune almaya yarayan matkap. Korbit; 4, 6, 8 arkl (yldzl) olabilir.
    KORDON, —> Toron.
    KOREKS YNTEM, Demir-elik retiminde yksek frn teknolojisine alternetif olarak gelitirilen elik retimine ynelik bir direkt ergitmeli redksiyon prosesi. —> Yksek frn prosesine benzeyen bu yntem koklaamayan kmre dayal scak metal retimi yapar. Koreks prosesinde kok fabrikas ortadan kalkt iin maliyeti olduka dktr. Koreks yntemine gre alan tesis ilk olarak Gney Afrika, Iscor-Pretoria iletmelerinde kurulmutur.
    KORELASYON, ki formasyonun jeolojik yalarn veya stratigrafik pozisyonlarn kyaslamak suretiyle birinin dierine gre yave dier zelliklerinin saptanmas ii.
    KORENDON (Korund), 1) Doal susuz aluminyum oksitten (Al2 O3) oluan mineral (Mohs sertlik derecesi 9, younluk 3,95 il 4,01). Elmastan sonra en sert doal madde. Romboedrik kristalli, deiik renkli, saydam trleri ziynet ta olarak kullanlan, asitlerde erimeyen mineral. 2) Safir. 3) Rubin. —> Yakut.
    KORKAYA, Magamatik kaya. Eriyik haldeki mama malzemesinin soumas ve katlamas sonucunda oluan eitli kristalin ya da cams kayalarn ortak ad. Korkayalar balca —> Kaya snfndan birini oluturur. br kaya snflar ise; bakalam (metamorfik) kayalar ile tortul (sedimenter) kayalardr.
    Korkayalar, mamann derinlere sokularak (derinlik kayalar, gang kayalar) ya da dar pskrmesinden sonra (yzey kayac yada pskrk kaya) katlamas suretiyle oluur.
    KORKORDANS, —> Uygun tabakalama.
    KORN TAI, Mermer iletmeciliinde imalt yznden dar kan ve ufki devam eden profiller.
    KORUND , 1) Trigonat sistemde kristalleen, sertlii 9 olan ve bu zellii ile deer kazanan doal aluminyum oksit (Al2O3). Btn korund kristalleri stldklarnda renkleri bozulur, kaybolur; ancak souyunca yine eski rengi alr. Korund minerallerine ender rastlanr; olutuu yerler siyenit pegmatitlerinin ileri ile, ist ve mermer serilerinin yer ald metamorfik istiflerin yine ileri veya ara yzeyleridir. Aluvial yataklarda, primerlerden anp gelmiolarak, plaser halde de bulunur. yi halde kristalleenler, renklerine gre yakut veya safir olarak isimlendirilir. 2) Yapay olarak; boksitin elektrik frnlarnda eritilmesiyle elde edilen andrc rn ; tane, toz ve kalp denilen zel ekillerde; alundum, aloxite, karaloks, exolen ve lionit gibi isimlerle de pazarlanr.
    KORUYUCU BAKIM, Devaml veya zaman zaman altrlmas gereken makine, malzeme ve tesislerin devaml olarak alr durumda tutulmas amac ile, bunlarda meydana gelebilecek kk veya byk arzalar tesbit-, tehis-, ve tamir etmek (dzeltmek) zere yaplan sistemli muayene, kontrol ve bakm.
    KOSNS , —> G faktr.
    KOSTK, 1) Alkali oksitlerinin sndrlmesi sonucunda elde edilen rn (Ca (OH)2, KOH, NaOH gibi). 2) Sodyum hidroksit.
    KOSTK KALSNE MANYEZT, Manyezitin 700-1100C kavrulmas ile elde edilen rn.
    KOUM TAKIMI, 1) Kuyularda kafesi veya kovay halata balamak iin kullanlan dzen. 2) Ocak arabalarnn hayvan ile ekilmesini salamak zere kullanlan tehizat.




    KOT, 1) Bir noktann esas olarak alnan deniz seviyesi dzlemine gre yksekliini veya alakln gsteren rakam. 2) Rakm. Kot veya rakm gsteren rakam deniz seviyesinden yksek bir seviyeyi gsteriyorsa (+), alak bir seviyeyi gsteriyorsa (-) iaretli olarak yazlr.
    KOVA, 1) Kuyu ama operasyonu srasnda pasann iinde karld kap. 2) —> Beyler.
    KOVALI BAGER, 1) Topra hem kazan ve hem de belirli bir mesafeye tayan imakinesi. Eik duran ve uzun olan bir kafes direk (bum) zerinden geirilmiolan elik halata irtibatl, az ksm zemine bakan elik kovas, zemine dalarak malzemeyi toplayan, vin halat yardm ile kaldran ve ekseni etrafnda dnerek kovadaki malzemeyi boaltan makine. Koval bagerlerle, bagerin oturduu zemine gre alt seviyelerde hafriyat yaplr. 2) ekme kepeli ekskavatr. 3) Dreglayn.
    KOVAN BOLUK, Mermer madenciliinde, tan tabii yaplnda meydana gelmiolan iri tekil boluk. —> Peteksel boluk.
    KOVART GEN, —> Coward geni.
    KOYU KKRT, inde azami % 0,25 orannda karbon bulunan koyu renkli kkrt.
    KOYULATIRMA, lam ierisindeki kat/sv orann kat lehine artrarak, daha yksek younlukta bir lam elde etmek iin yaplan ilem.
    KMR, Ksmi ayrma sonucunda; bitkisel artklardan oluan karbonik madde. Belirli bir tabakalama gsterir; kat bir maddedir ve rengi koyu kahverengiden siyaha kadar deiir. Yakt olarak kullanlan kmr, krlgandr, ayrm olmakszn yanmaz ve suda znmez. Oluumu esnasnda bitkisel maddedir. nce turbaya, sonra linyite ve en sonra da bitml kmre dnr. Bitml kmr bitmn kaybetme derecesine gre baz yerlerde takmr ve antrasit haline gelir. Linyitin tozu kahverengi, kmrn ise siyahtr. Linyit bnyesinde byk oranda su ve kl ihtiva eder.
    KMR DYAGRAMI, Hidrojen bakmndan zengin veya fakir bozulmukarbonhidrat rnlerini birbirlerine gre bir sraya dizen iki kuakl diyagram. Bu diyagramda hidrojence zengin olann “kerojen-piropisit” veya sapropelit kuak, hidrojence fakir olan ise “hmik” kuak diye adlandrmak mmkndr. Hmik kuakta gerek kmrler (hmik kmrler) yer alr. Bunlar kendi aralarnda turba, linyit, takmr ve antrasit diye gruplanrlar. Sapropelit kuaktaki maddeler ise bitml eylleri (istleri) olutururlar. Bu iki kuak arasnda torbanit ve cannel’e de “hmik-sapropelit” kmrler denebilir.



    KMR HAZIRLAMA, Fiziksel ve mekanik ilemlerle kmrn zel kullanmalara uygun hale getirilmesi. Bu ilemlerle genellikle kmrde bulunan ve yanc olmayan ksmlar (artk) atlmolur.
    KMR KAAI, Lavvarda zenginletirme srasnda ayrlan istlerle (artklar) birlikte atlan kmr. Ayrlan artk iinde atlan kmr miktarnn, tuvnan kmr iinde bulunan kmre oran, kaan yzdesini verir.
    KMR KESER, 1) Ayak dip ve banda iki adet tahrik motoru ve zincir tamburu ile ayak iinde ileri geri hareketi salayan zincir ve bu zincire bal dili blok veya dili sandk bulunan zincirin yukar aa hareketi ile dilerin kmre arpmas suretiyle kmrden yonga kopmasn ve kmrn ayak dibine doru naklini salayan dzen. 2) Ramgeret.



    KMRLERN SINIFLANDIRILMASI, 1) statistik snflandrma: Kmrlerin kimyasal, petrografik ve kalorifik deerlerine gre yaplan snflandrma.
    2) Ticari gayelere gre snflandrma: Kmr ticaretinde kullanlan snflandrma sistemi. Kmr ticaretinde kmrler daha ziyade koklama zelliklerine gre; I-VII gruba ayrlr. —> Cetvel 1.

    KMRLER STOKLAMA, Byk miktarlarda kmr kullanan fabrika ve merkezi stma sistemi olan sitelerde kullanlan kmrlerin gerekli nlemler alnarak depolanmas. Bu nlemler arasnda kmr ynn fazla yksek yaplmamas, kmrn kolay yanan malzemeyle karmamasna dikkat edilmesi ve kmr ynn sk sk scaklnn llmesi belirtilebilir. Eer ynda s art meydana gelirse, ynn herhangi bir arala aktarlarak (devredilerek) havalandrlmas gerekir. Linyit kmrlerinin stoklanmas iin TK de gelitirilen stoklama rnekleri,—> ekil 1, 2, 3.












    KMR YAKMA SSTEMLER, Istma ve buhar retimi veya proseslerde stma, piirme, kurutma ve istenilen reaksiyon scakln salamak amacyla bir besleyici veya brlr, yanma odas veya frn ve yanma sonras aa kan snn nemli bir ksmnn geri kazanld s deitirici elemanlardan oluan birbirlerine uyumlu ekilde tertiplenminite dzenlemeleri.
    KMR YIKAMA YNTEMLER, Ocaklardan retilen tvnan kmrlerin iinde bulunan ist vb. yabanc maddeleri ayrmak iin uygulanan yntemler. Lavvarlarda ykanan kmrlerin boyutlarna gre ykama nitelerini “iri kmr ykama” ve “ince kmr ykama” olarak iki grupta toplamak mmkndr :
    (Harsfall 1980)’a gre kmr ykamada ; ayrmaya esas olan prensipler asndan;
    1- Hidrolik yntemler
    - Jigler
    - Spiral ayrclar
    - Sallantl masalar
    - Ayrma konileri
    2- Ar ortam yntemleri
    - Statik ayrclar
    - Santrfjl ayrclar
    3- Haval ayrma
    4- Flotasyon; yntemleri eklinde snflandrla-bilmektedir.
    KMRLEME, Kmr oluumu srasnda cereyan eden biyoimik ve jeoimik olaylar. Bu olaylar sonucu karbon miktar artarken uucu maddelerde azalma olur.
    KMRL ST, 1) —> Killi ist. 2) —> Kesme.
    KMR RENDES, —> Kaz rendesi.
    KMR SABANI, —> Kaz (kmr) rendesi.
    KMR TOZU, 1) Kmr madenlerinde kmrde delik delme, kaz ve tama ilerinde kmrn paralanmasndan oluan ve havada sspansiyon halinde bulunan 10 mikrondan kk kmr zerrelerinin tm. 2) Tane bykl 0,3 mm’nin altnda olan kmr yn, tane bykl 0,075 mm’nin altnda olan kmr tozlar “nce toz” olarak tanmlanr. inde sspansiyon halinde 40-2000 gr/m3 kmr tozu bulunan hava, patlama (infilak etme) zellii gsterir. Normal artlar altnda patlayabilir toz konsantrasyonu 70-80 gr/m3’tr. Bu miktar 400 gr/m3’e ulaabilir. Havada yanc gazlarn bulunmas (% 3 CH4 + 5 gr/m3 kmr tozu, % 2 CH4 + 10 gr/m3 kmr tozu gibi), kmr tozunun patlamasn kolaylatrr. Havada bulunan kmr tozu ne kadar ince ise kmr tozunun patlama zellii o kadar fazladr. 850 mikronun zerindeki kmr taneciklerinin patlama olaynda nadiren yer ald tespit edilmitir. Havada bulunan kmr tozu kendi arl kadar su emerse veya % 40 orannda tatozu ihtiva ederse veya havadaki konsantrasyonu 4-5 kg/m3 olursa bu kmr tozu patlama ve yanma zelliini kaybeder. Grizu ve kmr tozu infilaklarnn sirayetlerini nlemek iin ocaklarda uygun yerler, infilak annda bir su veya toz perdesi meydana getirmek zere, tatozu veya su kasalar ile tehiz edilir.
    KMR TOZU NFLAKI, Havada sspansiyon halinde bulunan (1 m3’te 40-2.000 gr) kmr tozunun infilak etmesi olay. Grizu infilakinden sonra infilak eden yerdeki havada 70 gr/m3 kmr tozu olursa o da infilak eder. Genellikle grizu infilakinden sonra meydana gelen ikinci patlama, grizu infilakinin etkisi ile evrede bulunan kmr tozlarnn havaya karmas sonucu, kmr tozu infilakinden ileri gelir. Havada 4-5 kg/m3 kmr tozu varsa, havada bulunan kmr tozunun iinde % 40 orannda tatozu karmsa veya havada bulunan kmr tozu kendi arl kadar su emerse kmr tozu patlama ve yanma zelliini kaybeder.
    KMRN POROZTES (GZENEKL-LK), Masif bir yapya sahip gibi grnen kmrlerin bnyelerinde bulunan; boyutlar birka mikron ile birka mm arasnda deien, bazan klcal damara, kresel veya dzensiz yapya dnmboluklar. Gzeneklilii fazla kmr, stok yerinde oksitlenerek yanabilir. Kmrn gaz emme, buharda-svlarda ime zellii ve younluu gzenekliliin bir fonksiyonudur.
    KMR YIKAMA (ZENGNLETRME) ERS, —> Ykama erileri.
    KMR ZAYATI, Kmr yatanda retim srasnda retilebilecek duruma getirilip teknik nedenlerle karlamadan yeraltnda kalan kmr. Kmr yatandan retilen miktarn orada bulunduu hesaplanan rezerve oran, zayiatn yzdesini verir.
    KPE HRA SSTEM, Kuyularda kafes veya skip’i altran dengeli, kuyruk halatl bir sistem. Bu sistemde, elik halat srtnme oluklu byk bir tanburun zerinden geer ve tanburun yars veya daha fazla ksm ile temas halindedir. Halat, bask ve srtnme kuvvetlerinden yararlanarak, tanburu dndrmek suretiyle ekilir. Halatn hareketi sonucu kafes ve dolaysiyle yk de ekilmiolur. En basit ekliyle halatla tanbur arasndaki srtnme as (dolanma as) 180’dir. Ana tanburun apn iki kafes ekseni arasndaki mesafeden daha byk yapmak ve yardmc tanburlar kullanmak suretiyle srtnme as byltlerek ihra vincinin ekecei arlk artrlabilir. Bu sistemde halatn bir ucunda kafes veya skip dier ucunda da kafes, skip veya kontrpua aslr. Sistem tek, iki veya drt halatl olabilir. —> hra sistemi. Dengeli ihra sistemi.





    KPE KASNAI, 1) Kpe sistemi ile ihra yaplan kuyularda ekici halatn zerinde bulunan ve srtnme suretiyle hareket eden tambur. Bu tambur dorudan veya dililer vastas ile dndrlr. 2) Kpe tamburu.
    KPRL KAPSL, inde bulunan kutuplar birbirine bir rezistans ile bal ve alev alc h***as maddesi bu rezistans zerine yerletirilmi, iinden elektrik akm geirildii zaman rezistansn snp alev alc h***as maddeyi atelemesi suretiyle dinamitlerin patlatlmasna yarayan kapck.


    KPK CAMI, nce cam blmelerle birbirinden ayrlmok sayda kabarcktan meydana gelen cam. Kpk cam snger tana benzeyen bir yap gsterir ve sy tutar.
    KPKTAI, —> Pomza ta.
    KPRTC REAKTF, —> Reaktif.
    KRBACA, Herhangi bir gaye ile srlp grevi sona erince terkedilen, k olmayan (galeri) baca.
    KRBACA RAMBLES, Kmr alnmolan yerde, aralarnda muntazam boluklar braklarak taduvar rmek suretiyle yaplan dolgu usul.
    KRKUYU, 1) Yeraltnda yukardan aaya doru alan ocak katlarn irtibatlayan ve yeryz ile direkt k olmayan kuyu. 2) Dahili kuyu. 3) kuyu.




    KRKUYU KEST, Kullanlamac gznnde bulundurularak kr kuyunun kompartmanlara ayrldurumunu gsteren yatay kesit. Kr kuyular nakliyat, kontrpua ve merdiven blmelerini ihtiva eder.


    KRMAKAS, Manevra gayesi ile makas atlarak uzatlan dier tarafla irtibat olmayan demiryolu.
    KRNEFES, CO2 gaz.
    KSTEBEK AIK AYAK LETME METODU, Cevher ve yanta salam olan nisbeten kk metalik cevher (maden) yataklarnda cevher yatan takiben alan klavuz ve tnellerden ibaret eklen kstebek yuvalarn andran, hi tahkimat gerektirmeyen veya lzum grlen yerlere arada srada atal direk vurularak yalnz bacalardan kazlan cevherle iktifa edilen en basit yeralt (retim) iletme metodu. Bu usl ilkel olmakla beraber pratiktir ve fazla yatrm gerektirmez. —> Basit maara akayak iletme metodu.
    KSTEK, Ocak arabalarn frenlemek iin araba tekerleine sokulan omak. omak, ya bir ksa ve kaln sopa paras ya da el tutacak taraf yuvarlak halkal bir demir ubuktur.
    KSTEK ATMA, Meyilli yollarda ocak arabalarnn hzl gitmesine (kamasna) mani olmak iin vagon tekerlei deliine omak (kstek) sokmak suretiyle tekerlein ray zerine srtnmesi salanarak fren yapma ilemi.
    KE TAI, Mermer iletmeciliinde keleri tekil iin hazrlanan ta.
    KEGEN FAYLAR, —> Gl diyagram.
    KRAKNG, Petroln iinde bulunan yksek karbon zincirinin; scakln ve basncn etkisi altnda paralanmas suretiyle dk hidro-karbonlar elde edilerek ham petrolden daha fazla benzin elde etme prosesi.
    KRAL SUYU, —> Altn suyu.
    KRANK ML, Pistonlu motorlarda biyel kolu yardm ile dorusal hareketi dairesel harekete; pistonlu kompresrlerle dairesel hareketi dorusal harekete dntren mil.
    KRATER, 1) Yanarda az. Yanardalarn zirvesinde bazan da yamacnda bulunan, lavlarn veya pskrk ktlenin kt yuvarlak ukur. 2) Bir gk cisminin yzeyinde, bir gktann arpmas ile alan yuvarlak knt.
    KRAVAT, Sondaj kuyusunda skan tij veya borular kurtarmak iin kriko tatbik etmek amacyla tij veya borulara kuyu aznda kelepe gibi monte edilen iki yarm daire eklindeki kvrmlar tij veya borulara uyan ve birbirlerine cvatalarla balanan iki elik lama.



    KREDL LAIM, Kullanma sresi beyldan fazla olan ve yatrm program erevesinde denek alnarak srlen ve yaplan harcamalar sabit kymetlere intikal ettirilip amortisman yoluyla itfa edilen lam.
    KRELYUS METODU, Dar apl tijler ve elmasl delici ula yaplan; yeryzne silindir eklinde numuneler (karot) karabilen arama sondaj metodu. Bu metodla yatay dnen milin hareketi, dili kutusu vastas ile yatay olmayan sondaj tijlerine iletilir.
    KRELYUS SONDAJI, —> Elmasl sondaj.
    KREOZOT, Aa emprenyesi (tahnid) ilerinde kullanlan; kayn aac katranndan karlan renksiz, sert kokulu ve dalayc bir sv. inde fenoller, zellikle gayaben bulunur. Baz ilalarn hazrlanmasnda yararlanlr.
    KRBLAJ BANDI, Lavvarda bulunan zgaradan gemeyen, tuvnan kmrn elenmesi veya tanburlu ksmdan geirilmesi sonucu elek stnde kalan iri paralarn kmr veya taksmnn ayklanarak ayrlmasn salamak zere kurulan dk sr’atli band. Bu band elik paletli veya lastik bantl olabilir.
    KRBLE, retilen tvenan kmrlerin zgara veya elekten geirilmesi sonucu ayrlan iri paralarn, triyaj’a (elle ayklama) tabi tutulmas suretiyle elle ayklanan para kmr. Kmrden ayrlan artklara da krible ta denir.
    KRBLE KESMES, Krible kmr iinden elle ayklanan tave ist paralar.
    KRBLE TAI, —> Krible.
    KRPNE, Tulumbalarda emici hortum veya emici borularn ucuna taklan veya flanla balanan, iinde geri dndrmez klepe bulunan ve yabanc cisimlerin tulumba tarafndan emilmesini nlemek zere sepet eklinde (delikli) olan hortum ucu veya boru ba.
    KRPTOKRSTAL, 1) Taneleri gzle grlemeyecek kadar kk olan kristallerden oluan. 2) Gizli kristalli. 3) Kristalleri gizlenmikaya.
    KRSTAL, 1) Buhar veya sv durumdan kat duruma geen maddenin tabiat kanunlarna uygun ekilde, dzlem yzeylerle snrl olarak ald ekil; yani maddenin kat taneli normal ekli. Kristalleme tabiatn bir denge durumudur. Kristallemiyerek katlama durumuna da “ Amorf” denir. Kristalleme sresi uzun olursa iri kristaller teekkl eder. Kristalleme kanunlar, kristal kelerinde yzeylerin hi deimeyen alarla birbirlerine kavumalar sonucunu yaratr. Tabiatta 7 stgrup, 32 grupta 320 eit kaidelere uygun kristal kafesi olmas gerektii hesaplanmtr. Kristlleri tanmak iin simetri elemanlarndan yararlanlr. eit simetri durumu vardr: Simetri dzlemi, simetri ekseni, simetri merkezi. Simetri dzlemi, kristali iki benzer paraya ayrr. Yani ayna dzlemi gibidir. Simetri ekseni, kristalin 360 nin tam kesirleri (mesal 60-90) nisbetinde dndrldnde ilk durumuyla aynen akt eksendir. Simetri merkezi, kristal iinde merkezden geen her dorunun, iki eit paraya ayrld yerdir. Kristallerin btn zellikleriyle —> “ Kristallografi” bilim dal urar.
    Kristalleri yaplarna gre e ayrmak mmkndr. a) Atom yapl kristaller. Elmas bu tip kristallere rnektir. Her atom, belli bir ynde, dier drt atomla ve kovalans balarla sk bir ekilde balanmtr; bu sebeple kristal son derece serttir ve ok zor ergir. Buna dier bir rnek olarak grafit de gsterilebilir. b) Molekl yapl kristaller. rnek olarak I2 molekllerinden meydana gelmiiyot kristalleri belirtilebilir, molekl iindeki atomlar kovalansla birlikte baland halde moleklleri balayan kuvvet bundan ok daha zayftr; kristal kolay krlabilir. Baka bir rnek, kristalleri S8 molekllerinden yaplmalfa ve beta kkrttr (rombik ve monoklinik kkrt.) c) yon yapl kristaller. rnek tip sodyum klorrdr (Na Cl) . Burada yapy meydana getiren elementler iyonlardr ve her Na+ iyonu alt klor iyonuyla, her Cl iyonu alt sodyum iyonuyla evrilidir; kolezyon, elektrostatik ekim kuvvetleriyle salanr.
    2) ksm silis, iki ksm kurun oksit ve bir ksm potasyum hidroksitten meydana gelen; saydaml ve parlakl sebebiyle deerli olan; oyma ve yontma yapldktan sonra piyasada deer kazanan zel cam.
    KRSTAL TEEKKL , Eriyiklerde svlarda ve buharlarda (gazlarda) bulunan bir maddenin kat haline geerken kristallerinin olumas ile sonulanan sre. Bu olay “ kristallenme “ ile eanlamdadr.
    KRSTALZASYON DFERANSYASYON, Yksek basn ve s altnda eriyik halde bulunan magmann yeraltnda herhangi bir atlaa veya bolua yerleerek ierisinde bulunan ergime derecesi yksek ar metal bileiklerinin erken kristallemesi sonucu kendi arlklar ile kme suretiyle ayrlmas. lk ayrlanlar; manyetit, ilmenit, kromit gibi ar minerallerdir. Bu ekilde oluan maden yataklarna, kristalizasyon diferansiyasyon (erken kristalizasyon) maden yataklar denir.
    KRSTALN KUARS (Si O2), Kaya kristali (Renksiz kristalin kuars) iri ve berrak kristalleri az bulunmasna ragmen, en ok raslanan kuars eidi olup iyi bir mcevher imalinde de kullanlan kuars tr.
    Kristalin kuarslardaki renkler, ya iindeki manganez, demir, nikel gibi, kark maddelerden veya dumanl kuarsta olduu gibi, radyoaktiviteden ileri gelir. Kuars stld zaman bu renklerden bazlar kaybolur. Kristallerde umumiyetle hava kabarcklar ve az miktarda baka kark minerallerin izleri vardr. Sa eklindeki rutil krsitalleri, rutinlemi(TiO2) kuars veya “Vens sa”n meydana getirirler. “Kedi gz” ve “ Kaplan gz” denilen kuars, asbest [ uzun ince klms bnyeli olarak oluan aktinolit (CaMg3Si4O12 ve FeO), amyant yahut asbest veya hornblende asbesti] lifleri ihtiva edebilir. Hematitle renklenmiolan kuarsa da demirli kuars denir.
    Pembe kuars, mavi kuars, strin, ametist, dumanl kuars, stl kuars ile katk maddelerle birlikte bulunan kaplan gz ve vens sa ismi ile anlan trler kristalin kuarsn balcalardr.—> Saydam kymetli talar, Kuars, Kuarsn kymetli talar, Gizli kristalin kuars, Necefta (SiO2).
    KRSTALZASYON YOLUYLA AYIRMA, zeltilerin ierdii belli elementlerin veya bileiklerin; zeltme ortamnda bulunan svnn ksmi buharlatrlmas, zeltinin soutulmas usllerinden biriyle veya mtereken kristallemesini salayarak zenginletirme.
    KRSTALLENME, —> Kristal teekkl.
    KRSTALOGRAF, Kristal haldeki madde-lerin oluumunu, yapsn, fiziksel ve kimyasal zelliklerini inceleyen bilim dal. —> Kristal, Kristal teekkl.
    KRSTAL SSTEMLER, Molekl yaplarna gre minerllerin kristallenmesi sonucu meydana gelen kristallerin oluum (teekkl) sistemleri. Simetri kristallerin temel bir zelliidir. —> Kristal. Btn kristaller eemen simetri elerine (unsurlarna) gre alt snfa ayrlr.
    Bu kristal sistemleri izometrik (kbik), heksagonal (altgen), tetragonal (drtgen), ortorombik, monoklinal (monoklinik) ve triklinal (triklinik) sistemlerdir. Baz kristaloraflar trigonal ya da romboedral (romboredrik) sistemi yedincibir sistem olarak kabul etmekle birlikte bu sistem ounlukla heksagonal sistemin iinde tanmlanr. —> ekil Kristalografi, Kristal.
















    KRTK BOYUT, Eleme sonucunda elde edilen elek alt ve elek st rnlerin iinde bulunabilen ve elek aklnn 0,75 ile 1,5 kat arasnda olabilen paralarn boyutlar. Elek delii boyutuna gre kritik paralarn varl elemenin glk veya kolayln belirler.
    KRTK CEVHER STOKLARI, Ekonominin buhranl dnemleri geitirebilmesi iin gerekli olan ekonomik byklkteki cevher stou.
    KRTK FAALYET, —> ebeke planlamas.
    KRTK HIZ, Bilyal deirmenlerde, tlen malzemeyi tekil eden taneciklerin herbirinin arlnn dnmenin yaratt eksantrik kuvvete denk olduu ve parann deirmen i cdarna sanki yapmgibi kalma durumunu yaratan hz.
    KRTK TENR, Bir cevher yatanda mevzii bir ksmn zenginletirme tesisine veya dekapaj dkm sahasna gnderilmesinde ayrm yaplmasna l olan tenr deeri. Dier bir deyile, kritik tenr altnda olan kesimin tesislerinde ilenmesi ekonomik deildir.
    KRTK YOL, —> ebeke planlamas.
    KRTK YOL METODU, Bir projede yer almas gereken faaliyetler ele alnarak bunlarn doru yaplsralarn, teknolojik srasn ve birbirleri ile apraz ilikilerini tesbit ederek projenin yrtlme-sinin ve takibini salamak iin gelitirilmiyntem. Kritik yol metodu deyiminin ksaltmas CPM’dir.
    CMP zellikle, projeyi tekil eden ive faaliyetlerin sre ve maliyetleri olduka h***as olarak tahmin edilebilen, bina inaat, tesis kurulmas vb. projelerde uygulanr.
    KRTK YOL PLANLAMASI, —> ebeke planlamas. Kritik Yol Metodu.
    KRYOLT, Sodyum aluminyum fluorit bileiminde bir mineral (Na3 Al F6).Elektrolit olarak aluminyum metalurjisinde kullanlr. Hidroklorik asit, sodyum karbonat ve aluminyum hidrattan sentetik olarak da elde edilir. Doal rezervleri yaygn deildir ; bilinen en nemli kriyolit yata Grnland adasndadr (vigtut) ve kar beyaz ktleler halinde bulunur.
    KRZOPRAS, Yar saydam elma yeili renkte bir —> Kalsedon. Rengi bileimindeki nikel oksitten ileri gelmektedir.
    KRZOTL, —> Zebercet.
    KROK, 1) Bir yerin, bir tesisin veya bir makinenin leksiz olarak yaplan plan. 2) Taslak.
    KROM EL, Elektrik veya Siemens-Martin frnnda ferrokrom ilavesi ile elde edilen elik. % 0,5 Cr ilavesi, eliin sertliini, mukavemetini ve elastikiyetini artrr. % 10-15 Cr ilavesi ile paslanmaz elik elde edilir.
    KROMT, Kimyasal forml FeO. Cr2O3 veya FeCr2O4 (—> Spinel) olan krom mineral. Kromit, bazik magmatik kayalar veya bunlardan meydana gelmiolan metamorfik kayalar iinde bulunur. Kromitin cevher olarak satlmasnda en nemli unsurlar Cr/Fe oran (rayo) ile Cr2O3 ve SiO2 yzdeleridir. Metalurji endstrisi iin Cr/Fe orannn 3:1, Cr2O3 miktarnn ise % 46 civarnda olmas istenir. SiO2 miktar ise % 3-10 arasnda deiebilir.
    KROM NKEL EL, Bnyesine Cr ve Ni ilave edilmisert ve elastik elik (% 1,5-3,5 Ni ve % 0,5-1,5 Cr).
    KRON, 1) Ta biiminde, ortas delik, karotlu delmelerde kullanlan matkap. 2) Sondaj tijlerine balanan kesici ve delici u. 3) Balk. 4) Delici burgu ucu. 5) Jakbit. —> ekil.





    KROVN - BLOK , (CROWN - BLOCK) —> Sondaj kulesi.
    KROSNG, —> Hava kprs.
    KUARS , Az ok saf halde bulunan kristallemisilisyum dioksit (SiO2) eitlerine verilen ad. Kuars, birok kayacn bnyesinde, yer kabuunda en yaygn bulunan, sertlii 7, zgl arl 2,85 gr/cm3, izgisi beyaz, abuk krlr ve krlma yz sedef ii eklinde (Konkoidal), ergime scakl 1785C olan kaya yapc bir ana mineraldir.Balca kuars eitleri unlardr : Renksiz “saydam kuars” veya “da kristali”; kahverengi “dumanl kuars”; sar renkli “sitrin”; koyu portakal rengindeki “maderia sitrin”; yeil renkli “kloritli kuars”; meneke renkli “mor necef”; kan krmzs rengindeki “yemani”; pembe renkli “hematoyit kuars”; “kedigz”, iinde amyant lifleri; “yldzta”, iinde mika pullar bulunan kuars trleridir. Kuars kristalin kitleler halinde bulunur ve artlar msait olduu takdirde, heksagonal kristaller teekkl eder. Ekseriya kalker kovuklarnda bulunan ift ulu kuars kristallerine, bazen “Herkimer elmaslar” gibi lokal isimler de verilir. Daha byk kristallerin de kovuklar kaplad grlr. Bunlar ekseriye mcevherat olarak kesilir ve “kaya kristalin” olarak adlandrlr. Bnyesinde su ihtiva eden kuarsa —> Opal denir. (Opal SiO2 x H2O amorf yani kuarsn kristalin olmayan ve bnyesinde % 3-9 su ihtiva eden tr.) Kristal halindeki kuars, eksenine tam dik olarak kesildii zaman, elde edilen kk bloklar zerine basn yolu ile kk bir elektrik yk yklenebilir. Bu niteliinden dolay kuars; radyo, televizyon ve radarda da kullanlmaktadr. Gzel kuars kristalleri sanayide optik ve elektrik uygulamalar iin ok aranr. Ne yazk ki ou kuars kristalleri gzle farkedilemeyecek ekilde optik ikizdir. Bu ikiz kristallerde, sola dndren bir kristal ile saa dndren dier bir kristal biraraya gelmitir; bu yzden byle ikiz kristalden optikte yararlanlamaz. Elektrikte ikiz, piyezo elektrii azaltr veya tamamen yok eder. Kuars stlnca hacmi artarak nce “tridimit”, sonra da “kristobalit” haline dnr.Metalurji frnlarnn silisle kaplanmasnda bu polimorf dnmlerin gzetilmesi zorunludur. Ergitilen kuars, genleme katsays ok dk olan bir silis cam verir; bu sayede, ani s deimelerine krlmadan dayanabilen silis camndan eyalar yaplabilir. Baz grlere gre kristallerin terapik etkileri de vardr. Bunlardan; saydam kuars kristali; stlerindeki enerjileri kumalardan bile geirerek yalanmay geciktirir. Kuars kristali terapi krlerinin en nemlilerindendir. Buna gre; vcudumuzdaki zihinsel, bedensel ve ruhsal dzeyimizi arttrc enerji retir. Ortamdaki tm negatif olumsuzluklar geri iter. Meditasyon iin ok uygundur. Aklk ve netletirmede klavuz bir tatr. Mavi kuars; troid ve metabolizma dengeleri zerinde glendiricidir. ksrk azaltc ve atedrcdr. Zihin akl ve gven duygusu sunar. Hata duygularn ortadan kaldrr. Tehlikeden koruyucudur. Cinsel problemlere iyi gelir. Pembe kuars; stresi giderici olup, hata duygularn, korkuyu ve fkeyi azaltr. Negatif enerjiden koruyucudur. Ruhun inceliinin semboldr. Huzur ve duygu ykldr. Sevgi tadr. Negatif enerjiyi ekip, boaltma zelliinden dolay bilgisayar v.b. cihazlarn elektrostatik akm olumsuzluklarn giderir. Cihazlarn yannda bulundurulmas tavsiye edilir.
    Kuars jenetik olarak, 1- Magmatik, 2- Metamorfik, 3- Sedimenter kkenlidir. Doada fay ve atlaklarda filon halinde bulunur. Ayrca cevher yataklarnda gang minerali olarak rastlanr.
    KUARSIN KIYMETL TALARI (SiO2), En iyi tannan ve ikinci derecede kymetli talar. Bunlarn en kymetlisi olan kuarsn krsitalin olmayan tr ve diatomelerle silisli sngerlerin iskeletlerinden oluan umumiyetle renksiz ve beyaz olup renklisi kymetli taolarak kullanlan opaller ile donuk beyaz, sar, yeil ve tula krmzs renklerdeki adi opal; opalin bir eidi olan gayzerit; diatomelerle (diatomit) dier organizmalarn mikroskobik kabuklarndan meydana gelen “ tripolit” tebeir gibi beyaz, ince, taneli fakat sert ve cam izer (Moskof topra); Berrak, renksiz, cams bir opal olan ekseriya kayalarn stnde kabuk ve kk damar dolgular halinde bulunan bazen yar saydam veya beyaz olan “ Hyalit “ gibi opaller, kymetli talar snfna dahildir.
    Saydam kuars mcevher talar; renksiz veya sar, kahverengi, mavi, siyah, mor, pembe ve nadiren de yeil renkte olur. Yar saydam veya mat kuars mcevher talar daha da eitli renk ve ekiller arzeder. Bir ksm bandl, izgili veya beneklidir. Bunlarn isimleri bulunduklar yerlere gre deiir. Bazlarnn birka ismi vardr, baz isimler de birden fazla taiin kullanlr.
    Kuarsn kymetli talar arasnda; yldzl pembe kuars, strin, dumanl kuars, Ametist, kymetli opal, ateopali, siyah opal, beyaz kalsedon [ krmz renklisi-karnoel, Ni tesiriyle yeil olan krisopras (gzboncuu), ipek yahut yosuna benzer yeil yahut esmer yabanc madde iereni -mokkata ve yosunakik, muhtelif renkli yuvarlak ve ince tabaklardan ibaret olan kalsedona-akik (aat)], sarduan, oniks (ekseriya siyah-beyaz veya kahverengi beyaz renkli dzgn eritli bir akik) —> Kalsit, Jasp (mat kuars umumiyetle krmz, sar, kahverengi yahut bu renklerin karm, bazen bantl), kanta, krizopras (rengi bileimindeki nikel oksitten gelen yar saydam elma yeili renkte bir kalsedon), karnalin (ekseriya saydam, krmz veya krmz kahverengi tonlu bir kalsedon); saylmaktadr. —> Saydam kymetli talar, Kuars, Kristalin kuars, Gizli kristalin kuars, Necefta (SiO2).
    KUARST, 1) Esas unsuru kuars olan taneli bir grntye sahip az ok ist yaps gsteren metamorfik kaya. 2) Gayet ince kuars tanecikleriyle silisli imentodan oluan gre. Bnyesinde % 75-95 SiO2 ieren kuarsite protokuarsit, % 95’den fazla bulundurana ortokuarsit ad verilir.
    KUARS KUMU, Granit, gnays vb. kuarsa zengin bir kayacn ar bir tempoyla paralanmas veya kuarsa zengin bir ana kayacn st ste faylanarak byk basnlarla parlanmas sonucu oluan 2 mm’den kk kuars (SO2) tanecikleri. kincil olarak kuarsitin tlmesi ile de elde edilebilir. Kuars kumu refrakter sanayiinde silika tula retiminde, dkm sanayii ve cam sanayiinde kullanlr. Kullanm alann belirleyen parametreler SiO2, Fe2O3, Al2O3; MgO, CaO,Co,Cr, As,P2O5 miktarlar ve endstrilerin gereksinimlerine uygun fiziksel zelliklerdir. Kuars kumu (perlit, pomza ve diyatomit gibi minerallerle birlikte), yaltml hafif yap malzemeleri ad altnda gruplandrlr. Kuars kumlar donmukar beyaz, renkli, eker tozu grnl ve ok ufak tanelidir. Demir oksit ieriyorsa, buna gre renk pembeden kzla veya koyu kahverengine kadar deiir. —> EK-13.
    KUARS LAMBASI, Ultraviyole n veren kuars camndan mamul lamba. Bunlar salk hizmetlerinde veya madencilikte, arama ve bilimsel incelemelerde kullanlr.
    KULE, Yksek ve ou kez betonarme, elik veya aa konstrksiyon olarak silindir, kare prizma veya kesik piramit eklinde imal (ina) edilen (soutma kulesi, ihra kulesi, sondaj kulesi vb.) yap. —> Sondaj kulesi.
    KULLANILMI HAVA, 1) Yeraltnda allan yerlerden dolaarak nefeslie (hava dnyoluna) gelmiolan ocak havas. 2) Kirli hava.
    KULUKA MERKEZ, —> Teknopark.
    KUM, 0,06-2 mm apndaki ayrk mineral taneciklerinin birarada oluturduklar ylmalar.
    Kumlar iri (0,6-2 mm), orta (0,2-0,6 mm) ve ince (0,06-0,2 mm) olmak zere snflandrlr.
    KUM MUHTEVASI, Sondaj amuru iindeki nisbeten iri andrc paracklarn yzde miktar.
    KUMPANYA, 1) Daha ok yabanc ortaklk. 2) Topluluk.
    KUMTAI, —> Gre.
    KUPA, —> Dibekta.
    KUPOLA FIRINI, Dkmecilikte kullanlan pik ve hurda demirleri eritmeye yarayan tekneli frn.




    KURBA, 1) Dneme. 2) Viraj. 3) Kurb. 4) Yolun yn deitirdii ksm.
    KURUN, Gms beyaz mavimsi gri renkte, trnakla izilebilecek kadar yumuak, dvlebilir ama ekmeye elverisiz, atom numaras 82, atom arl 207,19 ergime noktas 327,5C kaynama noktas 1.744C, younluu 11,29gr/cm3, peryodik tablonun IVa grubunda (karbon grubu) yer alan kimyasal element. (Simgesi Pb)
    Kurun tabiatta slfr, karbonat, slfat ve kompleks klorrler eklinde bulunursa da bu metalin hemen yegane cevheri ok defa bir miktar gmde ihtiva eden kurun slfr (PbS) yani galendir. Kurunun “ Servzt (PbCO3) ismi verilen karbonat’ ile “ Anglezit (PbSO3) “ ad verilen slfat’ cevher olarak byk nem tamamaktadr. Bu kurun mineralleri hava ve suyun yavaetkisiyle galenden meydana gelmisekonder minerallerdir.
    KURUN 210’LA TARHLEME,—> Kurun, Uranyum-Toryum-Kurunla Tarihleme.
    KURUN BAKIR, Antimonlu bakr slfr.
    KURUN LNG, —> Kurun retimi.
    KURUN SPESFKASYONLARI, Ticarette ilem gren rafine edilmikurun metalinin baz lkeler standardna uygun olarak belirlenen muhteva oranlar. Kurun metalinin asgari rafine safiyetinin % 99,85 Pb olmas istenir. % 99,999 safiyette “Zone Refined” tipi de vardr. LME’in “Grade Pure Lead”i iinde asgari % 99,97 Pb bulunur. ASTM B29-79 tip snflandrma yapmtr: (a) Corroding; asg. % 99,94 Pb ve azami % 0,0025 Ag+Cu. (b) Common; asg. % 99,94 Pb, azami % 0,005 Ag, azami % 0,0015 Cu. (c) Chemical and Copper Bearing; asg. % 99,90 Pb, azami % 0,1 Ag + Cu.
    KURUN RETM, Kurun cevherinden, kurun konsantresinden, kurun-inko karml konsantreden, liing sonucu elde edilen kurun amuru veya keleinden —> Pirometalurjik ilemler sonucu metal kurun elde edilmesi. Pirometalujik ilemlerin uygulanarak metal kurun elde edilen yntemleri unlardr:
    1. SP (Imperial smelting), 2. Reverber frnlar, 3. Water jacket frnlar, 4. Dner frnlar, 5. Elektro-termik frnlar, 6. Kaldo yntemi (Boliden), 7. Kivcet CS yntemi, 8. QSL (Queneau-Schumann-Lurgi) yntemi, 9. Ausmelt-Isagmelt yntemi, 10. Flash izabe yntemi (Outo kumpu). Pirometalurjik yntemler uygulanmadan nce kurun cevheri konsantre haline getirilir veya hidrometalurjik yntemlerle liinge tabi tutularak keltilir. Kurun cevheri zenginletirilmeden nce krlr ve tlr. tme aamasnda genellikle ubuklu deirmen kullanlarak nisbeten yumuak ve krlgan olan cevherin ar tlmesi nlenir. nce tme bilyal deirmenlerde yaplr ve hidrosiklonla kapal devre olarak altktan sonra zenginletirme ilemi iin flotasyon tesisine verilir. Krma ve tme aamasnda iri mineral paralarnn kolayca krlmas zelliini tayan cevherin bulunmas durumunda, gravimetrik yntemlerle bir ilk konsantrasyon elde edilmesi tercih edilir. Bu aamada jig ve ar mayi devreye konur ve buradan elde edilen rn ince tme devresine verilir. Bu ekilde tme ve flotasyondan nce —> Gang paralar devreden kartlmolur. Elde edilen kurun konsantesi sinterleme, izabe ve rafinasyon ilemlerine tabi tutulur. Kurun cevherinin liinge tabi tutulmas suretiyle zenginletirilmesi ise klorlu bileiklerle veya slfrik asitle, yaplr. Klorlu bileiklerle muamele yaplmadan nce PbS halinde olan cevher 400-500C s altnda kavrulur ve Pb SO4 haline getirilir. Daha sonra kavurmaya devam edilir; KCl ve KCl3 katlarak PbCl2 elde edilir. Kurun klorr ise hurda demirle reaksiyona girerek kurunun ktrlmesi salanr. Bu ekilde elde edilen kurun amuru izabehanede kle kurun haline dntrlr. Slfrik asitle liingde, kurun cevheri iindeki empriteler (istenmezler) asit altnda eritilir ve ken ksmda ksmen PbSO4 ve ksmen PbS kalr. Bunlar da daha sonra pirometalurjik yntemlerden birisi ile kurun klesine dntrlr. Pirometalurjik yntemlerden biriyle retilen ham kurun brlrle stlan bir potada ergimihalde iken dndrlerek alan bir kartrc yardmyla rafine edilir. Potaya toz halinde kkrt ilave edilerek kontroll soutma ile znmez duruma gelen bakr ayrtrlr ve daha sonra kok kmr tozu, aa tala vb. katlr, hava flenerek indirgemeye tabi tutulan dier metaller ayrlr. Sudkostik ilavesi ile de antimuan ve bizmut yzeyde curuf olarak toplanr. Delikli kepe ile yabanc maddeler alnr ve % 99,8 saflkta yumuak kurun elde edilir.—> Kurun spesifikasyonlar. Gmn kurundan ayrlmas iin de,saf inko tozlar ergimikurun iine atlarak inkonun gmile amalgam oluturmas salanr. Bu amalgam gmkp halinde yzeyde toplanr ve szgeli kepelerle alnr. Bu kpk, bir frnda brlrle stlarak inko uurulur ve gmelde edilir. Uurulan inko ise younlatrlarak tekrar kle inko halinde kazanlr.
    KURUNDAN GM TASFYES, —> Kurun retimi.
    KURTAZI, Tahkimatta kullanlan fralarn iki ucunun veya atal direklerin sarma ile temas eden ucunun sarma direine tam temas etmesini salamak iin ay eklinde balta ile veya silindirik testere ile zel olarak hazrlanan (enti biimi) ucu veya ular.



    KURTARMA CHAZI, Tahlisiye cihaz. Tahlisiyecilerin kulland, dhava ile irtibat olmayan, teneffs devresinde oksijen tp ve teneffs edilen oksijenden CO2’yi ayrma dzeni bulunan cihaz.
    KURTARMA EKB , 1) Grizu, kmrtozu vb. infilak veya yanma olaynda kazaya urayanlar kurtarmak iin tekil edilen ve tahlisiye cihazlar ile tehiz edilmiekip. 2) Herhangi bir kazada kazaya urayanlar kurtarmak iin grevli ekip.
    KURTARMA STASYONU, —> Tahlisiye istasyonu.
    KURTARMA RANDIMANI, —> Metal kurtarma randman.
    KURU BUZ, Kat (dondurulmu) karbondioksit.
    KURU DELK DELME, 1) Lam deliklerinin delinmesi srasnda kan tozlarn havaya karmasn nleyici bir tedbir alnmadan lam delii delme usul. 2) Lam deliklerinin delinmesi srasnda kan tozun vakumla emilmesi suretiyle havaya karmasn nleyici bir dzenle lam delme usul. Bu usulle delik delmede emme bal taklabilen zel lam burgusu ve toz emici cihaz kullanlr.




    KURU HAZIRLAMA, Tuvnan cevher veya kmrn, mterinin istedii boyutlarda ve tenrde su kullanlmadan, satlabilir hale getirilmesi.
    KURU TABANLI TOZ KMR YAKICI-LARI, Alev scaklnn, kl ergime scakln gemeyecek ekilde kontrol edildii ve alevin s transfer yzeylerini yalayacak ekilde getii; kln aglomera edilmeden ekildii yakclar. Bu tr yakclarda kl, yapmad ve uutuu iin, elektrostatik ktrclerde ve filitrelerde toplandktan sonra ekilir. —> ekil.




    KURULU G, —> Elektrik enerjisi temininde kurulu g.
    KURULU AMBAR, —> Ambar.
    KURUTMA, Cevherle birlikte fiziki olarak srklenen rutubetin cevherden s yardm ile veya mekanik bir yntemle (santrifj kuvveti) uzaklatrlmas.
    KURVENBAND, Yatay ve dey hareket kabiliyeti olan dnemelere uyumlu nakliye band. —> ekil.








    KU GZ, Bir halatn bkmleri gevetilmeden zorlanarak ekilmesi durumunda oluan arzal yer.



    KUVARS, —> Kuars.
    KUVVET GAZI, Generatr gaz ile su gaznn karmndan elde edilen yanc gaz. Kuvvet gaz;
    % 24,6-29,2 CO
    % 14,8-10,1 H2
    % 1,6-0,8 CH4
    % 6,0-3,5 CO2
    % 53,0-56,2 N2
    ihtiva eder, kalorifik deeri 1.255 Kcal/m3’tr.
    KUYRUK, Mermer madenciliinde, tan arka yzeyinden daha arkaya doru uzayan ksm.
    KUYRUK HALATI, 1) Karlkl iki kafes ile alan bir maden kuyusunda, ular iki kafesin tabanlarna balanan ve tama halatlarn dengeleyen elik halat. 2) Alt halat. 3) Denge halat.
    Kuyruk halatlar genellikle y*** halatlardan seilir. —> Halat deitirme.
    KUYRUK KABLOSU, Maden iletmeleri ve dier antiyelerde elektrikle alan ekskavatr vb. makineleri besleyen g nakil kablosu.
    KUYU, Yeralt iyerlerine ulamak amacyla almve kesit boyutlar derinliine oranla snrl, dey ve deye yakn balant yolu. —> Desandri.
    KUYUBAI, 1) Kuyuya yerstnden giriyeri. 2) Kuyu aznda kurulu tesislerin tm.


    KUYUBAI MANEVRA STASYONU, 1) Maden kuyusu aznda veya yerden 10 m kadar ykseklikte tekil edilen, dolu ve bovagonlarn manevra yapld yer. 2) Kuyuba rseti. —> Kuyuba.
    KUYUBAI RSET, —> Kuyuba manevra istasyonu.
    KUYU BLEZ, Kuyu kazsna baland zaman kuyu azna yaplan daha kaln cidar olan dairevi kuyu az tahkimat.
    KUYUDB, 1) Kuyunun en alt katla birletii yer. 2) Kuyudan insan, maden ve malzeme naklini salamak iin yeraltnda alan ve kuyu ile irtibatl akrosaj, skip cebi, tulumba dairesi vb. yeralt yaplarnn tm.



    KUYUDB DOLDURMA YER, Kuyu dibinde veya ana kat seviyelerinin altnda zel olarak almskip ceplerine skiplerin kolayca doldurulmasn salamak iin kk silo ve oluklarn bulunduu yer.
    KUYUDB HAVUZU, Maden kuyusunda ocak sularnn biriktii en dip kuyu ksm. Havuzun su alma kapasitesi; genellikle 24 saat boyunca gelen suyu depolayacak kadardr. Havuzun su seviyesi, kuyu kafesinin indii en alt katn kotundan daha dktr. —> Su ihrac.
    KUYU KAPAKLARI, Maden kuyusu iine herhangi bir eyin dmesini nleyen kapama dzeni.
    KUYU KAZI KOVASI, —> Fonsaj kovas.
    KUYU KAZI METODU, Kayacn cinsine, su gelirine, inilecek derinlie ve kuyu apna bal olarak tercih edilen usul. Kumavim kaya ve az su geliri olan yerlerde —> Standart kaz metodu; gevek, kumlu ve su geliri fazla olan formasyonlarda; —> Formasyon dondurma, 30 m derinlie kadar —> Keson kuyu, gevek ve sulu yerlerde palplanakma veya arazinin su seviyesini drmek suretiyle zel kaz metodlar uygulanr.
    KUYU KAZI TULUMBASI, Kuyu kazs srasnda biriken suyu dar boaltmaya yarayan ve su iine daldrlan kk boyutlu, elektrik veya basnl hava ile alan dk irtifal gl tulumba. —> amandral tulumba.
    KUYU KEST, —> Ana kuyu kesiti. Kr kuyu kesiti.
    KUYU KILAVUZU, —> Kayt.
    KUYU KRLER, —> Ana kuyu kesiti .
    KUYU KRSS, 1) Yeralt iletmelerinde alan kuyularla kat lamlarnn birleme yerlerinde yatay nakliyat sisteminin dikey nakliyat sistemi ile uyumlu almasn salamak iin kuyu ii ve kat azlarna kurulan elik veya aa kalaslardan imal edilmiiskele eklinde (ereve) konstrksiyon. Kafes kaytlar ve kat az kaplar da bu ereveye monte edilir. 2) Kuyu erevesi.



    KUYU TAHKMATI, Maden kuyusunun cidarlarna destek olmak ve bylece kuyu iinde insan ve malzeme tanmasn emniyete almak iin yaplan iksa.


    KUYU TOPUU, Kuyu yapsn ve kuyu bandaki tesisleri, kmeden (tasman tesirinden) doacak hasara kar koruyabilmek iin, kuyu evresinde braklan emniyet topuu. —> Topuk.



    KUZEY ANADOLU FAYI, Trkiyemiz ynnden Saros Krfezi’nde ilk belirtileri gzlemlenen, Marmara Denizi’ni katettikten sonra zmit-Adapazar-Gerede-Readiye-Erbaa-Erzincan-Varto’dan geip Van Gl’ne ve hatta ran’a doru uzand tahmin edilen sa ynl dorultu fay. Anadolu’nun en etkili ve dnyann sayl fazlarndan biridir. Kuzey Anadolu’da vuku bulan depremler bu fay ve buna bal kk faylar zerinde meydana gelmilerdir. —> ekil.


    KBAJ, 1) Ak iletmecilikte dekapajn m3 cinsinden yerinde llen kabarmhacmi. 2) Yeralt iletmeciliinde, kullanlan maden direklerinin hacim ifadesi.
    KK BULULAR, —> Patent.
    KK LETME, Gnlk retimi 100 ton ile 1000 ton arasnda deien maden iletmesi.
    KK NOKTA HESABI, Koordinatlar bilinen iki noktay birletiren doru zerindeki noktalarn koordinatlarn hesaplama yntemi. —> ekil.





    KK TUMBA, —> Klbtr.
    KKRT, (S) periyodik tablonun VIa grubunda (oksijen grubu) yer alan kimyasal element. Son derece tepkin bir A metaldir. Eski alardanberi “ateta” olarak bilinir.
    Kolay krlabilir, krlma yzeyi midye kabuu ekilli ( dz deil), ya parltl, saf olan kkrt sars ak sar, kil karmolan gri, bitm karmolan da kahverengi renkte, izgisi beyaz olan, kristalleri elin ss ile atlayan, ovalandnda negatif elektrikle yklenen, 111C da ergiyen, 270 C da ggmtrak alevle yanarak kkrtdioksit karp kokusu ile belli olan, karbonslfid de ( CS2) kolay zlen, sertlik derecesi 1,5-2,5, zgl arl 2,0 olan son derece tepkin bir A metal ( metalik olmayan) element.
    Kkrt, doada eitli yollarla oluur. Bunlar da a) Volkan olulu; 2H2S+O2—>2H2O+2S veya 2H2S+SO2—>2H2O+3S, b) kelti olulu; CaSO4+2C—>2CO2+CaS, CaS+O—>CaO+S, CaO+CO2 ––> CaCO3 c) Kaynak olulu; pek az da olsa kkrtl kaynaklarda un eklinde kelir. d) Biojen olulu; baz organizmalarn hayat faaliyetiyle oluur.
    Kkrt, lastik retiminde (kauuun elde edilmesinde) slfrik asit retiminde, kibrit yaplmasnda, bitkilere zararl olan haarat ldrmek, barut imalat vb. yerlerde kullanlr.
    Kmr, petrol ve doalgaz kkrt bileikleri ierir. Pirit ( FeS2), galen (PbS), zinober (HgS), sfelarit (ZnS) ve kalkopirit (CuFeS2) gibi slfrler ile jips (CaSO4) ve barit (BaSO4) gibi slfatlar da kkrt ieren nemli mineraller arasndadr.
    Kkrt tuz domlarnda bulunan kkrt kellerinden ––> Solsyon madencilii, (Frasch yntemiyle) karlr. Bu ilem % 99,9 arlkta kkrt elde edilmesine imkan verir. —> ekil. Doal gazdan, petrol artm gazlarndan, piritlerden ve bakr-kurun-inko, kurun cevherlerinin izabesinden aa kan gazlardan da kkrt elde edilir. Kkrt br gazlardan ounlukla hidrojen slfr (H2S) olarak ayrlr ve Claus yntemiyle element halindeki kkrde dntrlr. Claus ileminde hidrojen slfrn ksmi olarak yanmasyla oluan kkrt dioksidin gene hidrojen slfrle tepkimeye sokulmas sonucunda kkrt elde edilir. (2H2S+SO2—> 2H2O+3S). —> retim emas.
    Ar kkrt ak sar renkli, tatsz, kokusuz, gevrek bir katdr, elektrii iyi iletmez ve suda znmez.
    Maden yatandan retilen tuvnan kkrt cevheri, yakaca az olan yerlerde,—> Kalkaroni usul kkrt retimi, byk ktleler halinde ylp bu yn atelenerek (burada kkrt ksmen yanar), bu yanmadan ortaya kan s geri kalan ksm ergitir ve bylece ergimikkrt elde edilir. Kkrt izabehanelerinde ise; (—> ekil), bu ibyk potalarda yaplr. Bu potalar alttan stlr burada kkrt kaynar ve buharlar, kkrt buharlar soutulmudier potalarda younlatrlr daha sonra damtlmak yoluyla artlr. Kkrt buharlar sv hale gemeden younlaacak olursa ince bir toz elde edilirki buna “kkrt iei“ denir. Buharlar younlarken sv hale gelen kkrt slak tahta kalplara dklr. Bu ekilde elde edilen krde “ubuk kkrt“ denir.
    Doada saf veya eitli bileikler halinde bulunan kkrt sar renkli, kokusuz, atom numaras 16, atom ktlesi 32,06, kt iletken, younluu 1,56 gr/cm3, 113C’a doru sar bir sv vererek ergiyen, 220C’a doru kararp adal bir duruma gelen, stma devam ederse tekrar akc olan 444,6C‘da kaynayan suda znmeyip karbon slfrde znen bir katdr. A metal (metalik olmayan) sv kkrdn yavaa soutulmasyla elde edilen ve uzun ine benzeri kristaller oluturan monoklinal yapdaki kkrt ise; 96C-116C arasnda kararl olmakla birlikte oda scaklnda yavaa rombik yapya dnr. —> Polimorf metaller.











    KKRT E, Kkrt buhar younlat zaman teekkl eden ak ksar renkli toz kkrt. —> Kalkaroni usul.
    KKRT DOKST, Kimyasal forml SO2 olup, 1 m3’ 2.8446 kg. havadan 2.2 defa daha ar, yangn ve infilak dumanlarnda bulunan havada % 0,003 dahi bulunmas solunum iin zararl olan ve % 0,1 orannda ldrc etki yapan zehirli gaz.
    KKRTL HDROJEN, Kimyasal forml H2S olup, 1 m3’ 1,6 kg havadan ar CO’dan daha zehirli, kimyasal olarak etki yapan, havada % 0,07 oranndaki miktar insana rahatszlk veren, % 0,1’i de insann kendini kaybetmesine ve lmne neden olan zehirli gaz. Maden ocaklarnda bu gaz kire kullanlarak etkisiz hale getirilir.
    KL, Yaktn iinde bulunan ve yanma olay sonucunda yakttan geri kalan, yanmayan ve arlk yzdesi olarak ifade edilen artk. Yaktn bnyesine teekkl srasnda giren anorganik (CaSO4, FeSO4, SiO2, N2 gibi) maddelere sabit kl, retim esnasnda kmre karmolan kil, kum vb. maddelere de serbest kl denir.
    KL MONTR, ngiltere atom enerjisi kurumu ve Milli Kmr Kurumu maden aratrma blm tarafndan, ncelikle kmr iin gelitirilmiolan ve kmrn kl miktarn devaml olarak len cihaz. Cihazn alma prensibi; pluton 238 izotopu tarafndan radyasyona tabi tutulan kmr nmunesinden geriye yaylan X- nlarnn devaml llmesi sonucu kl miktarnn tesbit edilmesidir. Bu tesbite yardmc olan faktr, kmr klnde bulunan atom numaras yksek olan elementlerdir. nk radyasyon emilmesi olay, kimyasal elementlerin atom numaralarnn artmasyla doru orantldr. Yanma olayndan sonra klde bulunan Si 14, aluminyum 13, kkrt 16 ve demir 26 atom numaralarn haiz olan elementler, kln iinde bulunmayan ; hidrojen 1, karbon 6, oksijen 8 ve nitrojen 7 atom numaral elementlere nazaran daha yksek absorpsyon katsaysn haiz olduklarndan kl tekil eden bu elementler daha dk X n yanstmaktadrlar. Almanya Ruhrkohle irketi tarafndan ise amerikum 241 izotopu kullanan alternatif bir cihaz gelitirilmitir.
    Kl monitr genellikle; sabit kl miktar istenen kmr harmanlama tesislerinde (termik santrallerde), kl asndan kalite kontrolnde ve tesis almasn kontrol iin gerekli ynetim bilgilerinin elde edilmesinde kullanlr.
    Kl monitr sistem bakmndan deiik bir ekilde jiglerde ve kmr silolarnn dolma durumunu kontrol etmekte ramble ile kmr retilen ayaklarda ramble malzemesinin retilen kmre karp karmadn kontrol etmek; gibi yerlerde de kullanm alan bulmutur.



    KLBTR, 1) Ocak arabalarn bir manivela kolu ile tumba etmek iin yaplmtertibat. (Kk tumba) —> Tumba. 2) ine giren vagonlar baaa evirerek boaltmakta kullanlan dzen. 3) Supaplar silindir kafasnn tepesindeyken, bunlarn hareket kumandasn oradan gndermeye olanak veren para (mil).
    KLE , 1) Eritilerek kalba dklmmetal veya alam ktlesi ; kle altn, kle gmgibi. 2) Bir ileme uratlmambyke metal paras .
    KLNK, Genellikle mermer madenciliinde kullanlan iki ucu sivri ve sap kzlck dalndan yaplmbalyoz.










    KLNK, Klnkle mermer bloklarn yzeylerini dzelten kalifiye ii.
    KP TAHKMATLI AYAK LETME METODU, Hemen tahkimata ihtiya gsteren ok rk maden yataklarnda bayukar, baaa veya V ekli ile ufki dilimli ve rambleli olmak zere eitli ekillerde, maden yatann ekline gre gelitirilebilen, maden iin muvakkat bir mesnet tekil etmek ve iilerin iyerine girebilmelerine imkan vermek zere kbik kasalarn aalar zel bir ekilde centili olarak hazrlanp ocaa getirilen aa tahkimatl (retim) iletme metodu. Bu usl dier birok iletme metodlarnn uygulanmasnda braklan topuklarn alnmasnda da kullanlr. Eer madenin taban ve tavan (yan talar) da ok yumuaksa kbik kasalar kafi gelmeyeceinden kazdan sonra boalan hacim ve kasalar balanan (tahkimat yaplan) yerler derhal ramb-le edilir.




    KRE, Maden oca (Osmanl dnemi deyimi.)
    KRECLK, Madencilik. (Osmanl dnemi deyimi.)
    KRESEL DOKU, —> Sferolit doku.
    KREV TESVYE RUHU, st kre eklinde bir cam ile rtlmkutudan ibaret, iinde eter ve hava kabarc, cam kubbenin ortasnda, yatay durumu gstermesi halinde hava kabarcnn yerletii izilmikk bir daire bulunan tesviye aleti. Krevi tesviye ruhlar genel olarak toporafik lme yapmaya yarayan aletlerin kaba tesviyesinde kullanlr.
    KREVYAT HATASI, Topografik lmeler-de, dnya yzeyinin tam bir dzlem olmamas yannda, dnyann eklinin de tam bir kre olmalp, beyzi bir ekilde yani kutuplarda bask, ekvatorda ikin olmas nedeniyle meydana gelen hata. Dnyann byk yarap 6.337.397 m., kk yarap 6.356.079 m’dir. Dnyann ortalama yarap 6.356.268 m’dir. Topografik lmelerde kreviyat hatas cetvel eklinde hazrlanmtablolara gre yaplr.
    KREYC, Maden veya postay, sabit bir makara zerinden dnyapan sonsuz halat yardmyla geriye doru kreyen mekanik dzen.
    KSK, 1) Bir ucu sivri dier ucu tornavida az eklinde y***tlp zel ekilde bklmve baz tiplerinde bu uca ivi vb. eyler skmnde yararlanmak zere V eklinde yiv almvurma veya kanrma suretiyle koparma veya kavlak drmeye yarayan ara. 2) Mermer iletmeciliinde kullanlan sivri veya y*** ulu 0,5-1m boyunda elik, delme veya yarma aleti.
    KTLECE DOLDURMA ORANI, Svla-trlmpetrol gaz depolama kurallaryla ilgili bir kavram olup; LPG’nin 15,6C daki nisbi younluuna bal olarak, depolama kabna konulmasna msaade edilen LPG ktlesinin depolama kabnn alabilecei 15,6C daki suyun ktlesine orandr. (TS 144-6.5.1998) —> Hacimce doldurma oran.
    KTK, Mayi metalin, kare, dikdrtgen veya okgen kesitli kalplara dklerek soutulmas sonucu elde edilen ve dvme (forging), hadde (rolling) ve/veya ekme (extrusion) preslerinde kullanlan metal kle.
    KVEK, —> Pomza ta.
    KVEBRAO, Sondaj amurunun zelliklerini iyiletirmek 150 C scaklklara kadar amurun bozulmasn nlemek iin kullanlan, tanin ihtiva eden sondaj amuru katk maddesi.

  10. #10
    YAVUZ - ait Kullanc Resmi (Avatar)
    yelik tarihi
    Feb 2008
    Bulunduu yer
    stanbul
    Mesajlar
    61
    ndirilme
    0
    Uploads
    0

    Standart Resimli Madencilik Szl (m)

    Resimli Madencilik Terimleri Szl - M

    MAC—ARTUR—FORREST YNTEM, —> Siyanrleme ilemi.
    MACHE, Viyanal fiziki Heinrich Mache (1876)’ye izafeten isimlendirilen radyoktivite iddeti birimi. zellikle termal kaynaklarda litredeki —> Radon ieriine gre saptama yaplr.
    MACUNLAMAK, Mermer iletmeciliinde tataki kusurlarn kendi tozu, boya ve hususi yaptrcdan mteekkil macunla, tan desenine uygun ekilde, dzeltilmesi.
    MADEN, 1) Yerkabuunun kimi blgelerinde eitli i ve d doal etkenler nedeni ile oluan, ekonomik ynden deer tayan mineral bileimi. 2) Kendine zg bir parlts olan, genellikle elektrii ve sy ileten, oksijenle birleerek bazal etki veren (basit cisim) element. 3) Maden oca, -iletmesi.
    MADEN ARAMA RUHSATNAMES, (AR) Maden aramak iin mteebbise verilen arama belgesi. Bu belge ile ilgili hususlar, sreler ve ruhsat alan “Maden Kanununun” ilgili maddelerinde belirtilir.
    MADEN CEVHER, Bileiminde nemli lde deerli madenler bulunan doal madde. Buna maden filizi de denir.
    MADEN FLZ, —> Maden cevheri.
    MADEN HUKUKU, Yeralt doal kaynaklarna ilikin mlkiyet ve iletme haklarn dzenleyen hukuk dal. Dier bir ifade ile maden hukuku; madenlerle ilgili mevzuatn tahlil ve tenkidini yapan, madenlerle alakl mnasebetleri tanzim eden mer’i hukuk kaidelerinin ideal eklini arayan ve madenlere ait hukuk kaidelerini memleket ekonomisinde en msmir ve faydal duruma getirmek iin gereken ekle, sokmaya alan bir hukuk bran.
    eitli hukuk sistemlerinde madenlerin mlkiyetine ilikin farkl ilkeler benimsenmitir. Dnyann byk bir ksmndaki lkelerde toprak altnda bulunan madenlerin devlete ait olduu kabul edilmi olduu halde Amerika Birleik Devletlerinde maden, mlkiyete dahildir. Ayrlmad mddete maden mlkiyet hakk sath haklar ile birlikte intikal eder.
    Trkiyede 1961 ve 1983 Anayasalarnda doal servet ve kaynaklarnn devletin hkm ve tasarrufu altnda olduu, ancak arama ve iletme hakknn devlet tarafndan belli sreler iin gerek ve tzel kiilere devir edilebilecei hkm yer almtr.
    MADENC, 1) Kartiyenin (ksm) veya daha aa kademedeki nezaret sahasnn teknik ve idari bakmdan tam sorumluluunu tayan i nezaretisi. 2) Maden ocaklarnda alan ve meslei madencilik olan kiilerin her biri. 3) Maden ileten.
    MADENC KAZMASI, Dvme elikten yaplan ve ucu sertletirilen zel biimli kazma. (Arl en fazla 1,5 kg) —> ekil.




    MADENC KRE, Kmr ve pasa ynlarnn kaldrlmasnda kullanlan ksa sapl ve sap banda tutma yeri bulunan geni yzeyli krek.
    Maden krekleri, tava eklinde ve yayvan azl olup, standart llerdedir. Sap ksm hari en byk boyutlu krek 2,40 kg. arlndadr. —> ekil, Hap yapma.





    MADENC BA LAMBASI, Maden ocaklarnda madencinin bel kayna taklarak tanan kilitli koruyucu muhafaza kutusuna yerletirilmi kursun-asitli veya nikel-kadmiyum-alkali batarya ve bu bataryaya esnek bir kablo ile irtibatlandrlm, madenci baretine taklabilen, k yayan, bal olan, ocak lambas.Bataryaya esnek kablo ile bal balkta arj anahtarl, kumanda dmeli, reflektrl ve iinde k kayna olarak emniyet bakmndan biri esas, dieri de yardmc olmak zere iki veya iki rezistansl tek ampul bulunur.





    MADENCLK, 1) Arz kabuunda bulunan cevher, endstriyel hammadde, kmr ve petrol gibi ekonomik deeri olan herhangi bir maddeyi yeryzne karp onu paraya dntrme ii. Madenciliin amac, ekonomiye gerekli doal hammaddeyi salamaktr. 2) Ekonomik nemi bulunan mineralleri rasyonel bir ekilde endstriye salamak iin gelitirilmi uygulamal bilim dal. 3) Maden yataklarnn aranmas, projelendirilmesi, iletilmesi ve karlan madenin zenginletirilmesi ile ilgili ilemler. —> Ocak, Maden iletmecilii, Plaser madencilii, Ak iletme, Kapal iletme, Yeralt madencilii.
    MADENCLK BARUTU,—> Barut.
    MADENCLK FONU, Madencilik faaliyetlerinde istikrar salamak ve desteklemek amac ile teekkl ettirilmi fon. Fonun kaynaklar; 1) rad kaydedilen teminatlar, 2) Msadere edilen cevher ve malzemelerin satndan elde edilen gelirler, 3) hale gelirleri, 4) Maden ithalat ve ihracatndan alnacak fon kesintileri, 5) Bteden ayrlacak denek, 6) Dier gelirlerdir.
    Fonun ileyii Muhasebe-i Umumiye Kanunu, Devlet hale Kanunu ve Harcrah Kanunu hkmlerine tabi deildir. Fonun denetimi 20/10/1983 tarih ve 72 sayl Babakanlk Yksek Denetleme Kurulu Hakknda Kanun Hkmnde Kararname esaslarna tabidir. Fon, Bakanlar Kurulu Karar ile kritik madenlerin stoklanmasnda, yurt ii denetleme maden almlarnda, zararna yaplacak maden ihra balantlarnn sbvansiyonunda kullanlabilir.
    MADENCLK SEMBOL, ki taraf dz olan sapl bir ekile bir taraf keski ekline getirilmi dier bir ekicin atlm durumundaki grnm. Bu sembol madenin istihsal edilmesini ifade eder. Haritalarda, altrlan maden yeri madencilik sembolyle gsterilir. Tkenmi veya terkedilmi maden sahalarnda maden ocaklarnn yeri bu semboln, saplar yukar gelecek ekilde izilmesi suretiyle iaretlenir.



    MADENCLKTE NKLEER PATLAYICI MADDE KULLANIMI,—> Yerinde (n-Situ) Li.
    MADENCLKTE ROBOT, —> Mekani-zasyon (2).
    MADENC MARI, 1928 ylnda Maden Y. Mh. Cemal Zht Aysan’n tevikiyle; Maden Y. M-hendisi ve air Behet Kemal alar tarafndan Trkye’ye uyarlanm, uluslararas hviyeti haiz mar:
    Selam ver, selam ver, sesin daha gr
    Kara elmas siyah nur demek kmr
    Kara elmas siyah nur demek kmr
    Alnn sr, alnn sr
    Ak, gl alnnn krklar
    Snk lambam yener hep klar
    Snk lambam yener ksan dar
    Hep klar, hep klar
    inde nnde, cevherle maden
    Elinde topra altn yapar fen
    Elinde topra altn yapar fen
    Yap ta dilersen, yap ta dilersen
    O taca arma, u kazma eki
    Onun saltanat kimde vardr hi
    Onun feyyazl nerde vardr hi
    Bu nuru i, bu nuru i.



    MADENC PUSULASI, Yeraltnda galerilere istikamet (yn) vermede ve yeraltnda pusula poligonlar yaparak harita alma ilerinde kullanlan, poligon kenar olarak ekilen ip (sicim) zerine aslarak lme yapmaya yarayan asma pusula.



    MADEN DAMARI, 1) Bir atla ya da a biiminde atlak sistemlerini doldurmu olan maden ktlesi. 2) Filon. 3) Tabaka halinde teekkl etmi kmr yata. Maden damarlar yatrmlarna gre; az yatml (0-20), normal yatml (20-45), orta yatml (45-60) ve (dik) kl (60-90) damarlar diye snflandrlabilir. 4) Ana istikameti belirleyen damara ana damar denir.
    MADEN DRE, Madenlerde kalite, ap ve boy bakmndan aa tahkimat yaplmaya msait direk.
    MADEN DREKLERN KORUMA USL-LER, Maden direklerinin stoklandklar ve kullanldklar yerlerde uzun zaman sonra rutubetin (mantarlanma) ve bceklerin tesiri ile rmelerini nlemek ve dolays ile direk tasarruf etmek iin vakum-tazyik, daldrma ve enjeksiyon sistemleri ile emprenye edilerek veya badana sistemleri ile ileme tabi tutularak korunmalar. Emprenye ileminde; (a) Suda eriyen maden tuzlar, (b) Yada eriyen krezot kullanlr. Madenlerde kullanlacak direklerin zehirsiz, kokusuz ve su ile akp gitmeyen maddelerle emprenye edilmi olmas istenir. Badana yapmak suretiyle yaplan korumada kire kullanlr.
    MADEN EMNYET NZAMNAMES, Maden ocaklarnn iletilmesi ve konulan kaidelere uyulmamas halinde uygulanacak hkmleri, kazalarda ve tehlikeli hallerde sorumlularn davran ekillerini vb. ileri sras ile gsteren ve bir kararnameyle yrrle konulmu bir tr ynetmelik.
    MADEN HAKLARI, Madenlerin aranmas, bulunmas ve iletilebilmesi iin verilen izinler ve maden yataklarnn bulunmasna yardmc olanlara tannan maddi imkanlar.
    MADEN HBARI, Arama ve n iletme ruhsat sahasnda olmamak kayd ile evvelce tespit edilmemi bir maden zuhurunun ilgili daireye bildirilmesi.
    MADEN LETMECL, Faydal mineral-lerin madencilik vastas ile kazanlmas iin yaplan; teknik ve emniyet bakmndan en iyi uygulama ile ekonomik adan en uygun sonucun alnmasn salamaya yarayan faaliyetlerin btn. Maden iletmeciliindeki faaliyetler aadaki ekilde gruplandrlabilir: (1) Arama, keif, sondaj, (2) Kaz ve ykleme, (3) nsan ve malzeme tama, (4) Ocak havalandrmas, (5) Amenajman (byk hazrlk) ve hzarat, (6) Kuyu kaz ii, (7) letme metodlar uygulamas, (8) Ocak tahkimat, (9) Kmr ve ta tozlar mcadelesi, (10) Su tahliyesi, (11) Aydnlatma, (12) Ocak yangnlar ve tahlisiye (kurtarma), (13) Yerst faaliyetleri vb. iler.
    MADEN DREK KARAKTERST, Madeni direin yk altnda maruz kald ksalmay gsteren grafik. Bu eri madeni diree kilo Newton olarak (kN eski ifade Megapond Mp) verilen yk altnda direin st ksmnn alt ksma kayarak giriinin mm cinsinden llmeleri sonucu izilir.

    MADEN DOMUZDAMI DRE, Domuz-damlarnda ift aa direk yerine kullanlan kolay skm salamak iin iki ucunda kama eklinde pabu ve onu tutan bir dil (mandal) ile tehiz edilmi madeni direk. —> Domuzdam.
    MADEN KENET, Mermer iletmeciliinde talar kenetliyen zel metal paralar.
    MADEN TAHKMAT, Demir, alminyum vb. malzemeden yaplan tahkimat tr.


    MADEN YA, Balca petrol, takmr ve linyitin damtlmas ile, kmrden akaryakt retilmesi (svlatrlmas) srasnda elde edilen ya.
    MADEN KMR, Basn, s ve bakterilerin etkisi ile, oksijensiz ortamda, diyajeneze uram kk, gvde, sap ve yaprak gibi organik maddelerin kalnts. erisinde bulunan su, uucu maddeler ve karbon miktarlarnn deimesine gre eitli cinsleri vardr. Bunlar turba, linyit, takmr (bitml kmr), antrasit ve grafit diye isimlendirilir.
    MADEN KMRLERNN ULUSLAR-ARASI KLASFKASYON SSTEM, Klsz ve havada (30C ve % 96 rutubet) kurutulmu, yukar s deeri 5700 Kcal/kg’dan yksek olan ve maden kmr olarak kabul edilen kmrlerin; kimyasal nitelikler bakmndan, s deeri, uucu madde ve rutubet miktarnn deiimi, petrografik bakmdan da makroskobik ve mikroskobik incelemelerde yap elemanlarnn cins ve miktarlar l alnmak suretiyle; uluslararas bir dzeyde snflandrlmas. Bu sistemde maden kmrleri rakaml kod numaralar ile isimlendirilir. Rakamlardan birincisi (0-7) kmrn uucu madde ve s deerini, ikincisi (0-3) kmrn pime (kabuk balama, kekleme), ncs de (0-5) kmrn kok olma zelliine gre yan gruplara ayrlmasn ifade eder. —> Tablo s. 239. Maden kmrlerinin enternasyonal ve istatiksel snflandrma sistemi. Takmr, Kmrlerin snflandrlmas.











    MADEN MEVZUATI, Madenlerle ilgili her trl hukuki dzenlemeleri ihtiva eden kanun, nizamname (tzk) ve talimatnameler gibi hukuk kurallarn kapsayan yazl metin. —> Ek 1.
    MADEN OCAI, —> Maden. Ocak.
    MADEN SCL, 1) Maden sahalarnn iletme hakknn kimlere verildii ve bunlarn zerinde ne gibi hak ve kstlamalarn bulunduu hususlarn tesciline mahsus ak ve resmi kayt. 2) Tm madencilik faaliyetleri ile ilgili bilgilerin kaydedildii ve detay ynetmelikte belirtilen yer.
    MADEN SUYU, Jeotermal enerji tanm iinde yeralan, ancak bir ksmnn scakl 20C’nin altnda olabilen, ifa nitelii tbben veya denemelerle belirlenmi olan, litrede 1 gramn zerinde erimi mineral madde veya baz nadir elementler ieren sular. Scak ve souk oluuna gre maden suyu, ime, imece, ermik, lca, kaplca, kaynarca, girme, lsu, terme, kudret hamam, da hamam gibi terimlerle adlandrlm sular ile, bu sularn oluturduu amurlar da bu tanm iinde yer alr.
    MADEN TOPOGRAFI, 1) Bir maden ocann topografik lme ilerinden sorumlu eleman. Bu kii gerekli plan ve kesitleri karr; yeryz konum haritas ile galerilerin ve retim yerlerinin tesbit ve kontroln yapar. 2) Jeometr.
    MADEN YATAI, 1) Damar veya kitle halinde teekkl etmi; byklk, miktar ve kalitesi asndan ekonomik olarak iletilebilecek faydal kaya veya minerl birikimi. 2) Jizman. Maden yataklar teekkl yerlerine gre; singenetik (yantala eyal) ve epigenetik, (yantatan gen) mama ile olan ilgilerine gre de magmatik (mama ile ilgili), sedimenter (tortul) ve metamorfik (bakalam) maden yataklar diye snflandrlrlar. htiva ettikleri faydal maddenin trne gre de (1) Cevher; (2) Kmr; (3) Tuz; (4) Petrol; (5) Endstriyel minerl (ta veya toprak) vb. yataklar diye gruplandrlrlar. —> ekil s. 240.
    1,2,3= Erken kristalizasyon (kromit, platin, nikel, titan)
    4,5= Ge kristalizasyon (Molibden ve kalay mineralleri)
    I, II, III= Kontak metazomatos (manyetit, hematit, pirit)
    IV, V, VI, VII= Hidrometazomatos (kalay, wolfram, bakr, kurun, inko)
    6,7= Pnmatik (wolframit, arsenkis, pirit, altn)
    8,9= Katatermal (bizmut, kalkopirit)
    10,11= Mezotermal (kurun, inko)
    12,13= Epitermal (civa, antimuan)
    14= Teletermal (arsen mineralleri)
    A,B,C,D,E ve F = dier oluumlar (pematitler, altnl kuars, uranyum vs.)




    MADIRGA, 10 cm boyunda, 4 cm geniliinde, kare prizma eklinde, hafife eilmi iki ucu eki (Mermercilik).
    MAFSALLI KAVSL BA, Daire paras olarak ular birbiri ile mafsall bir ekilde alacak biimde zel paralar ilave edilmi madeni ba veya balant yerinde araya direk paras konulmak suretiyle mafsal etkisi salanan mol ba.
    MAFSALLI SARMA, Bir ucu dier bir sarmaya zel tertibat ile balanabilen ve tazyik altnda balant yeri mafsal vazifesi gren madeni sarma.
    MAFSALLI TAHKMAT, Galeri tahkimatnn mafsallar vastasyla birbirleriyle balantl segmanlarnn, kaya basnc altnda tahkimat kesitinin deimesine imkan verecek ekilde tertibi suretiyle oluan tahkimat ekli. —> Mol ba.
    MAGMATK KAYALAR, Magmann yer kabuu iinde (derinlik kayalar) veya yeryznde (volkanik kayalar) souyup katlamas ile meydana gelen kayalar. Magmatik kayalar dokularna, ihtiva ettikleri minerallere ve menelerine gre isimlendirilirler.
    Bnyelerinde bulunan silis miktarna gre asit, bazik ve ntr diye; bnyelerinde bulunan ta yapc minerallere gre de dokusu byk taneli olanlar granit, siyenit, diorit, gabro ve peridodit; dokusu kk taneli olanlar riyolit (granit ve siyenit karl), andezit (diorit karl), bazalt (gabro karl); dokusu cams olanlar da snger ta, obsidiyan ve takilit diye isim alrlar. —> Korkaya.
    MAGMATK MADEN YATAKLARI, Magma ile ilgili (5-10 km’lik derinliklerde) plutonik ve (0-2 km derinliklerde) subvolkanik olarak teekkl etmi maden yataklar. Magmatik maden yataklar ayrca:
    1) Kristalizasyon diferansiyasyon (erken kristalizasyon). 2) Likit diferansiyasyonla ayrlmalar, 3) Likitmagmatik-pnmatolik (gei), 4) Pegmatit-Pnmatolik, 5) Hidrotermal, 6) Ekshalasyon vb. maden yataklar olarak da snflandrlrlar.
    MAGNETO HDRODNAMK ENERJ SANTRALLARI, —> Elektrik enerjisi retim tesisleri.
    MAGNESATONGRANAT, —> Lalta.
    MAGNEZYA; 1) Olduka saf magnezyumoksit (MgO). 2) Magnezyumun esas unsur oluturduu eitli maddelerin retilmesi prosesinde elde edilen ilk rn (Ara rn). 3) Tam karl olmasa da, magnezyum karbonat da manezya olarak ifade edilmektedir.
    MAGNEZYA BEYAZI, Jips veya baryumsl-fatn magnezya ile karmndan oluan beyaz madeni boya.
    MAGNEZYUM, Aluminyumdan daha hafif, yer kabuunda en ok bulunan elemanlarn sekizinci olan atom numaras 12, atom arl 24,312, ergime noktas 651C, kaynama noktas 1.107C, younluu 20C da 1,75gr/cm3, peryodik tablonun II a grubunda yer alan toprak alkali metaller grubundan simgesi Mg olan kimyasal element. Magnezyum ok nemli bir metal olup, alamlar; uaklarda, tabaka halinde metal imalatnda ve dkmclkte kullanlr.
    Magnezyum, doada aluminyum gibi serbest halde bulunmaz. Deniz suyunda mevcut (% 0,13 Mg) olduundan tuzla ana sularndan klorr ve slfat eklinde karlr. (1.040.000 litre deniz suyundan 1 ton metal). Magnezyum klorit, istiridye kabuklarndan elde edilen kirele muameleye tabi tutulduktan sonra elektrolitik usulle de elde edilir.
    Magnezit (MgCO3), Dolomit (Mg, CO3 . Ca CO3) [ MgCa (CO3)2], Karnalit (MgCl2, KCI, 6H2O), Keyzerit (MgSO4H2O), Kainit (MgSO4KCI3H2O), Spinel (MgO. Al2O3), Serpantin (3MgO.2SiO2.2H2O) manezyum bileiklerindendir.
    MAGNFN, Yksek saflkta magnezyum hidroksit. Kimyasal olarak manyezitin asitlenmesi prosesi ile %99’luk Mg0 elde edilip bunun magnezyum hidroksite dntrlmesi suretiyle retilir. Magnifin; elastomer plastik, termoplastik imalatnda kullanlr, alevi geciktirme zellii vardr.
    MANTD, Deprem srasnda aa kan enerjinin ls. Enerjinin dorudan doruya llmesi olana olmadndan Richter tarafndan ileri srlen bir ynteme gre, depremlerin arasal bir ls olan (standart bir sismografla kaydedilen deprem hareketinin maksimum amplitd ve periyod deerleri ve ara kalibrasyon fonksiyonlarnn kullanlmas ile yaplan hesaplar sonucunda elde edilen) manitd tanmlanmtr. Bir depremin manitd, episantrdan 100 km. uzaklkta, standart bir sismografla kaydedilen zemin hareketinin mikron cinsinden llen maksimum genliinin 10 tabanna gre logaritmasdr. Bugne dek olan depremler istatistik olarak incelendiinde kaydedilen en byk manitd deerinin 8,9 olduu grlmektedir. En kk llebilir manitd 0,4’dr. Manitd 2,5 olan deprem mevzii olarak, 3 olursa kk bir blgede hissedilebilir. 4,5 iddetindeki deprem hafif hasar meydana getirir. 7 iddetindeki deprem dnya zerindeki btn deprem istasyonlarnda kaydedilir ve byk zarar verir. Manitd; arala l yaparak veya gzlemsel olarak belirlenir. —> Richter lei, Mercalli lei, Deprem.
    MAHLUT, Karm.
    MAHRE ARET, —> Patent.
    MAKAS, 1) Bir demiryolundan dier demiryo-luna geii salamak iin yaplan zel demiryolu gei dzeni. 2) Profil demir veya aatan imal edilmi inaatta kullanlan at nitesi. 3) st ste konulmu birka y*** elikten yaplan tat arac yay. 4) Birbirlerine apraz balanm iki baktan oluan kesme arac. Demiryolu makaslar sa-, sol-, simetrik-, sol gei-, sa gei-, ve yol makas diye isimlendirilir.



    MAKASLAMA ZONU, Makaslama kuvvetinden kaynaklanan bir dizi atlak yzeyleri ieren tabaka halindeki kaya yn.
    MAKNE RANDIMANI, Bir makinenin birim zamanda yapt iin, o makinenin birim zamandaki teorik kapasitesine blmnn yzle arpmndan kan ve (%) olarak ifade edilen rakam. —> Randman.
    MAKNE YAI, Makineleri yalamakta kullanlan, ham petroln tasfiyesi srasnda elde edilen ince, orta ve kaln diye gruba ayrlabilen madeni ya.
    Kalite bakmndan da;
    (a) Aks ya ve silindir ya gibi dk kaliteli yalar,
    (b) Kademeli damtma (destilasyon) ile ham yalardan elde edilen; dili kutusu-, dinamo- ve normal makine yalar,
    (c) Damtma yolu ile elde edilmi yalarn rafine edilmesi ile elde edilen yksek kaliteli silindir-, yatak-, dinamo ve dilikutusu yalar diye snflandrlr.
    MAKNST, 1) Makinelerden anlayan ve onlarn arzalrn gideren usta. 2) Bir makineyi, zellikle lokomotifi vb. ileten kimse.
    MAKTA, —> Kesit.
    MALLLK, 1) Hastalk, sakatlk veya yalanma sebebiyle meydana gleen ve ksa srede yahut srekli olarak iyileme olana bulunmayan bir arza hali. 2) Mesleki bir faaliyet icra edebilme gcnn mevzuatla tayin olunan derecede ve muhtemelen srekli olarak kaybedilmesi veya hastalk deneinin kesildii tarihte i gremezliin devam etmesi.
    MALZEME BLM, —> Fiziksel metalurji.
    MAMUL KODU (UPC), —> Barkod.
    MAMUT TULUMBA, 1) Suya daldrlm bir boru ile bu boruya bal olan basnl hava borusundan ibaret basit tulumba. 2) Air lift. Mamut tulumbada esas prensip borunun iine verilen basnl havann hava habbeleri halinde suya karmas nedeniyle boru iindeki su-hava karmnn borunun dndaki suya nazaran younluunun azl nedeniyle bir denge tesisi iin boru iindeki su-hava karmnn yukarya hareket etmesidir. Mamut tulumbada basma ykseklii basnl havann basnc ile deil, borunun suya dalan ksmnn derinlii ile ilgilidir. Uygulamada ortalama dalma derinlii basma yksekliinin % 30’u kadar olur.



    MANEVRA, 1) Sondajlarda karot numuneyi almak veya anan matkab deitirmek amac ile takmlarn kuyudan ekilip tekrar indirilmesi ilemi. 2) Demiryolu nakliyatnda katarn tertibi iin yaplan ilem.
    MANGANLI ELK, Anma ve darbeye mukavim sert elik elde etmek iin Mn ile alam yaplm elik. % 2,5’a kadar Mn sertlik verir, % 2,5-7 zararldr ve % 7’den fazla Mn ilavesi ile (% 15’e kadar klabilir) mukavim elik elde edilir. % 45’ten fazla mangan ihtiva eden alama ferromangan, % 7-45 mangan ihtiva eden alama da ayna demiri denir.
    MANVELA, 1) Bir ucu y*** ve destekli, dier ucu normal, zel hazrlanm ubuk. 2) Kaldra.
    MANOMETRE, Basnler.
    MANSAP, 1) Akarsularn birbirlerine birletii yere veya denize doru olan ksm. 2) Az, kavak.
    MANON, 1) Sondajda takm dizisinin ayn nitelikli iki tijini veya muhafaza borularn birbirine balaan iki ucu erkek dili para. 2) Genel olarak ayn apta ularna erkek di alm iki boruyu birbirine balamaya yarayan dii di alm balant paras.
    MANYETK ANALZATR, 1) nce tlm madenin, ok kk miktardaki numuneler-le manyetik ayrmaya elverililiini anlamakta kullanlan laboratuvar cihaz. 2) Davys tp.
    MANYETK AYIRICI, 1) Manyetik ayrma ilemini yapmaya yarayan, sulu veya kuru ortamda alan makine. 2) —> Manyetik seperatr.
    MANYETK AYIRMA, Farkl manyetik zellikteki mineral tanelerinin kuvvetli veya zayf bir manyetik alandan geirilirken, ayrlmalarn ve zenginlemelerini salama ilemi.
    MANYETK KAVURMA, Manyetik zellii az olan bir minerale daha kuvvetli bir manyetik zellik verebilmek gayesiyle o minerali ieren cevheri yksek scaklklarda kavurmak.
    MANYETK METOT, Yerkabuu iinde bulunan manyetik bir ktle, arzn manyetik alan deerlerini etkilediinden, manyetik deerlerin normalden sapma gsterdii yerlerde eriilebilir derinlikte mevcut olabilecek manyetik bir ktlenin dier arama metotlarnn da yardmyla tespitine dayanan jeofizik maden arama metodu.
    MANYETK SAPMA, —> Sapma.
    MANYETK SEPERATR, Band konvey-rn boaltma yapan ksmna monte edilmi, ya malzeme iinde bulunan manyetik minerallerin kazanlmas veya istenmeyen yabanc manyetik paralarn yakalanmas ilevini yapan elektromanyetik ayrc.
    MANYETK SEMT AISI, Serbest asl pusula ibresinin kuzeyi gsteren kolunun dorusu ile gzlem yaplan noktann dorultusu arasndaki a. Dier bir ) ile gsterilen a.ifade ile bir dorunun manyetik kuzey ile oluturduu ( Manyetik kuzey, astronomik kuzey ile akabilecei gibi, bunun dousunda ve batsnda da olabilir. Manyetik kuzey dorultusu ile astronomik kuzey dorultusu arasndaki aya da “Manyetik sapma“ denir. —> Azimut. Eim ve zenit as.
    MANYETK TAHLSYE, Sondaj kuyularna den elik paralarn veya kuyuda paralanan matkap krntlarn kuyudan karmaya yarayan yardmc takm.


    MANYETK TERAZ, Laboratuarda mineral tanelerinin manyetik zelliklerini saptamada kullanlan cihaz.
    MANYETO, —> Ateleme makinesi.
    MANYEZT, Refrakter mlzemelerin temel unsuru niteliindeki bir cevher (MgCO3). Manezyumun oksijene olan yksek afinitesi ve bundan oluan manezyum oksidin (MgO —> Magnezya) 3000C scakla kadar ergimeden katln muhafaza etmesi ve genlemesinin az olmas nedenleriyle refrakter mlzeme imline uygundur. Manyezit teorik olarak %47,7 MgO ve %52,3 CO2 ierir. Doada iri kristalli veya kriptokristalen ekillerinde bulunur. Spatik manyezit ad altnda da anlan iri kristalli manyezit iindeki eser element miktarlarna bal olarak renksiz, effaf, beyaz, sar ve kahverengiden nadiren siyaha (bitmden dolay) kadar eitli renklerde bulunabilir. rnein %8 civarnda demir ihtiva eden Avusturya manyezitleri kahverengiden dolay Breunnerit (Broynerit) olarak anlrlar. ounlukla serpantinlerle birlikte filon, damar, stockwerk ve yumrular hlinde bulunan kriptokristalen manyezit veya dier adyla jelmanyezit, iri kristalli spat manyezitlere nazaran genellikle daha saftrlar yani eser elementlerce daha fakirdirler.
    MANYOMETRE, 1) Manyetik alan lmeye yarayan jeofizik arac. 2) Manyetik l yapmak suretiyle uygulanan bir tr maden arama ilemi.
    MARANGOZ, 1) Aa ileri ile uraan ve aatan eitli eya yapan usta. 2) —> Yol marangozu.
    MARJNAL POTANSYEL, —> Potansiyel rezerv.
    MARN, Kil ve kalkerden oluan tortul kaya. Bileiminde % 50 orannda kalker bulunan her kil marn olarak kabul edilir. Kili fazla olana killi marn; kalkeri fazla olana kalkerli marn denir.
    MAR HUNS, Svlarn, sondaj devridaim amurunun vizkozitesini lmeye yarayan ucu muayyen aklkta olan huni.





    MARTOPERFORATR, 1) Basnl hava ile alan ve bir ekicin, delici ucu (lam burgusunu) dvmesi suretiyle lam delii delen makine. ekicin geri gitmesi annda delici u (burgu) saat ynnn tersine belli bir ada dner. 2) Lam makinesi.


    MARTOPERFORATRN DELME HIZI, Martoperforatrn bir dakikada deldii delik boyu (cm/dk). Martoperforatre verilen bask kuvveti arttka martoperforatrn delme hz deiir.
    Delme hznn % 90 gerekletii hallerde bask kuvveti normal kabul edilir. Bu eit genilii fazla, yani p-v erisi yatk olarak uzanan martoperforatr torku yksek olduu iin atlakl ve yumuak kayata da altrlabilir. Bask kuvveti arttka delme hz sratle den martoperforatrler pratikte terih edilmez. —> Bask kuvveti.
    MARTOPKR, 1) Basnl hava ile alan kaz veya ta skme makinesi. 2) Mekanik kazma. 3) Tabanca.
    MASKE, Gaz, toz vb. etkilerden korunmak iin kullanlan yzlk.
    MASTAR, Svac, duvarc, lamc vb. iilerin cetvel gibi kullandklar ensiz, uzun ve dz tahta veya madeni ubuk. —> Yol mastar. Matkap mastar.
    MAT, Bakr, kurun ve nikel gibi belirli slfitli cevherlerin izabesinde saf metalle tektik bir karm halinde (slfitlerle birlikte) elde edilen birinci kademe izabe grm slfrl metal bileikleri. Bakr mat’nn iinde Cu, % 45 civarndadr.



    MATS, ki halat, ek yeri kalnlamayacak biimde birbirine ekleme ii. Bu ekleme, halat toronlarnn birbirine rlmesiyle yaplr.




    MATKAP, Yekpare delici ubuk veya deitirilebilen delici u.
    MATKAP UBUU, 1) zel olarak sert elikten yaplm keski ulu, iik bal delik delme ubuu. 2) Burgu.





    MATKAP MASTARI, Matkap ular veya jakbitlerin anmas durumunda; lsne uygun bilenmesini kontrol iin kullanlan zel mastar.



    MATRKS METAL, Elmas kronda kesici duda tekil eden ve elmas tanelerinin iine gmld zel metal alam.
    MAZAMORT, Mermer iindeki demir oksitli, killi, istli ve mermerin kymetini azaltan rk oluumlar.
    MAZOT, —> Dizel yakt.
    MEKANK BESLEMEL IZGARALI YAKICILAR, Hareket eden zgarann zerine, kmrn, stten veya apraz olarak beslenebil-dii; bylece elle beslemenin getirdii mahzurlarn giderildii bir yakc tr. Bunlara stokerli yakclar da denir. Mekanik beslemeli kazanlarda hava verilmesi alttan yaplr ve kmr, zgarann altndan gelen hava ile apraz akm prensibine gre temas eder. Uucu maddelerin yanma verimini arttrmak iin yatan st blgelerine ikincil hava beslemesi yaplr.—> ekil, Kmr yakma sistemleri.









    MEKANK DOLGU MAKNES, Dolgu malzemesinin basnl hava, hzl dnen bant veya paletler yardmyla frlatarak (tayarak) boluklarn doldurulmasn salayan makine.


    MEKANK HAVALANDIRMA, —> Havalandrma, Tabii havalandrma.
    MEKANK KLASFKATR, Yalak veya tekne eklinde bir klasifikasyon boluunda mekanik olarak hareket ettirilen bir aksamla tasnif ilemini salayan dzen.
    MEKANK VANTLASYON, —> Havalandrma.
    MEKANZASYON, 1) Maden ocaklarnda kmrn veya cevherin makina gc ile kazlp yklenmesi ilemi. Cevherin veya kmrn tamamnn kazlp yklenmesinin (tahkimatn mekanik veya manuel (el) ile yaplmas hari) makine yardm ile yaplmas gerekleiyorsa, “ Tam mekanizasyon” eer bu ilem ksmen makine ile yaplyorsa “ Yar mekanizasyon” dan bahsedilir. Mekanize kmr kazs, a) rendeleme, b) kesme ve c) yonga kaldrma suretiyle yaplr.
    2) Deien ekonomik ve sosyal artlar ile madenciliin kendine zg (grizu, gk, heyeln) problemleri dolaysyla gelitirilen robotik kontrol sistemleri. Bu sistem mekanik maden makinelerinin operatrsz, kendi kendine ve akll bir ekilde ilemelerini amalar. Robotik sistemin temelini; tekrarlanan hareketlerin saysal ifadesi ve alglayclar tarafndan elde edilen verilerin mikro ilemcilerde deerlendirilerek, hareketlendirici mekanizmalarn uyarlmas, oluturur. Robotun yeterlilii, gelitirilen algoritma (10 tabanl matematik simgeleme) kadar, alglayc ve hareketlen-diricilerin de gelimiliine ve uygunluuna baldr. Bir insann kulland makinenin verimi en ok yzde seksen olabilirken, bir robot makinenin verimi % 95-99’a kadar kabilir. nsanlarn almas zor ortamlarda, yani emniyet ve salk nizamnamelerine uyulamamas durumunun olumasnda robot-makinelerin kullanlmas kanlmaz bir durum yaratacaktr. Bunlara ek olarak canl yaamn imknsz klan artlar ve ortamlarda srdrlecek madencilik faaliyetleri iin robot kullanm bir zorunluluktur. Uzun ayak ekipmannda robotik kontrol, kmrn sistem tarafndan tannmas (kmr-kaya kesit belirlemesi), otomatik kesici ilerletimi ve sistemin ekran’dan izlenmesi suretiyle mekanizasyonu salayabilecektir. almalar, kmr kalnln ve snrn, doal gama n fon alglaycsnn yapabildiini gstermitir. Srekli kazc robot, insansz dekapaj kamyonlar, bilgisayar destekli tahkimat niteleri, bilgisayar destekli delme ilemi, tavan saplama makinasnda bilgisayar kontroll uygulamalar bu tr mekanizasyon kapsam iindedir.
    MEKANZE AYAK, Madenin kazlmas, tanmas, tahkimatn yerletirilmesi, kaydrl-mas, vb. ilemlerin derece derece makineler yardmyla yaplmasnn gerekletirildii ayak. Makinelemenin derecesine gre ayaklar; tam mekanize, yar mekanize, mekanize olmam eklinde snflandrlrlar. —> ekil.


    MEKKL KESC, Ayak iinde kesici ularn ileri geri hareket ettirmek suretiyle kesme yapan bir tr (kaz arac) kmr rendesi.
    MEKUF MADEN SAHASI, Eski devirlerde alm o zamanki artlara gre snrlar tarif edilmi, sonradan almam, arama ve iletme hakk dm maden sahas.
    MELAFR,—> Bazalt.
    MEMBA, 1) Bir eyin ilk k yeri. 2) Kaynak. 3) Pnar.
    MENEMET, Aa tahkimat tamirinde alan ii.
    MENEVLEME, Su verilmi eliin krlganln gidermek ve tokluunu artrmak iin daha dk bir scaklkta belirli bir sre bekletilme ilemi. —> Isl ilem.
    MENGENE, 1) Sktrc gere. 2) Pres, cendere. 3) Ray bkme makinesi.
    MENE ADI, —> Patent.
    MERCALL LE, Belirli bir blgede meydana gelen depremin iddetini birden onikinci dereceye kadar sralayan deprem l skalas. Bu lee gre birinci derecede deprem genellikle pekaz kimse tarafndan hissedilir ve zararszdr. 12. derecedeki deprem ise, her tarafta zarara yolaan, eyalar havaya frlatan, bir deprem olarak nitelenir. —> Magnitd, Richter lei, Deprem.
    MERDANE, i dolu uzun silindir.
    MERDANEL KIRICI, Genellikle iki adet ters istikamette dnen yzeyleri dz veya dili olabilen eksenleri yatay, silindir eklindeki merdanelerden oluan krc.
    MERDYEN, Ekvatoru dik olarak kestii ve iki kutup noktasndan geerek dnyay evreledii varsaylan emberin her biri.
    MERDYEN DZLEM, Dnyann iki kutbu arasndaki doru ile o yerin ekl (akl) dorultusunun belirttii dzlem.
    MERDYEN GSTERC, Maden ocaklarn-da, denizaltlarda ve gemilerde gerek kuzeyi gstermek zere imal edilmi topografik lme aleti.







    MERMER, 1) Kristalize kalker veya dolomotik kalkerlerin basn ve scaklk etkisi ile ikinci bir bakalama (metamorfizm) urayarak tekrar kristallemelerinden meydana gelen kaya.
    Mermerlerin renkleri genellikle beyazdr. Yabanc maddelerin ve maden oksitlerinin etkisi ile mermerler eitli renklerde bulunabilirler. Sar ve krmz mermerlerin renkleri, iinde bulunan hematit ve limonitten; gri, mavi ve siyah mermerlerin renkleri, iinde bulunan kmr veya bitm gibi maddelerden; damarl olan mermerlerin ekilleri ve renkleri, normal teekkl etmi mermerlerin tektonik hareketlerle paralanmasndan sonra atlaklarnn kalsiyum karbonatla ve renkli imento ile dolmu olmasndan (bre mermeri) ileri gelir. 2) Ticarette genel olarak blok eklinde istihsalleri mmkn olan, levhalar halinde kesilebilen, cila kabul eden kristalize kalkerlere, mamatik orijinli talara, traverten ve onikslere de mermer denilmektedir.
    MERMER CNSLER, Trkiyede bulunan mermerler 1) di mermerler; 2) Oniksler (akik ve albatr cinsi), 3) Pamuk talar,4) Diyabazlar olarak tanmlanr.
    1) di mermerler; az kristalli ve k geirmeyen oluuklardr: Marmara adas (beyaz - gri); Gebze (elma iei); Afyon (eker, sar, kaplan postu); Bilecik (pembe); Ankara(bej veya damarl); Hereke (hereke pudingi); Krehir (zeytin yapra, sedef); Ktahya (antep fst rengi); Gebze(maun); Kayseri(siyah); zmit(Bahecik beyaz) gibi.
    2) Oniksler; ok kristalli, damarl ve k geiren oluumlardr; Bolu-Seben (beyaz, yeil tonlu) St (yeil, sar, altta (Bilecik) ; Eskiehir Yunus Emre (kahverengi); Turhal (yeil, sar); Tokat (yeil); Nevehir Salanda(yeil).
    3) Pamuktalar; kalsiyum bikarbonatl sularn brakt, yaplar delikli keltiler: Afyon (sar), Denizli (sar), Ktahya (ak kahverengi), Malky(beyaz), Pamukkale (beyaz)
    4) Diyabazlar; iyi kenetlenmi kristalli ok sert talar: Gemlik (yeil) —> Mermer.
    MERRIL-CROWE YNTEM,—> Siyanr lii ile altn retimi.
    MESLEK HASTALII, 1) alann ii dolaysyla i gcne zamanla zarar veren bir olay. 2) alann altrld iin niteliine gre tekrarlanan bir sebeple veya iin yrtm artlar yznden urad geici veya srekli hastalk, sakatlk veya ruhi arza halleri.
    MESLEK REHABLTASYON, Hastalanan yahut sakatlanan kimsenin saptanan alma alannda (yetitirilmesi) ie altrlmas.
    ME, Bir elein akln veya telleri arasndaki bo alan ifade eden l. Me’in deeri genellikle beher in2 zerindeki delik says ile verilir. Me, deliin boyutu ve tel kalnl arasnda direk bir ilikiyi ifade etmez.
    METAL, Hidrojen hari pozitif elektrikle yklenebilen dier bir ifade ile asitlerin etkisi altnda hidrojen aa karan btn elementler. ok yksek elektrik ve s iletkenliine sahip, kendine zg parlakl olan (metalik parlaklk), oksit, hidroksit, slfr haline dnebilen, aralarnda alamlar oluturan, (+) iaretli olarak iyonlaan, gaz halinde tek atomlu olan, kat durumda iken plastik zellik gsteren dvme, presleme, tel ekme, haddeleme h***as olan temel madde (element). Metaller ar, hafif, asal, asal olmayan, alak scaklkta, yksek scaklkta, ok yksek scaklkta eriyen eklinde de tasnif edilirler. Dier taraftan metaller; a) Fe, Cu, Au, Ag, P, Fe, Fe), b) Yzey atomlu (Merkez atomlu (Cr, Mo, W, Ni). c) Hekzagonal atomlu (Cd, Zn) olmak zere trl kristal strktrne (yapsna) sahiptirler.
    METAL CLA, M***etme zellii byk, effaf olmayan ve metalik bir grnm veren cila. Bu cila en dayankl cila olup, metallerin dz yzeylerinde grlr. —> Minerallerin parlakl.
    METAL KURTARMA RANDIMANI, Cevher zenginletirme sonunda elde edilen bir rndeki metal arlnn o rnn elde edilmesi iin zenginletirme tesisine verilen cevherdeki metal arlna orannn % olarak ifadesi. —> Randman.
    METALK ALAN, 1) elik tel halat ile ilgili bir terim olup, halat oluturan elik tellerin anma aplarna gre hesaplanan ve (mm2) birimi ile ifade edilen kesit alanlarnn toplam. 2) Halat elik kesiti.
    METALK OLMAYAN MNERALLER, Hi bir metal ihtiva etmeyen veya ihtiva ettii metaller iin kullanlmayan, izolasyon, dolgu, szme ve ergitme ilerinde, seramik ve kimya sanayiinde kullanlan byk bir mineral grubu. Kymetli talar ve kaya tekil eden mineraller ayr bir grupta snflandrlr. Hatta birka metalik mineral bile metalik olmayan mineraller grubuna dahil edilebilir. nk bu mineraller, ilerindeki elemanlarn cevherleri deildir.
    METALORAF, Metal ve alamlarn mikro yap zellikleri ve kristal yaplarn optik mikroskop, x- nlar, transmisyon elektron mikroskobu, tarama elektron mikroskobu gibi aletler yardmyla inceleyen bilim dal.
    METALOJENETK PROVANS, Genellikle ayn cinsten allmam derecede ok sayda mineral zuhurunun ayn corafi veya jeolojik blgede bulunmas durumu.
    METAL SEMBOLLER, Metallerin pa-zarlanmas srasnda kullanlan iaretler. Bunlardan nemli olanlar ekilde gsterilmi olup, kullanlmalar 13. yzyla kadar geri gider. —> ekil.
    METALURJ, 1) Mekanik karmlardan ve kimyasal bileiklerden teekkl etmi cevherden veya cevher konsantresinden, kullanma uygun metali elde etme; metallerin fiziki kaliteleri ve strktrnn tesbiti ve tetkiki; alamlarnn yaplmas ilmi ve teknii. Metalurjinin izabe, amalgamasyon, elektrolitik rafinasyon (artma) gibi deiik uslleri; istihsal-ve fiziki metalurji blmleri vardr. Metalurjide esas reaksiyonlar dissosyasyon , oksidasyon ve redksiyondan ibarettir. 2) Cevherden metlleri elde eden ve bunlarn ileme tekniini belirleyen endstri kolu. 3) Dier bir ifade ile Metalurji; a- retim metalurjisi (kurutma, kavurma, izabe, tevsim “ izme, resmini yapma” tephir “ buharlatrma “ vb) b- Fiziki metalurji (metallerin strktr, yaps sertlii, younluu, elektrik iletkenlii atom arl vb. zelliklerinin incelenmesi) diye iki ana gruba ayrlabilir.
    METALURJK KOK, Kmrn damtlmas sonucu ana rn olarak iri paral kesif ve basnca mukavim bir ekilde elde edilen ve yksek frnda demirin izabesinde kullanlan kok. Gazhanelerde gaz retiminde yan rn olarak elde edilen kok ise, ufak paral ve mukavemeti azdr.
    METALURJK KROM, Metallerin mukave-metinin artrlmasn, korozyon ve oksidasyonun nlenmesini salamak amacyla krom/demir oran (rasyo) 3/1 olan kromit. Metalurjik kromda Cr miktarnn, cevherde veya konsantrede yksek olmas arzu edilirse de (% 48 Cr2O3); dk Cr muhteval olanlar da kullanlabilir. Dnyada retilen krom cevherinin % 64 kadar metalurjide kullanlr. —> Kromit.
    METAMORFK KAYALAR, —> Petroloji.
    METAMORFT, 1) Metamorf kaya. 2) —> Metamorfoz etkisinde kalarak oluan kaya. Hangi kayacn deimesi ile olutuunu saptamak nemli olmakla birlikte, bir sonuca ulalmas genellikle olanakszdr.
    METAMORFZMA, —> Metamorfoz.
    METAMORF MADEN YATAKLARI, Magma ile ilgili veya sedimanter (tortul) maden yataklarnn; scaklk, basn deiimi, mekanik ve kimyasal etkiler sonucu, bnyesinin deimesi ile meydana gelen maden yata.
    METAMORFOZ (BAKALAIM), Kayala-rn ve minerallerin basn, s ve zaman faktrlerinin etkisi ile, ksmen kat durumunu muhafaza ederek, yap ve dokularnn deiimi. Metamorfoza uram kayaca metamorf kaya veya metamorfit; metamorfoz olayna da bakalam (metamorfizma), bir mama ktlesinin katlam ksmna, gaz halinde bulunan dier ksmnn kimyasal etkisi ile meydana gelen bakalama otometamorfoz; st tabakalarn alttaki tabakalara basnc ve scakln etkisi ile meydana gelen bakalama da allometamorfoz denir. Allometamorfoz da basn-, termo-, piro-, kontak-, hidrotermal-, en-jeksiyon-, dinamo-, blgesel (rejyonal)-, ultra-metamorfoz ekillerinde olur.
    METAN, 1) 1 m3’ 0,71115 kg, izafi younluu 0,55, renksiz, kokusuz, havadan hafif, mavi bir alev ile yanan, redkleyici ortamda oluan, arazi boluklarndan veya porz kayalardan intiar eden ve kimyasal forml CH4 olan gaz. 2) Bataklk gaz. —> Grizu.
    METAN DETEKTR, 1) Metan gaznn varln ve hava ile karm orann saptamak iin imal edilen l ve tesbit cihaz. Metan detektrler metann yaklmasna (rezistansl) veya krmasna (optik) dayal olarak kullanlaca yere gre de sesle (akustik) ve kla (optik) ikaz edecek ekilde imal edilir. 2) Metanometre. —> Gaz dedektr sistemleri.
    METAN DRENAJI, 1) Metan gaznn, ocak havasna kartrlmadan emniyetli bir ekilde yeraltnda veya yerstnde belirli bir yere zel borularla iletilerek zararsz hale getirilmesi veya uygun artlarda ekonomik bakmdan deerlendi-rilmesi. 2) Metan kaptaj. —> Gaz drenaj.
    METAN KAPTAJI, —> Gaz drenaj.
    METANOMETRE, —> Metan detektr.
    METAZOMATK, —> Metazomatoz,.
    METAZOMATOZ, Yksek scaklkta minerallerin kayalara kimyasal nfuzu, yani mineraller ile yan kayalar arasnda madde alverii sonunda kayalarn deimesi olay. Bu olay sonucu teekkl eden maden yataklarna da “metazomatik” maden yataklar denir.
    METHAL, Bir yapnn veya bir maden ocann giri yeri (az).
    METRK NCE VDA, nce makine tesviyecilii ve optik iler iin kullanlan ince adml vida. Mesela M 94x4 eklinde, M metrik ince vida olduunu, 94 vida apn (mm) ve 4 de vida admn (hatve) ifade eder.
    METRK VDA, Di kesiti ekenar gen olan ve boyutlar mm ile ifade edilen uluslararas bir vida sistemi. Vida ap 1; 1,2; 1;7 ila 40 mm eklinde belirlenerek isimlendirilir.
    METSPAR, —> Fluorit .
    MEYL, Yatm, eim.
    MEYL AISI, —> Yatm as.
    MICIR, Tane boyutlar 2-2,5 mm arasnda deien yap ve yol inaatnda kullanlan kaya paralar.
    MDZ, Mermer iletmeciliinde kullanlan, iki az keskin ve dili eki.
    MDZL, Mermer iletmeciliinde talarn imalttaki yerinde grnen yzlerinin midizle ilenmi hali.
    MHENK TAI, 1) Genellikle iine kmr tozu girmi kara renkli jasp. 2) Denek ta. Kuyumcular, sar renkli madenleri mihenk tana srtp, bunlarn braktklar toza asit etki ettirerek o madenlerin altn olup olmadklarn tesbit, altnn ise ayarn tayin ederler. —> Jasp.
    MKA , ok kolay dilimlenen yapraks bir silikat grubuna verilen ad. En yaygn olan mineralleri muskovit (Beyazmika) ve biyotit (Karamika)’dr.
    Mika kristalli kayalarn ounda bulunur ve granitin temel mineralinden birini tekil eder. Ayrca granitlerin paralanmasndan meydana gelen kumtalar, kumlar ve mikasitler iinde de bulunur. En nemli zellii yaltkan olmasdr. Mika (500C)in stnde bile scaklktan etkilenmez yani yapsn deitirmez.
    A.B.D’de mika, levhalarn bykl ve kalnlna gre ; blok mika, (Kalnl 0,007 veya 0,1778 mm’den daha az olmayan) ince mika, film-mika (Kalnl 0,0012-0,004’ine veya 0,03048-0,1016mm arasnda) ve splittingsmika gibi ayrmlar yaplmakla beraber “levha mika” ve “toz mika” olarak iki deiik rn tipi daha yaygndr. Levha mika pahal ve bulunuu enderdir, toz mika ise “hurda mika” veya “scrap” ad altnda daha bol ve ucuzdur. Mikann kullanm; yaltkanl, saydaml ve ince levhalara ayrlabilmesi gibi niteliklerine bal olarak elektronik sanayiinde, plastik-boya ve kat sanayiilerinde, yap malzemeleri retiminde, sondajclkta, lastik ve duvar kad imalinde grlr —> Muskovit.
    MKROMETREL NVO, nce nivelman ilerinde kullanlan yksek duyarl nivo. Objektif nne paralel bir cam konulmutur. Mikrometre vidasna bal olarak ne doru belli bir aya kadar eilir. Camn bir blmlk dndrlmesine eit ksm 100 okuma blmne ayrlmtr. —> ekil.


    MKROLTK TEKSTR, 1) Kristalleri gayet ufak ve ince veya genellikle ayn dorultuda uzayan uzunca ineler halinde olan kayalarn dokusu. Mikrolit dokusuna en ok trakitlerde rastlandndan buna bazan trakit dokusu da denir. 2) Mikrolitik doku.




    MKRONZE KKRT, Islanabilme ve suspansiyon halinde kalma zellikleri olan toz kkrdn, daha ince tlerek tane byklklerinin 1-6 mikrona indirgenmesi suretiyle elde edilen (iinde % 80-90 kadar kkrt bulunan) bir zirai kkrt cinsi. —> Pskrtme kkrt.
    MKRO SERTLK, Kmrlerin kmrleme derecelerini belirlemek iin bir iz brakcnn belirli bir yk altnda kmr zerinde meydana getirdii, izin alanndan yararlanlarak hesaplanan l.
    MKRO ZAMAN ALTER, Gecikmeli kapsl kullanlmadan ateleme devrelerinde gecikmeyi salamak iin normal kapsllerle tekil edilen ateleme devresi ile ateleme makinesi devresi arasna balanan zel imal edilmi alter. Bunlar uzun zamanl ateleme makineleri (manyeto) ile kullanlr.



    MKSER, Kartrma cihaz.
    MKS-MAKTA ALIMASI, Dekapaj panosunda pepee teekkl ettirilen kademelerin tmnde birden allarak panodaki kmre ulama ve kmrn tamamn bu ekilde ama ekli.
    MKST, Kmr zenginletirmede artk veya kmr olarak ayrlamayan dk deerli (—> Ara rn) kmr. Mikstte kmr ve ist birbirine yapk durumda olup, selektif krmaya tabi tutularak yeniden temizleme devresine verilebilir. Bunlar bareli kmr veya kesme kmr diye de isimlendirilir.
    MKYAS, 1) Bir harita ya da resimde grlen uzunluklarla bunlarn gsterdii gerek uzunluklar arasndaki oran. 2) lek, l.
    ML, 1) ngiltere ve A.B.D’de kullanlan, 1.609,3 m’ye tekabl eden bir uzunluk ls. ngiliz deniz mili 1.855m’dir. 2) Daire kesitli ve boyu apna nazaran daha uzun olan makine eleman. Miller, genel olarak evresel kuvvetler yani momentler tar ve burulmaya alr. Tadklar ykler nedeniyle eilmeye de alabilir, dik veya yatay yerletirilebilir, eksenel veya radyal yataklar zerinde dner. Mil, dnmez olarak yerletirilirse dingil (veya aks) ismini alr. Vagonlarda, arabalarda dingilin etrafnda tekerlekler dner. Dingiller yalnz eilmeye alr.
    Milin yatak iinde kalan parasna muylu denir. Arln az olmas gereken yerlerde millerin ii delinerek boaltlr. erisine apnn yarsna eit apta delik alarak boaltlm mil % 25 hafifler ve mukavemet bakmndan ancak % 6 zayflar. —> Lehm. 3) Mermer iletmeciliinde kullanlan, y*** veya sivri ulu 2-3m boyunda elik, delme aleti.
    MLSANYEL KAPSL, 1) Kademeler arasnda gecikme sresi ok ksa (25-39 milisaniye) olan ateleyici. Bu kapsln yaps —> Saniyeli kapsl gibidir. —> Kapsl. 2) Ksa gecikmeli kapsl.
    MLONT (MYLONT), stikametli basncn ani olarak gelmesi ve snn az olmas nedeniyle kayalardaki kristallerin krlp ufalanmas sonucu meydana gelen yeni kaya.
    MMAR GNYE, Dz veya hafif meyilli arazide dik izmek iin aralarnda 45’lik bir a bulunan iki ayna, ikizkenar gen eklinde olup, hipotens yz ayna eklinde hazrlanm bir veya iki prizma; veya be kenarl tek veya ift prizma eklinde dzenlenmi elde tutulabilen ve sapnda akl asma yeri bulunan basit yapl l aleti. Bu aletlerde gzleme hatas 3 dakika (a) civarnda olabilir.




    MNE, 1) Madeni eya zerine vurulan renkli cam tabakas.—> Mine ii. 2) Di’in ta ksmn kaplayan ok sert doku 3) Zoolojide, kavklarnn i yzn kaplayan saydam madde. 4) Baz saatlarn kadranna yaplan zel bezeme.
    MNE , Emaye ii. Metal yzeyler zerine, yksek s uygulanarak cam benzeri bir sr katmannn (mine) kaynatrld bezeme teknii. Parlak renkli, cill, sert ve dayankl bir yzey .
    Mine, toz cam ve maden oksidi karmndan yaplr. Cam tozuna istenen metal oksidi kartrldktan sonra bu karm bir potada eritilir. Sonra bu eriyik 10-12 cm boyutlarnda paralar halinde dklr. Bu paralar souduktan sonra dvlerek yeniden toz haline getirilir Bezenmek zere hazrlanan metal yzeye bu mine tozundan srlr ve zerine mine srlm para frnlanr. Mine ii iin en uygun alam ve metaller pirin, tun, saf bakr, gm ve altndr.
    MNERAL, Muayyen bir kimyasal formlle ifade edilebilen, kendine mahsus fiziki zellikler gsteren, yerkabuunun tabii unsurlarndan biri olan ve organik meneli olmayan madde. Mineraller genellikle kristal yapsnda yani kendisini tekil eden atomlar ve iyonlar, mineraloji ilminin kanunlarna uygun belirli kafes yaps nizamnda dizilmilerdir.
    MNERL CLASI, 1) Minerlin yzey zellii, krlma indisi, k emme durumuna bal grnmnn metal cila, ya cila, sedef cila ve ipek cila eklinde ifadesi. 2) Minerlin parlakl.
    MNERALLERN ZGSi, Srlanmam bir porselen plakas veya krlm bir porselen parasnn yannda aa kan srsz ksmn renkli bir mineral paras ile izmek suretiyle ortaya kan ve mineralin tozundan oluan renkli izgi.
    Byle bir izgi renkli minerallerin tayini iin byk nem tar. Minerallerin izgileri ounlukla mineral renklerine gre daha ak renkte (rnek krmz renkli realgarn izgisi portakal renkli, yeil renkli malahitin izgisi daha ak renkte) olur. Baz minerallerde izgi rengi byle olmayp mineral renginden bsbtn bakadr. (rnek: sar renkli piritin ve kl renkli galenitin izgileri siyahtr.) Birbirine benzeyen iki mineral izgileriyle de (rnek: siyah renkli olan magnetit izgisinin siyah renkli olmasyla, magnetit gibi siyah renkte fakat kahverengi izgisi olan kromit) birbirlerinden ayrlabilir.
    Baz minerallerin renk ve izgi renkleri yledir:
    Mineral Rengi izgi
    Rengi
    Galenit Kl rengi (gri) Siyah
    Magnetit Siyah Siyah
    Kromit Siyah Kahverengi
    Pirit Sar Siyah
    Kalkopirit Sar Yeilimsi siyah
    Hematit
    (Speklarit) Siyahms Krmz
    inko blend Kahverengi Sarms
    Realgar Krmz Portakal rengi
    Orpiment Sar Sar
    —> Mineral renkleri, Minerallerin parlakl.
    MNERALLERN CLASI,—> Minerallerin parlakl.
    MNERALLERN DLNM, Minerallerin bileimlerinde bulunan molekllerin meydana getirdikleri yapya gre kristal yzeyleri boyunca veya kristal yzeylerine paralel olarak yarlma zellikleri.
    MNERALLERN ELEKTRKSEL ZEL-LKLER, Minerallerin elektrik geirme veya geirmeme durumu. Elektriksel zellikleri bakmndan mineraller “ elektrik geiren “ ve “ elektrik geirmeyen “ olarak balca iki gruba ayrlr. Minerallerin ou elektrii geirmez, metaller ise elektrii iyi geirir. Slfidler az geirir. Baz mineraller srtnme ile elektriklendirilebilir; (kehribar ve kkrt, negatif; kuars, cam vb. mineraller pozitif) elektrikli olur. Baz kristaller s derecesinin deitirilmesi ile elektriklenirler ve belli bir ynde, elektrik ekseninin iki ucunda pozitif ve negatif olmak zere zt elektrikle yklenir. Elektrik ekseni kristalin polar eksenine uyar; kristalin byle elektrik zelliklerine “piro elektrik “ zellii denir. Elektriklenen kristal s derecesinin sabit duruma gelmesi ile elektriini kaybeder. Turmalin kristali bu piroelektrik olayna en gzel rnektir. Bu mineral stlarak zerine kkrt ve mennige Pb3O4 tozu serpilirse, negatif elektrikli kkrdn pozitif kutupta ve pozitif elektrikli olan mennigenin de negatif kutupta toplanmas ile turmalin kutuplar tayin edilebilir; elektrik ekseni ise kristal ekseninin ayndr.
    MNERALERN ISI ZELLKLER, Minerallerin s geirme veya geirmeme durumu. Is geirme bakmndan mineraller “ s geiren “ (diaterman) ve “s geirmeyen “ (adiaterman) olarak ikiye ayrlr; ounlukla bunlar optike saydam ve saydam olmayan minerallere uyarlar. Fakat baz saydam mineraller biraz adiaterman (kalsit jips vb.) yahut bsbtn adiaterman (buz) olduu gibi, baz saydam olmayan mineraller de (siyah mika vb.) diaterman dr. Minerallerin s geirmeleri de mineralin cinsine gre eitlidir. Bu zellikleri ile baz mineraller belirlenebilir.
    Bir mineralin ss hamla alevi ile ykseltilerek ergimesi salanabilir. Bunun iin kk ve ince mineral paralar kullanlr. rnekleri ile birlikte, yedi ergime noktas ls yledir.
    1. Stibin : Alkol lambas veya mum
    alevinde ergir 590C
    2. Kalkopirit : Hamlata kolaylkla ergir 900C
    3. Almandit : Hamlata daha g ergir 1180C
    4. Aktinolit : nce paralar hamlata
    kolaylkla ergir 1350C
    5.Ortoklas : nce paralar g ergir 1460C 6. Enstatit : Sadece ince paralar hamlata
    ergitilebilir 1570C
    7. Kuars : Hamlata ergimez
    1570C’dan fazla
    MNERALLERN KIRILMA YZEY, yi dilinim gstermeyen minerallerin darbe tesiri ile mineralin paralanmas sonucu meydana gelen krk yzeylerinin ekli. Minerallerde krlma yzeyi dilinim ynnde veya baka bir ynde krlma eklinde olabilir. Yeni meydana gelmi krklar, mineralin gerek rengini gsterir. Bu olaya krlma ve ortaya kan yzeye de krlma yzeyi denir. Bu krlma yzeylerinin zellikleri minerallere gre farkl olur ve mineralin tannmasnda kullanlr. Krlma yzeyi midye kabuu (konkoidal) ekilli (akmakta antrasit, obsidiyen), dz (opal), y*** (pandermit), y*** olamayan (simitsonit), engelli (gm) ,girintili kntl (kuars), toprams (kaolin, kil) olur. —> Refraksiyon.
    MNERALLERN MIKNATISIYET ZELLKLER, Minerallerin mknats kutuplar tarafndan ekilme veya itilme durumu. Mineraller mknatsyet zellikleri bakmndan ikiye ayrlr; mknatis kutuplar ile ekilen minerallere“ paramagnetli, para mknatsl” (demirli mineraller) ve itilen mineraller ise “ diamagnetli, diamknatsl” (gm, bizmut, kalsit) mineraller denir. Demirli minerallerin mknats ile ekilme zellikleri dolays ile demirli mineraller (rnek augit, hornblend, olivin, magnetit vb.) demirsiz (rnek feldspat, lsit vb.) minerallerden ayrlabilir.
    Bir demir cevheri olan manyetit, tabii bir mknatsdr. Aluminyum, nikel ve kobalt alam da mknatsldr, manyetit ve pirotit paralarn eker. Baz manganez, nikel ve demir-titanyum cevherleri hamlata stldklarnda mknatslanr.
    MNERALLERN OPTK ZELL, nce mineral paralar veya tozlar arasndan geen X nlarnn molekllerinin yapsna gre bir ekil meydana getirmesi. 2) nce mineral kesitlerinin, adi ve polarize kl mikroskop altnda n minerallerin iinden geerken krlmas sonucu ekiller meydana gelmesi. Bu zellikler minerallerin optik zelliini tekil eder ve tannmalarna yardmc olur.
    MNERALLERN PARLAKLII (CLASI) , Mineralin yzey zelliine krlma karinelerine (-belirtilerine, - indislerine), m***etme zelliklerine tab olan ve zellikle, yansyan kta gze arpan grnm. Bu baz literatrde minerallerin cilas olarak da tanmlanr. Cilal grnm, en ok cilal, ok cilal, cilal, az cilal, en az cilal olarak derecelendirilir. Cilal olmayan minerallere “ Donuk Mineral “ denir. Tebeir kaolen gibi mineraller donuk mineral, galenit ve pirit gibi minerallerde “ parltl (parlak) mineraller diye iki gruba ayrlr.
    Minerallerin parlaklklar, parlts veya cilalar bilinen cisimlerin grnmleri ile karlatr-larak belirlenir ve —> a) Metalcila, —> b) Elmascila, —> c) Camcila,—> d) Yacila, —> e) Sedefcila, —> f) pekcila olarak isimlendirilir. Eger minerallerin parlaklklar pek bariz deilse bu kelimelerin bana “ yar” kelimesi getirilir. Dier parlklk terimleri ise topraks, ipek gibi, yal, inci, sakzms gibi kelimeler ile ifade edilir. Minerallerin parlaklklar en ok-, ok-, orta-, az-, enaz parlak derecelere ayrlarak da gsterilebilir.
    MNERALLERN RENKLER, Minerallerin grnnde tesiri olan renk, izgi rengi ve parlaklk (cila) zelliklerinden ilki. Renk bir ok metalik cevherlerin tannmasnda emin olunabilinecek bir ipucudur. Fakat kuars, korendon, kalsit, florit, agat, grenat, turmalin ve dier baz minerallerin iindeki katklar sebebiyle renkleri ok deiik olabilir. Bu yzden renkleri ile mineralleri tanmada ok dikkatli davranmak ve yeni krlm yzeylere bakmak gerekir. Baz metalik cevherlerin yzeyindeki donuklam tabakaya dikkat etmeli, bu husus esas renkten farkl olmakla beraber, yine mineralleri tanmada yararl olabilir.—> Renksiz mineraller, Renkli mineraller, Mineral izgisi, izgi rengi.
    MNERALLERN SERTL, —> Sertlik.
    MNERALZATR, Madenlerin bileimlerine girerek onlar mineral veya cevher haline sokan ve bu madenlerin yeryznn yakn yerlerine kadar kmalarna vasta olan elementler. Mineralizatrlerden oksijen, klor ve fluor gibi elementler doada kat halde bulunmazlar. Madenlerde oksijensiz bileikler tekil eden kkrt, selenyum, tellr, arsenik ve antimuan gibi mineralizatrler birinci grup mineralizatr-leri; molibden, vanadyum, krom, tungsten ve manganez gibi asit haline geebilen madenlerin cevherleri ise ikinci grup mineralizatrleri tekil ederler.
    MNERALZE ZON, Bir veya daha fazla sayda faydal mineral konsantrasyonu gsteren jeolojik formasyon.
    MNERALOJ, —> Jeoloji.
    MRA, Toporafik lmlerde kullanlan, kuru am veya dibudak aacndan imal edilen 3-5 m. uzunluunda aa lata. Bu lata zerinde cm blmleri bulunur ve mira ucundan mesafeleri rakamlarla belirlenir; mira blmlerinin okunmasn kolaylatrmak iin mira blmleri krmz-beyaz ve siyah-beyaz boyanr.



    MSKET, —> Tirfil.
    MSPKEL, —> Arsenik.
    MTSUBSH YNTEM, Bakr izabesi iin gelitirilen; ergitme, cruf temizleme ve konvertisaj olmak zere, birbirlerine yolluklarla balanan ayr frndan oluan, pirometalurjik prensiplere dayanan ve srekli bakr retiminde kullanlan yntem. Bu yntemde mat ve cruf yer ekimi ile frnlar arasnda akar. Mitsubishi ergitme frn dairesel kesitlidir. Cruf temizleme frn, bir sraya dizilmi grafit “ prebaked” elektrodlu ve oval ekilli 1200 KVA’lk bir elektrikli “settling” (dinlendirme-oturma) frndr. Mitsubishi konverterinin ap, ergitme frnndan daha kk olup ergitme frnna benzer. Ergitme veya izabe frnnn ilevi, konsantre ve flakslar (erimeyi kolaylatrc katklar) ve bu arada konvertisaj (tavlama) frnndan geri dnen crufu izabe etmektir. Konsantre ve flaks devaml olarak basnl hava ile birlikte frna gnderilir. zabe (ergitme) frnndan kan mat ve cruf; cruf temizleme frnna gider. Cruf temizleme frnnda mat ve cruf ayrlr ve gerekli olduu zaman pirit ve / veya kok ilavesiyle cruf temizlenir. Buradan kan mat konvertisaj (tavlama) frnna gider, burada mat ilenerek blister bakr haline gelir ve cruf ise konveyrler veya hava tayclar yoluyla ergitme frnna geri dner. Bu yntemde mat tenrnn % 65 Cu, mattan ayrlan crufun bnyesindeki bakrn ise % 0,5-0,6 olduu ilgili literatrde belirtilmektedir. —> ekil, Bakr retimi.


    MOBL RT KAZI KPRS, Byk ak iletmelerde rtkaz tarafndan toprak dkm sahas tarafna bantlarla rt kaz malzemesinin naklinde kullanlan geni aklkl, hareketli rayl veya paletli kpr. —> ekil.


    MODEM, Telefon hatlar zerinden bilgisayar-lar aras veri iletiimi salayabilmek iin gelitirilmi cihaz.
    MODL, Boksit cevherlerinde Al2O3/SiO2 orann ifade eden kavram. Bu orann Beyer metodu ile alminyum elde edilen tesislerde en az 7 olmas istenir. Modln 7’den byk olmas alminyum retimini daha ekonomik yapar.
    MOEBUS METODU, Gmn elektrolitik rafinasyonu ile elde edilmesinde; gm nitrat zeltisinin elektrolit olarak kullanld yntem. Bu yntemde pH srekli olarak 1-2’de tutulur ve bunun iin HNO3 ile aktive edilir. Katotlar paslanmaz eliktir. Hcreler seri baldr ve hcre voltaj 2-3 volttur. Ekstrakte edilen rnler 999’luk kristal gm ve altn anot amurudur. Kristal gm, scak ve demineralize edilmi su ile ykanr, sonra bir potal frnda ergitilip 999’luk kle veya granl ekline evrilir.
    MOHS SERTLK SKALASI, Belirli minerallerin sertliklerini l olarak alan, mineral sertliini pratik saptama usul. Buna gre Talk (1), Jips (1,5-2), Halit (Kayatuzu-2), Kalsit (3), Fluorit (4), Apatit (5), Ortoklas (6), Kuars (7), Topas (8), Korandon (9) ve Elmas (10) deerlerinde sertlii temsil ederler. Bu saylar sertlik iin bir ipucu niteliinde olup, say aralklarndaki sertlik farklar birbirlerine eit deildir. Mesela elmas ile korendon arasndaki sertlik fark korendon ile topas arasndaki sertlik farknn binlerce mislidi.
    MOL BAI, Aa, direk, domuzdam vb. zerine oturtulan, ahap ve elik elemanlardan oluan eklemli bir ba tr. Bu balarla yaplan tahkimata mol tahkimat denir. —> Mafsall tahkimat. —> ekil.



    MOLET, 1) Asansrlerde valman tepesinde bulunan ve zerinde cer halatnn getii (oluklu kasnak) makara. 2) Cer makaras.









    MOLET KORUYUCU, hra kuyularnda kafes veya skipin gereinden fazla ykselmesi halinde molete arpmasn nleyen dzen.
    MOLBDEN, Simgesi Mo olan, krom grubundan, krlgan, gm beyazlnda, tabiatta olduka nadir bulunan metalik element. zgl arl 10, 2 gr/cm3, ergime scakl 2622C’dir. Genellikle MoS2 (Molibdenglanz) ve PbMoO4 (Vulfenit) eklinde zuhur eder. eliin asitletirilmesinde Ni, W yerine veya onlarla birlikte alam unsuru olarak bnyeye girer. Ayrca elektronikte, kimya ve tekstil sanayiinde nemli kullanma yerleri vardr. Ti ile birlikte karbrleri ok sert bir madde olan titaniti meydana getirir.
    MOLBDEN EL, Vanadyum eliinin zelliklerini tayan ve vanadyum elii yerine kullanlan alam.
    MOLOZ, 1) Da yamalarn rten keli kaya ynlar. 2) naat art.
    MOLOZ KAYMASI, imentolanmam gevek kaya dkntlerinin ve topraklarn, ok slanm kil gibi kaygan bir dzlem zerinden aaya doru kaymas veya yuvarlanmas.
    MOLOZ TALAR, Mermer iletmeciliinde ocaktan karlan ve bir iinin kaldrp ileyebilecei ebatta krlan (en ok 100 kg), inaata elverili tabi talar.
    MONEL ALAIMI, Bakr, nikel ve demirden oluan bir bakr alam.
    MONTOR, 1) Maden ocaklarnda bir kundak zerine yerletirilerek altrlan ve yumuak topraklarn kazlmas, srklenmesi ve agregalarndan ayklanmas iin kullanlan basnl su fkrtcs. inde altn bulunan kumlarn ilenmesinde monitor kullanlr. 2) Bir imalatn kalitesini kontrol etmeye yarayan alet. 3) Bilgi ilem makinelerinde, aralarnda hi bir balant bulunmayan birok programn gerekletirilmesini denetlemek imkan veren kontrol program.
    MONOHDRAT YNTEM, Trona cevhe-rinden doal —> Soda kl retim yntemle-rinden biri. Bu yntemde trona cevheri 163-240 C scaklkta dner frnda kalsine edilir ve —> Ar soda kl ile yan rn olarak CO2 ve su elde edilir. Kimyasal olarak: 2 Na2 CO3. Na HCO3. 2H2O —> 3 Na2 CO3+5H2O+CO2. Kalsine edilen malzeme su verilerek zn-drlr. znmeyen ksmlar (empriteler) ktrlerek veya filtre edilerek zeltiden ayrtrlr. Elde edilen zeltinin bir ksm buharlatrlarak sodyum karbonat monohidrat (Na2 CO3 H2O) kristalleri keltilir. Sodyum klorr ve sodyum slfat gibi znen dier empriteler ise zeltide kalr. Kristaller sv santrifj ilemi ile empritelerden ayrlr. Daha sonra sodyum monohidrat kristalleri 150C’de dehidratasyona tabi tutulur, soutulur ve sata hazr hale getirilir. —> Solvay yntemi, Seskikarbonat yntemi.
    MONOKLNAL KIVRIM, —> Kvrm, Fleksr.
    MONOLTK REFRAKTER MALZEME, Deiik refrakter agregalarn (ate tulas, amot, kalsine boksit, eritilmi almina, sinter magnezit, krom-magnezit vb.) uygun tane boyutuna krlp, uygun balayclarla kartrlmas sonucu elde edilen rn.
    MONORAY, alma zamannn korunmas ve ergonomik sebeplerden dolay, alanlarn yeraltnda mekanik uslle naklinde kullanlan, ayrca malzeme nakli yaplabilen ve galerilerde muayyen bir ykseklie monte edilmi raylara aslan dzenlerin hareketi ile salanan nakliye sistemi.



    MONTAJ, 1) Bir tesisi veya bir makineyi iler hale getirmek iin bu tesisi veya makineyi tekil eden nitelerin veya paralarn uygun ekilde bir araya getirilmesi ilemi. 2) Sondaj makinesinin lokasyona yerletirilip delmeye balayabilecek hale getirilmesi ilemi. 3) Kurma.
    MONTE ETMEK, Bir makinenin paralarn yerli yerine takmak.
    MONTMORLLONT, —> Bentonit.
    MONTR, 1) Montaj yapan kimse, kurgucu. 2) Montajc.
    MORMAS ZIMPARA , —> Zmpara.
    MOR NECEF, —> Kuars.
    MOREN, 1) Buzullarla tanarak buzulun erimesi sonucu bir yerde kelmi akllar. 2) Buzulta. Buzul iinde bulunduklar yer ve seviyelere gre dip-, kenar-, yzey morenleri vb. ekilde de isimlendirilirler. zerlerinde, buzul hareketinden oluan izikler bulunur. Buzullarla tanm tek bloklara “Avare blok” denir.
    MORSET, Genellikle elmasl sondajlarda g kaynandan gelen dnme hareketini tije ileten ayn zamanda matkap zerine bask uygulayan dzen.
    MOSTRA, 1) Yeryznde bir madenin aa km ve plak gz ile grlen ksm, yani maden yatann yzeyi ile yeryznn ara kesiti. 2) Aflrman.
    MOTORCU, Ocakta lokomotif srcs.
    MOTORN, —> Dizel yakt.
    MSA-METAN DETEKTR, Amerikan Mine Safety Appliance Company Pittsburgh firmas tarafndan gelitirilen, iinde stlabilen bir telin zerinden geirilen havann iindeki metann yanmas sonucu tel diren artnn llmesine dayanarak havadaki metan orann tesbite yarayan aygt.
    MUADL OCAK AIKLII, 1) Bir ocan hava akmna kar gsterdii dirence muadil (denk, edeer) olan kesit (s). 2) Orifis ekivalan. Bu kesit m2 olarak ifade edilir. Bu alann geen hava miktar (Q m2 /sn) ve hava basnc (depresyonun) (h mm su stunu) ile ilgisi;
    Q
    S= 0,38 ———
    šh
    forml ile ifade edilir. Bu formlden
    Q2
    h=0,145 ——— bulunur.
    S2
    Seri galerilerde h = h1+h2+h3+...+hn olduundan,
    1 1 1 1
    h = 0,145Q2 (––– + ––– + ––– +...+–––)
    S21 S22 S23 S2n
    forml ile ifade edilir. —> Seri galerilerde muadil ocak akln hesaplamak iin gelitirilen aadaki grafik, Seri havalandrma.
    MUCARTA, Mermer iletmeciliinde kullan-lan, iki az y*** ve dili eki.
    MUCARTALI, Mermer letmeciliinde talarn imalttaki yerinde grnen yzlerinin mucarta ile ilenmi hali.
    MUHAFAZA BORUSU, 1) Elmasl sondajlar-da kuyunun yklmasn nlemek, derin petrol ve su sondajlarnda su veya petrol kuyusunun uzun sre ak kalmasn salamak, petrol ve su retimini emniyetle gerekletirmek iin sondaj kuyularna yerletirilen standart elik borular. 2) Keysing.
    MUHTEMEL REZERV, ki boyutu ile belirlenmi olan ve devamll konusunda grnr rezerve nazaran daha byk risk tayan maden ktlesini belirleyen bir kavram olup, prospeksiyon almalar, jeolojik ve jeofizik etdleri tamamlanan, madenin muhtemel bulunduunu gsteren jeolojik etkenler bilinmekle birlikte kuyu, yarma, galeri gibi madencilik faaliyetlerinin veya sondajlarn ok geni aralklarla yaplm olmas nedeniyle snrlar ve devamll grnr rezervde olduu kadar, kesinlikle tarif edilemeyen ve dolaysiyle iletme hesaplarna ve planlama almalarna esas tekil edilebilecek belirlilie erimesi iin ilave arama almalarn gerektiren rezerv snf.
    Pratikte muhtemel rezervin hata snr genellikle 20-40 olarak kabul edilir.





    MUR***A, 1) Kymetli talarla ssl; mur***a ta, mur***a kl gibi. 2) Yar kymetli tatan yaplm tesbih.
    MUR, 1) Mermer ocaklarnda kullanlan, genellikle akis ivilerinin yuvalarn amak iin kullanlan, 30 cm boyunda, 2 cm apnda ucu sivri elik ivi. 2) Mermer iletmeciliinde 1-2 cm apnda 20-30 cm boyunda sivri ulu elik ta ileme aleti.
    MURLAMA, Mermer iletmeciliinde talarn murla ilenmesi.
    MURLU, Mermer letmeciliinde talarn imalttaki yerinde grnen yzlerinin murla ilenmesi hali.
    MURPHY YASASI, Bir ii yapabilecek durumda olanlar onu yaparlar, yapamayanlar onu retirler, retemeyecek dahi olanlar ise o iin yaplmasn emrederler.
    MURG, 1) inden 1 gr/m2 basn altnda 1m3/sn hava geen galeri, kuyu, hava borusu, vb. tesis parasnn gsterdii diren. 2) 1 kg/m2 depresyon l biriminin binde biri.
    MUTLAK AIRLIK GC (MAG), Patlay-c emlsiyonlarn bir parametresi olup, patlaycnn her bir birim arl iindeki mevcut termokimyasal enerjinin mutlak miktardr. Bu deer kal/g olarak llr.









    MUTLAK HACM GC (MHG), Patlayc emlsiyonlarn glerini deerlendirebilmek iin gerekli parametrelerden biri olup; her bir birim hacmindeki mevcut termokimyasal s enerjisinin mutlak miktar. Bu deer, patlaycnn enerji randmann en temsili gstergesidir; nk onun younluuna baldr ve kal/cm3 olarak ifade edilir.
    MUVAKKAT TAHKMAT, 1) Galeri ve kuyu almas srasnda daimi tahkimat yapmaya imkan salamak zere yerletirilen geici tahkimat ekli. 2) retim yerinde alanlarn i gvenliini salamak iin eytan ba ad verilen tek atal ve ksa sarma kullanlarak yaplan tahkimat. 3) Alna dik sarma ile alan ayaklarda ikinci atal yeri alncaya kadar sarmann tutulmasn salamak zere vurulan atal. —> ekil.
    MUVAZ, Kuyu iinde, klavuzun tesbit edildii yatay kiri.
    MUVAZ KASASI, Kuyu iinde gidaj raylarn (kaytlarn) sabit balamak iin kuyu iine yerletirilen kirileri, kuyu cidarna yerletirmek iin braklan boluklar. Muaz kasas (boluu) braklmayan kuyularda kuyu cidarna saplama ile —> Konsol yerletirilerek ayn i grlr.
    MUYLU, —> Mil.
    MUYLU EKSEN, Takeometre ve teodolitin drbn eksenine dik olan, drbnn dnme hareketini ve lete balantsn salayan eksen. let ykseklii, muylu ekseninin zeminden yksekliidir.
    MUZAYYK HAVA, Sktrlm (tazyikli) hava. —> Basnl hava.
    MESSESE, 1) Sermayesinin tamam bir iktisadi devlet teekklne veya kamu iktisadi kuruluuna ait olup, ona bal iletme veya iletmeler topluluu. 2) Teekkllere bal tzel kiilii haiz ve faaliyetlerinde belirli lde (snrl sorumlu) zerk olan iletme veya iletmeler grubu. 3) Bir corafi blgede kurulmu birbirleri ile balantl retim faaliyetlerinde bulunan (son rn veya birtakm prosesler itibariyle) bir tek ynetimle ynetilen fabrika veya fabrikalar grubu.
    MHENDS YEMN, Ben bir mhendisim. Mesleimle iftihar ediyorum. Mesleime kar yerine getirmeye kararl olduum sorumlulukla-rn bilincindeyim. Mhendis olarak sadece drst bildiim ilerde alacam. Beni bir iin bana getiren ve benden grev bekleyen kiiye ve kurulua kar stn sadakatla ve btn gcmle alacam. Gerektii anda bilgi ve becerimi kamu yararna esirgemeden harcyacam. Mesleimin yksek erefini kskanlkla muhafaza ederken, bu meslekte hizmet veren ve ayn amaca ynelik gayret sarfeden meslektam koruyacam. Ancak gerekirse meslee lyk olmadn gsteren bir kiiyi uyarmaktan ekinmeyeceim.
    lkemin gelimesinde meslektalarmn verdii hizmetlerin pay byktr. Onlar sayesinde doann madde ve enerji kaynaklar yararl klnmtr. Yine onlar sayesinde bilimsel prensiplerin ve deneyimlerin verdii bilgi, uygulama sahalar bulmu ve canl birer ant olarak dikilmitir. Bunlar yannda ben ne kadar alsam azdr. Bu bakmdan btn gayretimi mhendislik bilgilerinin yararl klnmasna adayacam. Bu arada zellikle gen arkadalarma kar, mesleimin btn gelenek ve bilgilerini retmeye alacam. Bitaraflk, sevgi, hrmet ve mesleimin erefine ballk duygularndan asla ayrlmayacam. Sz veriyorum.
    MHENDSN SZ, —> Mhendis yemini.
    MHRE, Tezhip (yaldzlama) san’atnda aharl (niasta ve yumurta karmndan oluan cil), kdn zerindeki przleri gidermek iin kullanlan ve zeberced veya akikten yaplan, ahap sapl kk el leti.
    MHRESENK, 1) Balgamta. 2) Gzel sanatlarda bezemeleri ve yaldzlar mhre-lemekte (parlatmak, dzeltmek, cillamak) kullanlan bir sapn ucuna taklm akik trnden bir ta.
    MMKN ORANI, Ar i makinelerinin fiili i saati ve vardiye esnasndaki mecburi duru saatleri toplamnn; allmas mmkn i saatine blnmesiyle elde edilen oran.
    MMKN REZERV, Boyutlar hibir ekilde belirlenmemi olan ve varl ancak mit edilen maden ktlesini ifade eden kavram olup, prospeksiyon almalar, jeolojik ve jeofizik etdleri ksmen tamamlanm olup, genel jeolojik yapya ve varl belirlenmi olan dier rezerv snflarna dayanak bulunaca mit edilen, fakat arama ilemlerinin yaplmam veya yok denecek kadar yetersiz olmas nedeni ile lokasyonu ve uzantlar hibir ekilde tarif edilemeyen, dolays ile iletme ve planlama almalarnda rezerve katlmayan rezerv snf.
    Mmkn rezerv, iletilebilirlik asndan yaplan ekonomik hesaplara dahil edilmez. Mmkn rezerv; belirli mmkn rezerv ve tahmini mmkn rezerv olmak zere ikiye ayrlr.
    Pratikte mmkn rezervin hata snr genellikle % 50’nin zerinde kabul edilir.
    MNFESH, Haklarn hibir bildirime gerek kalmakszn otomatik olarak fesh olunmas.
    MRDESENK, Kurun karbonat veya serz.
    MTEREK LETME METODU, Maden yatann derinlere doru uzanmas halinde; ak iletmenin ve kapal iletmenin mtereken yrtlmesi. Genellikle ak iletmenin ekonomik snrlara erimesi, ayn yatan farkl zellikleri haiz kesimlerinin alnmas zorunluu, ak iletmenin drenaj veya tama problemleri, mterek iletme metodunun uygulanmasn gerektirir.

  11. #11
    YAVUZ - ait Kullanc Resmi (Avatar)
    yelik tarihi
    Feb 2008
    Bulunduu yer
    stanbul
    Mesajlar
    61
    ndirilme
    0
    Uploads
    0

    Standart Resimli Madencilik Szl (n)

    Resimli Madencilik Terimleri Szl - N

    NABT, Tabiatta saf olarak bulunan metalleri nitelendirmek iin kullanlan sfat (nabit altn, nabit bakr gibi.)
    NADR TOPRAK ELEMENTLER, Atom numaras 57 olan lantan ile atom numaras 71 olan lutesyuma kadar 15 elementten oluan lantanitler grubu ile bu grupla kimyasal benzeimleri olan, 21 atom numaral standiyum ve 39 atom numaral yitriyumla birlikte toplam 17 adet element grubu. Bunlar 1) Hafif nadir toprak elementleri veya seryum grubu (lantan, seryum, praseodinyum, neodinyum, prometyum, samaryum, europyum); 2) Ar nadir toprak elementleri veya yitriyum grubu (gadolinyum, terbiyum, disprosyum, holmiyum, erbiyum, thulyum, yitterbiyum, lutesyum, yitriyum, skandiyum); olarak iki gruba ayrlrlar. Nadir toprak elementleri doada serbest halde bulunmazlar. Nadir toprak oksitlerin % 95’i; bastnazit, monazit ve ksenatimde bulunur.
    Nadir toprak elementleri; oksit, klorr, florr, karbonat, nitrat, hidrat, silikat ve fosfat gibi tuzlar kark oksit, ayr ayr metaller, yitriyum dndaki elementlerden oluan mischmetal (kark metal), yksek saflkta metal ve alamlar halinde retilmekte ve tketilmektedir. Nadir toprak elementlerin % 36’s katalizr olarak, % 31’i metalurjide, % 30’u cam ve seramik sanayiinde, % 3' ise dier alanlarda kullanlr.
    NAKLYAT, 1) Genel anlamda eyay, insan, mal, her eit tanan deerleri bir yerden baka bir yere gtrme. 2) Maden yatanda bulunan cevher veya kmrn ak iletme veya yeralt iletmesi yntemleriyle kazld damar veya filondan yerstnde zenginletirme ve hazrlama tesislerine ve kullanma yerlerine kadar tanmas. Yeralt ve yerst maden ocaklarnda ta malzeme ve insan tama ileri de nakliyat kapsamna girer. Yeralt iletmelerinde, panolarda (graviteden yararlanarak oluksuz veya —> Sabit olukla; —> Sallantl oluk, Zincirli konveyr, Bant, Skraper ak iletmelerde (ekskavatr-kamyon, ekskavatr-demiryolu ve ekskavatr-bant, draglayn), kullanarak, yeralt ve ak iletmelerde hidrolik kaz yaplan yerlerde (kazda kullanlan suyun yardm ile) hidrolik nakliyattan yararlanlarak, kuyularda (—> hra vinci, Desansr, Hidrolik vin, Hidrolik nakliyat), yeralt iletmelerinde demiryolu ile nakliyat yaplan meyilli yollarda (varagel, vin), dz yollarda (troley lokomotifi, akl lokomotif veya dizelli lokomotif (dizelli ocak motoru yani kk lokomotif) kullanlarak katarlarn ekilmesi suretiyle nakliyat sistemi dzenlenir. Ayrca dz ve meyilli yollarda hem yeralt ve hem de ak iletmelerde bant demek suretiyle bantla; hidrolik nakliyat sistemi, bilhasa ramble yaplan panolarda pnmatik (basnl hava ile tama) nakliyat yntemlerinden yararlanlr. Yeraltnda bacalarda ve taban yollarnda yerine gre arabalarn itilmesi insan gc kullanlarak veya 4-5 tonluk arabal kk katar halinde katrlara ektirilerek pano iinde cevher, kmr ve ta nakliyat yaplr. Bunlarn yannda, yeralt maden iletmelerinde taban ve tavan yollarnn zellikle dar kesiti haiz olduu durumlarda, tavana asl raylar yardm ile (monoray sistemi) malzeme tanr.—> Monoray.
    NAKLYAT SSTEM, Tama iinin tarz ve uygulamasn belirleyen sistem. Esas olarak devaml ve gidi-gelili olmak zere iki gruba ayrlr.
    Bant, hidrolik vb. tama devaml; kamyon, vagon vb. tama da gidi-gelili nakliyat sistemine rnek gsterilebilir.
    NAKLYAT YOLU, Yeraltnda ve yerstnde maden malzeme ve personel naklinde yararlanlan galeri ve yollardan herbiri.
    NAKLYAT RESM, Devlet kurulular ile tzel veya gerek kiiler tarafndan belirli tarifeye gre gidi-gelilerde tren, otobs ile deniz ve hava nakliyatnda seyahat eden yolcularn ve mallarn bilet ve tama paralarndan mevkilere gre farkl oranda alnan ve nakliye firmas ve idareleri tarafndan hazineye yatrlan vergi.
    NAKLYE SENED, Mal gnderenle nakleden arasnda maln ne ekilde nakledileceine, teslim ve tesellmne mahsus kararlatrlan esaslar kapsayan senet.
    NALPARA, Mermer ocaklarnda kullanlan —> Akis ivisinin altna ve stne konarak ivinin rahat bir ekilde girmesini salayan, kasnak lamalarndan yaplm 0,5 x 12 x 10; 0,5 x 12 x 15; 05 x 12 x 20 cm ebatlarnda sac paralar.
    NARTAI,—> Grena.
    NASIRTAI,—> Pomza ta.
    NAVGATR, 1) Hareket halindeki geminin nceden saptanm bir hat zerinde gitmesini temin eden yardmc teknik eleman. 2) Uak seyrsefer aletleriyle veya bu aletler olmad takdirde mevsimin msaade ettii her zaman plak gzle, haritay takip ederek, ua belirli hatlar zerinde bir noktadan dier bir noktaya sevkeden, travers, mnhani, kontrol hatlarnn istenildii gibi uurulmasn temin eden ve her an uan mevkiini belirtebilen grevli. 3) Navigasyon yapan. 4) Uak cihaz operatr.
    NAVLUN, Deniz ve nehir yolu ile tanan eya iin denen nakil creti. Navlun bedeli resmi bir tarifeye veya szlemeye gre tahakkuk eder. Bazan kara yoluyla tanan yk iin verilen crete veya tanan yke de navlun denir.
    NAZAR TAHKMAT YOUNLUU, Mstakilen vurulan madeni veya aa direklerle, uzun ayak iinde ve makine yerinde, beher m2 serbest tavana isabet etmesi gereken direk says. Bu younluk tahkimat dzenine baldr.
    NECEFTAI, Kuarsn saydam, berrak ve kusursuzluu nedeniyle ssleme atnda yaygn olarak kullanlan tr. Eskiden prlanta kesimli neceftandan mcevher yapmnda yararla-nlrd, ama gnmzde necefta yerini cama ve plastie brakmtr. Necefta optik zellii mercek ve prizma yapmnda, piezoelektrik etkiye sahip olmas nedeniyle de elektrik devrelerindeki salnmn denetlenmesinde kullanlmaktadr. Fiziksel zellikleri kuarsnki-lerin ayndr. Necefta da billuru veya kaya kristali olarak da anlr (bilinir). —> Kuarsn kymetli talar, Kuars (SiO2), Kristalin kuars (SiO2), Saydam kymetli talar.
    NEFELN, Sodyum ve aluminyum bakmndan zengin, silis bakmndan fakir bir —> Feldispat tr (Na Al Si O4) (Eleolit KAl SiO4). Nefelin alkali siyenitlerde nefelinbazaltlarda yaygn olarak bulunur. Nefelinsiyenitler cam sanayiinde, seramik, boya, plastik, kauuk, soda ve imento sanayiinde kullanlr. Eleolitle birlikte kimyasal forml [ (Na, K)8 Al8 Si9 O 34 ]’dr.
    NEFESLK, Bir kapal iletmede ocak iindeki havann ocaktan kn veya aspiratrle emilmesini salayan kuyu, galeri, vb. ile hava k veya dn yolu. —> Kaak yolu.
    NEM, Havada bulunan su buhar miktar. Bir kg havada bulunan su buhar miktarna “Mutlak nem”, belli scaklkta, birim hacim havada bulunan su buhar miktarnn, o scaklktaki doymu havada bulunmas gereken su buhar miktarna oranna da “Bal (nisbi) nem” denir.
    NEMLER, —> Higrometre.
    NENLT, Gri veya ikolata renkli bir —> Sileks.
    NEZARET, Maden iletmelerinin, tekniine ve emniyet nizamnamelerine uygun olarak yrtlmesinin kontrolu.
    NEZARET, 1) Bir maden iletmesinde ilerin yrtm, makine, tesis veya tehizatn iletilmesini salamak iin, fenni nezareti tarafndan grevlendirilen ve bu ileri yrtme hususunda gerekli yetkiye sahip teknik eleman veya ehliyetli ve sorumlu kii. 2) letmelerin teknik ve emniyet ynnden nezaretini yapan sorumlu ve yetkili maden mhendisi. —> Fenni nezareti. Daimi nezareti.
    NEZARET PERSONEL NVANLARI, avu, baavu, kdemli baavu, asmadenci, madenci, smadenci, bamadenci (baefendi).
    NKEL EL, Elastik limiti yksek olmas iin bnyesine Siemens Martin veya elektrik frnnda Ni ilave edilen elik (% 3,25 Ni; % 0,2-0,5 C).
    Bnyesinde % 22-25 Ni ilave edilen eliin genleme katsays ok dk olur. Bu zellik bilh***a demiryollarnda ok nemlidir.
    NRENG, 1) Harita yapmnda, arazide sabit olarak belirlenen nokta (nirengi noktas). Sabit noktalar iin beton kazklar, demir borular, kesme talar, zel imal edilmi havadan da grlebilecek ekilde aa kuleler kullanlr veya minare gibi sabit yaptlarn u noktalarndan yararlanlr. —> Nirengi kanavas.
    NRENG AI, 1) Nirengi noktalarnn birbirleri ile birletirilmesi suretiyle meydana gelen genler sistemi. 2) Nirengi ebekesi.
    NRENG KANAVASI, Nirengi noktalarnn derecesi, adedi, numaras, hesap sras ve gzlem dorultularn belirtmek iin dzenlenmi, zel iaretlerine uygun ve lekli izim (TS 1662). Nirengi kanavas gen ya da kegenli drtgenlerden oluur ve nirengi noktalar btn alan bir yzey a gibi boluksuz kaplar. Byk lekli haritalarn yapmnda kullanlan kanavalarda; birinci, ikinci ya da dengelenmi nc derece nirengi noktalar bulunur. —> ekil.









    NRENG NOKTASI, —> Nirengi.
    NRENG EBEKES, —> Nirengi a.
    NSB HACM GC (NHG), Patlayc emlsiyonlarnn glerini deerlendirebilmek iin gerekli parametrelerden biri olup, emlsiyonun her birim hacmindeki mevcut enerjisinin 0,81 g/cm3 younluundaki dkme ANFO’nun ayn hacmine mukayesesinin bir lsdr. NHG, patlayc emlsiyonunun MHG (Mutlak hacim gc)’sinin, ANFO’nun MHG’sine blnmesi ile elde edilen soucun 100 ile arplmasyla hesaplanr.
    N, 1) Varagel ve vinlerin dip ve balar ile ara katlarnda (zgaralarda) grevli iilerin korunmalar iin serbeste snlabilecek boyutlarda yaplan snak (yuva). 2) Lam ve tnellerde korunma cebi.
    NADIR, Tuzlu, yakc ve beyaz renkli amonyak tuzu. Amonyum klorhidratn ya da amonyum slfatn ticaretteki ad. —> Amonyum klorr.
    NTRK AST (H NO3), Nitratasidi ve kezzap diye de anlr. Yksek derecede andrc, renksiz ve dumanl sv. Laboratuvarlarda ok kullanlan bir ayra olmasnn yan sra sanayide gbre ve patlayc madde retiminde yararlanlan nemli bir hammadde.
    Nitrik asit retiminde yararlanlan balca yntemlerden biri amonyan bir katalizr eliinde ykseltgenmesine dayanr.
    Nitrik asit stldnda su, azotdioksit ve oksijene ayrlr. Kuvvetli bir asittir; -42C da donar, 83C da kaynar. Nitrik asit amonyakla tepkimeye girerek gbrelerin temel bileeni olan amonyum nitrati, gliserin ve toluenle tepkimeye girerek patlayc madde olarak yararlanlan nitrogliserin ve trinitrotolueni oluturur. Ayrca metallerin oksit ya da nitratlarnn ve nitrosellozun hazrlanmasnda da nemli rol oynar. —> Amonyak.
    NTROGLSERN [ C3 H5 (ONO2)3], Gliserin tri nitrat. Dinamitin en nemli bileenlerinden biri olan ok gl bir patlayc madde.
    Nitrogliserin katksz haldeyken tatl ve yakc lezzetli, renksiz, yal grnml ve zehirli bir sv olup, darbelere ve hzl stmaya kar ar derecede duyarldr. 50-60C arasnda ayrmaya balar, 218C da patlar.
    Nitrogliserin nitroselloza katldnda, jelatin kvamnda ok gl bir patlayc madde oluturur.
    Nitrogliserinin donma noktasnn ok yksek olmas 13C ve darbelere kar kat haldeyken sv halindekine gre ok daha duyarl olmas, kullanmnda pekok sorun yaratr. —> Dinamit.
    NTROS GAZLARI, —> Azot oksitleri.
    NTROGLSERN, —> Dinamit.
    NTROSELLOZ, Pamuk lifi ile nitrik asitin kimyasal bileiminden oluan patlayc madde.
    NVELMAN ALET, —> Nivo.
    NVELMAN LATASI, Nivelman aleti kullanmadan, tesviye ruhu (su terazisi) ve bir uzunluk lme aleti yardm ile nivelman yapmak iin kullanlan esnek olmayan —> Lata.
    NVO, 1) H***as bir ekilde yatay hale getirilebilen ayakl sehpa zerine oturtulmu, drbnle tehiz edilmi topografik lme aleti. 2) Nivelman aleti. Nivo, iki nokta arasndaki ykseklik farkn lmeye veya araziden kesit karmaya, dz arazide yzey nivelman yaplarak harita almaya da yarar.
    NOEL AACI, —> Blow-out-preventer (BOP).
    NOKTA NVELMANI, ki nokta arasndaki ykseklik farknn, nivelman aleti kullanarak llmesi. Noktalar arasndaki kot fark; iki nokta arasna kurulan nivelman aletiyle her iki noktaya konulan miraya gzleme yaplarak tesbit edilen iki okuma deeri arasndaki farktr.



    NOMNAL EN, Mermer iletmeciliinde imaltta sralanm talarda tan bir yzeyi ile ondan sonra gelen tan bu yzeye paralel yz arasndaki (har pay ve derz dahil) boy.
    NOMNAL KALINLIK, Mermer iletmeciliinde, imaltta alt sra tan st yz ile, st sra tan st yz arasndaki (har pay veya derz dahil) kalnlk.
    NORANDA YNTEM, Srekli retim salamak zere Kanada’da gelitirilmi silindirik yapda bir frnn kullanld, pirometalurjik prensiplere dayanan blister bakr retim yntemi. Burada frn, uzunluu arttrlm Pierce-Smith konverterine benzer, krom-manyezit astarldr ve dnme mekanizmasna sahiptir. Frn —> Worcra frn gibi blgelere ayrlmamtr. Ergitme srasnda peletlenmi nemli konsantre (% 10 H2O ieren) ve silisli flaks haval, “ Garr” tabancas ile cruf yzeyine arj edilir. Hava veya oksijence zenginletirilmi hava ise silindirik gvdenin bir tarafna yerletirilmi ve saylar 50-60 arasnda olan tyerlerden mat iine flenir. Cruf ve blister bakr ayn ynde hareket ederken, cruf, arj deliinin karsndaki bir tap deliinden; blister bakr (% 1-2 kkrtl) ise ara ara silindirin dibindeki bir delikten tap edilir (alnr). Is an kapatmak iin frnn iki ucuna yerletirilmi doal gaz veya fuel oil yakclar kullanlr. Tyerler, duru veya arza dnda, devaml olarak mat iinde kalr. —> ekil, Bakr retimi.


    NORMALZE TAVI, —> Isl ilem.
    NORM M3 HAVA (Nm3), 760 mm’lik cva stunu basnc ile 0C hava scaklndaki bir m3 hava. Basnl hava elde eden veya kullanan makinelerle ilgili hesaplarda kullanlan 736 mm cva stunu basnc ve 20C’ta emilen 1 m3 serbest hava = 1,109 Nm3 havadr.
    NORWALD AYIRICISI, S, ar ortam (ar mayi) ayrcs. —> Statik ar ortam (ar mayi) ayrclar, Kmr ykama yntemleri. —> ekil.




    NORYA, —> Koval elevatr.
    NTR KAYA, Silis miktar % 55 olan asit ve bazik kayalar arasnda gei tekil eden kaya tr. Bileimlerinde bazan kuars bulunur. Bileimlerinde feldispat bulunan ntr kaya alkalidir (Diyorit % 55-N, 1) silis). —> Asit-, Bazik kaya.
    NUGET, Plaser tipi altn yataklarnda bulunan iri taneli altn paralar.
    NUMUNE, 1) Zenginletirme metodu tespit etmee yardmc almalar, proses kontrol veya sat iin, kitle hlindeki kmr veya cevherin zelliini, tane bykln ve bunlarn dalmlarn, kimyasal yaplarn tespit etmek iin kitleyi fiziki ve kimyevi zellikleri ile temsil edebilecek bir ekilde rnek olarak alnan ksm. Numuneler al ekline veya amaca gre, tek (para) numune, ortalama (temsili) numune, laboratuvar numunesi veya analiz numunesi, sondajlarda karot, sediman (—> Catings), toz numune diye isimlendirilir. Bu ileme numune alma, numune alma iini yapan kiiye de numuneci denir. 2) Maden oca havasndaki gazlarn tahlili iin gereken yerlerde hava numunesi almak iin, alt ve st huni biiminde daraltlm silindir eklinde satan veya camdan yaplm ounlukla 2-8 litre hacminde kaplar su ile doldurulduktan sonra alt ve st azlar lastik tkala kapatlarak numune alnacak yere gidilip, kabn alt ve st kapaklar alarak iindeki su akmaya balar. Boalan suyun yerine st kapaktan numune olacak hava girer. Su akm bitince alt ve st kapak sk bir ekilde kapatlmak suretiyle hava numunesi alnm olur. Herhangi bir gaz borusundan alnacak numune —> ekilde grlen bir dzenle alnr. Bu dzende bulunan B kab alt tarafndan bir lstik hortumla D kabna stten de yollu bir muslua balanr. C kabna su veya daha iyisi cva konur. D kab yukar kaldrlarak ve musluk da havaya alacak olursa B kab tamamiyle sv ile dolar. Musluk gaz tarafna evrilip D kab da aa indirilmek suretiyle gaz numunesi B kabna dolar. Bylece gaz numunesi alnm olur.








    NUMUNE ALMA, —> Numune.
    NUMUNE HAZIRLAMA, Tama aralarndan, kmr hazrlama ve cevher zenginletirme tesislerinden ya da maden yatandan veya kmr damarndan alnan numuneleri, 1) Tane byklklerine gre tasnif edilir. 2) Tane bykl kategorilerine gre tasnif edilmi malzemenin younluk dalmnn tesbiti yaplr. 3) Genel analizi yaplmak suretiyle ; eitli ilemlere tabi tutulur. Bunlardan birinci ve ikinci ilem numunenin mevcut durumuna gre yaplr. Numunenin genel analiz iin hazrlanmas ise ; a- Krma, tme ve eleme yoluyla boyut kltme, b- Homojen bir kartrma yapma, c-Blme suretiyle numune miktarnn azaltlmas ilemlerine tabi tutma eklinde olur.
    Numune miktarnn azaltlmas da; —> Dikdrtgen metodu, (—> ekil) Drtleme metodu (—> ekil) veya mekanik yntemlerden biri kullanlarak yaplr.
    Numune hazrlamada blme ilemleri elle ya da mekanik aygtlarla yaplabilir. nce numunenin azaltlmasnda kullanlan bir rnek —> ekilde gsterilmitir. Numune hazrlamann amac alnan tm numuneyi temsil edecek miktarda bir rnein analiz yaplmak zere laboratuara gnderilmesi, bir ksmnn alc iin ve dier bir ksmnn satc iin hakem numuneler olarak muhafaza edilmesidir. Akkanlardan numune alma hatasn en az dzeye indirmek iin mekanik aygtlar kullanlmas yararl olur. —> ekil, Numune.








    NUMUNEC, —> Numune.


    NKLEER BOMBA (ATOM BOM-BASI), Gcn atom ekirdeinin blnmesi ya da kaynamasndan alan (fzyon) bombalar. Bunlardan birincisine “atom” ikincisine de “hidrojen” bombas denir. Blnme bomba-larnda yakt olarak uranyum ya da plutonyum kullanlr. ekirdek kaynamasnda ise; en hafif element olan hidrojen ekirdekleri sktrlarak kaynatrlr. —> Yerinde (in-situ) Li.
    NKLEER ENERJ, Ar uranyum 235 veya plutonyum 239 ekirdeklerinin paralanmas sonucu elde edilen enerji. Normal sulu reaktrler iin bir ton nkleer yakt 80.000 ton yksek nitelikli kmrle edeerdir. —> Enerji, Elektrik enerjisi retim tesisleri.
    NKLEER SANTRALLAR, —> Elektrik enerjisi retim tesisleri.
    NMLTL KALKER, inde foraminiferler-den nmilit fosilleri bulunan eosen kalkeri.

  12. #12
    YAVUZ - ait Kullanc Resmi (Avatar)
    yelik tarihi
    Feb 2008
    Bulunduu yer
    stanbul
    Mesajlar
    61
    ndirilme
    0
    Uploads
    0

    Standart Resimli Madencilik Szl (a-z)


Benzer Konular

  1. Maden Mhendisii Teknik Terimler Szl ngilizce Trke
    Konuyu Aan: AKIR, Forum: Dier.
    Cevaplar: 4
    Son Mesaj : 01-11-2011, 22:41

Bu Konuyu Paylan !

Yetkileriniz

  • Konu Acma Yetkiniz Yok
  • Cevap Yazma Yetkiniz Yok
  • Eklenti Ykleme Yetkiniz Yok
  • Mesajnz Deitirme Yetkiniz Yok
  •  
20.07.2009 Tarihinden tibaren Sayfa Grntleme Says

Maden Firma Maden lan Maden lanlar isg firmalar osgb firmalar isg mining tube mining videos
Single Sign On provided by vBSSO